OCOP TP.HCM đi vào chiều sâu, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế nông thôn

Nâng chất lượng từ khâu sản xuất

Trong những nhà màng của HTX Nông nghiệp Tuấn Ngọc (phường Long Trường), các loại xà lách, cải xanh, cải ngọt, cải thìa và bó xôi được trồng bằng phương pháp thủy canh. Nước và dinh dưỡng được kiểm soát để phù hợp với từng giai đoạn sinh trưởng, giúp cây phát triển trong điều kiện thời tiết nắng nóng của TP.HCM.

Với HTX, công nghệ chỉ thực sự có ý nghĩa khi tạo ra nguồn rau đồng đều, đáp ứng yêu cầu của người mua. Bởi vậy, việc đầu tư hệ thống thủy canh được gắn với quản lý quy trình, theo dõi môi trường trồng và kiểm soát chất lượng từng lứa rau. Nhật ký điện tử và mã QR giúp thông tin sản xuất được lưu lại, phục vụ truy xuất nguồn gốc.

Theo ông Lâm Ngọc Tuấn, Giám đốc HTX Tuấn Ngọc, mô hình thủy canh cải tiến giúp sản lượng các dòng xà lách tăng khoảng 20-30% so với trước. “Chất lượng đồng đều hơn, màu sắc và độ giòn đẹp hơn”, ông Tuấn chia sẻ. Những cải thiện về năng suất, chất lượng giúp HTX giữ khách hàng và mở rộng đầu ra. Cùng với kỹ thuật canh tác, HTX chú trọng truy xuất nguồn gốc, bao bì và kết nối tiêu thụ để nâng giá trị rau.

Từ HTX Tuấn Ngọc, có thể thấy yêu cầu nâng chất sản phẩm OCOP bắt đầu ngay trong quá trình canh tác. Một lứa rau đạt chất lượng cần được tiếp nối bằng những lứa rau có chất lượng tương đương, để người mua yên tâm lựa chọn và đơn vị phân phối có thể duy trì hợp tác lâu dài.

Ở vùng ven biển, HTX Nông nghiệp - Thương mại, Dịch vụ, Du lịch - Đầu tư và Xây dựng Cần Giờ Tương Lai lại phát triển sản phẩm từ nguồn đặc sản địa phương. Xuất phát từ Tổ hợp tác Cầu Bà Chín, HTX được thành lập nhằm tăng liên kết sản xuất, tiêu thụ và đưa các sản phẩm của Cần Giờ đến gần hơn với người tiêu dùng.

Các sản phẩm khô cá của HTX cho thấy cách một nghề chế biến truyền thống có thể được nâng chất bằng quy trình sản xuất phù hợp. Khô cá lưỡi trâu một nắng và khô cá đù một nắng… đã được công nhận OCOP 3 sao. Việc chế biến, bảo quản được quản lý theo quy trình HACCP, gắn với yêu cầu an toàn thực phẩm.

Với khô cá lưỡi trâu, HTX đầu tư máy sấy năng lượng mặt trời, giúp cải tiến công đoạn làm khô. Thay đổi ở khâu chế biến tạo điều kiện để sản phẩm truyền thống có chất lượng ổn định hơn, đồng thời hỗ trợ việc xây dựng thương hiệu và tiếp cận các kênh phân phối.

Với HTX Cần Giờ Tương Lai, phát triển sản phẩm OCOP gắn với việc xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường cho đặc sản địa phương. Ông Huỳnh Văn Thanh, đại diện HTX mong muốn các sở, ngành, địa phương và doanh nghiệp tăng cường hỗ trợ truyền thông, quảng bá để sản phẩm Cần Giờ được nhiều người tiêu dùng biết đến.

Sự kết nối với hệ thống phân phối tạo thêm cơ hội đưa đặc sản địa phương đến gần người mua. Ông Võ Hoàng Anh, đại diện Saigon Co.op cho biết, hệ thống cam kết bao tiêu với giá ổn định, hài hòa lợi ích của nông dân, đồng thời hỗ trợ kỹ thuật, thu hoạch và đóng gói. Việc đồng hành từ sản xuất đến tiêu thụ góp phần củng cố chất lượng và nâng giá trị sản phẩm.

Tăng giá trị bằng chế biến và bản sắc

Tại khu vực Bà Rịa - Vũng Tàu, Nhàu Phong Thảo ở xã Hòa Hiệp đang nâng giá trị trái nhàu bằng đầu tư vùng nguyên liệu và chế biến sâu. Sản phẩm nước cốt nhàu đạt OCOP 4 sao là nền tảng để doanh nghiệp chuẩn hóa chất lượng, xây dựng thương hiệu và mở rộng xuất khẩu.

Ông Nguyễn Cao Thắng, Phó Tổng Giám đốc Điều hành Nhà máy Phong Thảo cho biết: “Từ khi đạt được tiêu chuẩn OCOP 4 sao, 80% sản phẩm của chúng tôi đã xuất khẩu”. Các thị trường gồm Hàn Quốc, Trung Quốc, Thái Lan và Campuchia. Doanh nghiệp định hướng tiếp tục đưa sản phẩm sang Hoa Kỳ và Úc.

Theo ông Thắng, Phong Thảo đang hoàn thiện vùng nguyên liệu, quy trình sản xuất, chất lượng và bao bì để hướng tới OCOP 5 sao. Việc nâng hạng được doanh nghiệp kỳ vọng sẽ tăng thêm uy tín với đối tác quốc tế. Từ trái nhàu địa phương, đầu tư chế biến gắn với chuẩn hóa sản phẩm đã mở thêm cơ hội xuất khẩu, thể hiện giá trị của OCOP trong phát triển kinh tế nông thôn.

Với Yến Đảo Cần Giờ, hướng đi là phát triển sản phẩm chế biến từ tổ yến và xây dựng thương hiệu gắn với vùng nguyên liệu. Doanh nghiệp lựa chọn tổ yến từ các cơ sở nuôi tại địa phương, tổ chức sơ chế, chế biến và phát triển nhiều dòng sản phẩm phù hợp với nhu cầu sử dụng.

Năm 2025, Yến Đảo Cần Giờ được công bố có thêm 16 sản phẩm đạt OCOP 4 sao, nâng tổng số sản phẩm đạt hạng này của thương hiệu lên 33. Kết quả ấy cho thấy việc đa dạng hóa sản phẩm đang được triển khai cùng với quá trình đánh giá, hoàn thiện chất lượng.

Bà Trần Thị Lan Anh, đồng sáng lập của thương hiệu Yến Đảo Cần Giờ nhìn nhận, việc được công nhận OCOP là động lực để doanh nghiệp tiếp tục giữ cam kết với người tiêu dùng. “OCOP cũng là minh chứng cho nỗ lực làm thật, làm tử tế của đội ngũ Yến Đảo”, bà Lan Anh chia sẻ.

Theo bà Lan Anh, sự đồng hành của Nhà nước giúp sản phẩm địa phương có thêm cơ hội tiếp cận thị trường lớn hơn. Doanh nghiệp vì vậy tiếp tục đầu tư chất lượng, thiết kế và phân phối qua siêu thị, đại lý, thương mại điện tử.

Bên cạnh thực phẩm, sơn mài Bình Dương góp thêm một hướng phát triển dựa trên tay nghề và bản sắc văn hóa. Tại làng nghề Tương Bình Hiệp, các sản phẩm tranh, bình, lọ, hộp và đồ trang trí mang dấu ấn của kỹ thuật sơn, mài, cẩn ốc, cẩn xà cừ được gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Bà Lê Mộng Thắm, người gắn bó lâu năm với nghề sơn mài Tương Bình Hiệp chia sẻ: “Để tạo nên giá trị của tác phẩm, mỗi công đoạn đều đòi hỏi người làm nghề phải kiên nhẫn, tỉ mỉ”.

Bà Thắm cũng nhìn nhận sơn mài truyền thống chịu sức ép từ thị hiếu thay đổi và các sản phẩm trang trí cạnh tranh. Người làm nghề vì vậy phải cải tiến mẫu mã, đa dạng công năng để tiếp cận khách hàng, đồng thời giữ kỹ thuật thủ công làm nên giá trị sản phẩm.

Việc đưa sơn mài vào chương trình OCOP tạo thêm động lực để làng nghề Tương Bình Hiệp phát huy giá trị truyền thống, đổi mới mẫu mã và mở rộng thị trường.

Ông Lê Bá Linh, nguyên Phó Chủ tịch Hiệp hội Sơn mài và Điêu khắc tỉnh Bình Dương (trước đây) nhìn nhận, chương trình góp phần thúc đẩy làng nghề phát triển, kết hợp bảo tồn kỹ thuật truyền thống với nhu cầu mới của khách hàng. Đây cũng là hướng đi để sơn mài Bình Dương nâng giá trị thương mại, gắn với du lịch và gìn giữ bản sắc văn hóa địa phương.

Từ rau Tuấn Ngọc, đặc sản Cần Giờ Tương Lai, Nhàu Phong Thảo, Yến Đảo Cần Giờ đến sơn mài Bình Dương, mỗi chủ thể, nhóm sản phẩm góp một thế mạnh vào bức tranh OCOP của TP.HCM. Công nghệ, chế biến sâu và tay nghề truyền thống đang cùng tạo nên những sản phẩm có chất lượng, thương hiệu và dấu ấn địa phương. Qua đó, OCOP góp phần mở rộng cơ hội tiêu thụ, nâng giá trị sản phẩm và tạo sinh kế cho người dân nông thôn.

Hiện, TP.HCM có 1.024 sản phẩm OCOP được công nhận, gồm 226 sản phẩm 4 sao và 798 sản phẩm 3 sao, thuộc 406 chủ thể. Quy mô ấy đặt ra yêu cầu hỗ trợ phù hợp với từng nhóm sản phẩm và năng lực của từng chủ thể.

Giai đoạn 2025-2030, TP.HCM phấn đấu có hơn 2.000 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên, trong đó có 5-10 sản phẩm đạt chuẩn 5 sao quốc gia. Để đạt mục tiêu, việc tăng số lượng cần đi cùng với nâng chất lượng, phát triển vùng nguyên liệu, đầu tư chế biến và kết nối tiêu thụ.

Với người sản xuất, giá trị của OCOP được thể hiện qua khả năng bán hàng lâu dài và phần thu nhập có thể giữ lại sau mỗi chu kỳ sản xuất. Khi công nghệ, tay nghề và bản sắc địa phương gắn được với nhu cầu thị trường, chương trình mới có cơ sở đóng góp bền vững cho kinh tế nông thôn.