Phát triển kinh tế rừng Lâm Đồng: [Bài 3] Kỳ vọng từ ‘dòng tiền xanh’

Sau sáp nhập địa phương, Lâm Đồng là tỉnh có diện tích rừng lớn nhất cả nước, đồng nghĩa tiềm năng phát triển kinh tế rừng bền vững từ tín chỉ carbon cũng lớn nhất.

Là địa phương có diện tích rừng lớn nhất cả nước, Lâm Đồng không chỉ giữ vai trò "lá phổi xanh" của khu vực Tây Nguyên và miền Trung mà còn sở hữu tiềm năng lớn để phát triển kinh tế rừng theo hướng bền vững. Những năm gần đây, cùng với nhiệm vụ quản lý, bảo vệ và phát triển rừng, địa phương từng bước triển khai các mô hình kinh tế lâm nghiệp hiện đại, trong đó phát triển tín chỉ carbon được xác định là hướng đi nhiều triển vọng.

Mới đây, tỉnh Lâm Đồng đã phối hợp với Liên minh Hợp tác doanh nghiệp (CCTPA) triển khai Dự án phát triển tín chỉ carbon từ rừng trên diện tích hơn 957.000 ha. Dự án hướng đến trồng rừng trên đất trống, bảo tồn và phục hồi rừng tự nhiên nhằm tạo ra các tín chỉ carbon đạt tiêu chuẩn quốc tế Verra (VCS), đủ điều kiện tham gia thị trường carbon toàn cầu.

Theo đánh giá của các đơn vị chuyên môn, thị trường carbon thế giới đang phát triển nhanh với giá giao dịch dao động từ khoảng 1-2 USD đến gần 200 USD mỗi tín chỉ, tùy chất lượng và tiêu chuẩn. Đây là dư địa rất lớn để gia tăng giá trị kinh tế của rừng.

Bên cạnh mang lại nguồn thu mới, việc thương mại hóa tín chỉ carbon còn được kỳ vọng tạo động lực để người dân sống gần rừng tích cực tham gia bảo vệ, phục hồi hệ sinh thái, từng bước giảm tình trạng xâm hại tài nguyên rừng và hướng đến phát triển sinh kế bền vững.

Thông tin Việt Nam dự kiến chính thức vận hành thị trường giao dịch tín chỉ carbon càng làm tăng thêm kỳ vọng đối với các đơn vị quản lý rừng và người dân nhận khoán bảo vệ rừng.

Ông Nguyễn Ngọc Bình, Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc Công ty TNHH MTV Lâm nghiệp Nam Tây Nguyên chia sẻ, các chủ rừng rất mong Chính phủ sớm đưa thị trường tín chỉ carbon vào vận hành thực tế.

Không chỉ các đơn vị quản lý rừng, người dân nhận khoán bảo vệ rừng cũng kỳ vọng sẽ có thêm nguồn thu từ việc gìn giữ tài nguyên rừng. Khái niệm "bán không khí sạch" tuy còn mới mẻ nhưng đang mở ra triển vọng rất lớn, góp phần nâng cao giá trị của nghề giữ rừng.

Tuy nhiên, bên cạnh cơ hội, quá trình phát triển tín chỉ carbon vẫn còn không ít khó khăn, rào cản.

Theo ông Bình, thách thức đầu tiên là tình hình biến đổi khí hậu ngày càng nghiêm trọng, thời tiết cực đoan, ảnh hưởng lớn đến sự sinh trưởng và phát triển của cây rừng. Cùng với đó là tác động của con người, các cộng đồng cư dân do nhu cầu thay đổi về mục đích sử dụng đất, các tổ chức, công ty cũng đang có sự tác động không nhỏ đến diện tích rừng. Khi đã có sự tác động vào diện tích rừng, làm suy thoái tài nguyên rừng.

Để thuận lợi trong lộ trình tín chỉ carbon, chúng ta phải tăng cường công tác quản lý, bảo vệ rừng, giảm thiểu tối đa thiệt hại rừng, suy thoái chất lượng rừng, nhất là không để cháy rừng, phá rừng làm nương rẫy. Bên cạnh đó, đẩy mạnh công tác trồng rừng, chuyển hướng kinh doanh rừng trồng nguyên liệu sang trồng rừng gỗ lớn để tích tụ carbon.

“Cần tập trung nâng cao năng suất, chất lượng rừng, đặc biệt là rừng tự nhiên bằng các biện pháp lâm sinh như nuôi dưỡng làm giàu rừng, khoanh nuôi phục hồi rừng. Đặc biệt, xây dựng và thực hiện 6 bước để thực hiện cấp chứng chỉ carbon rừng”, ông Bình nói.

Ngoài ra, để tạo ra tín chỉ carbon đạt tiêu chuẩn quốc tế Verra (VCS), quá trình điều tra, đo đạc, giám sát và xác định trữ lượng carbon phải tuân thủ quy trình kỹ thuật rất nghiêm ngặt. Hiện nay, Lâm Đồng đang tập trung nguồn lực điều tra hiện trạng rừng, xây dựng cơ sở dữ liệu và hoàn thiện hồ sơ kỹ thuật phục vụ dự án. Đây là công việc đòi hỏi trình độ chuyên môn cao, trong khi theo các đơn vị chủ rừng, cần có sự tham gia của các tổ chức độc lập để bảo đảm tính khách quan và đáp ứng yêu cầu của các tổ chức quốc tế.

Một vướng mắc khác là cơ chế pháp lý về quyền sở hữu tín chỉ carbon, phương thức thanh toán và phân chia lợi ích giữa Nhà nước, chủ rừng và đơn vị phát triển dự án.

Những vướng mắc này đang từng bước được tháo gỡ. Ngày 21/5/2026 vừa qua, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 180 quy định về dịch vụ hấp thụ và lưu giữ carbon của rừng. Đây là văn bản có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với quá trình phát triển thị trường tín chỉ carbon rừng.

Nghị định quy định rõ hai hình thức chi trả gồm thanh toán trực tiếp theo hợp đồng hoặc ủy thác thông qua Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng. Đối với các dự án xã hội hóa như tại Lâm Đồng, chủ rừng được xác lập quyền sở hữu đối với tín chỉ carbon do mình tạo ra, đồng thời phân định rõ vai trò đại diện chủ sở hữu của UBND cấp tỉnh đối với diện tích rừng thuộc sở hữu toàn dân. Nghị định 180 cũng quy định nguồn thu từ chuyển nhượng kết quả giảm phát thải và tín chỉ carbon rừng phải được ưu tiên đầu tư trở lại cho công tác bảo vệ, phát triển rừng, đồng thời hỗ trợ trực tiếp sinh kế cho cộng đồng dân cư sinh sống trên địa bàn có rừng.

"Khi thị trường tín chỉ carbon chính thức vận hành, Lâm Đồng kỳ vọng sẽ có nguồn lực phát triển mới từ tín chỉ carbon, tạo ra nguồn thu ổn định để tái đầu tư cho công tác quản lý, bảo vệ rừng, nâng cao đời sống người dân gắn bó với nghề rừng”, ông Nguyễn Ngọc Bình, Chủ tịch Công ty TNHH MTV Lâm nghiệp Nam Tây Nguyên.