Phó Thủ tướng: Gỡ ngay vướng mắc cản bước xuất khẩu nông sản
Báo Dân trí
Phó Thủ tướng: Gỡ ngay vướng mắc cản bước xuất khẩu nông sản
Phó Thủ tướng: Gỡ ngay vướng mắc cản bước xuất khẩu nông sản
(Dân trí) - Tại Hội nghị thúc đẩy xuất khẩu diễn ra ở TPHCM, lãnh đạo Chính phủ đã chỉ đạo các bộ ngành khẩn trương gỡ vướng về quy định, vốn và logistics để trợ lực cho mục tiêu 74 tỷ USD của năm 2026.
Ngày 8/5, tại TPHCM, Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức Hội nghị thúc đẩy xuất khẩu nông lâm thủy sản nhằm đảm bảo mục tiêu tăng trưởng năm 2026.
Hội nghị có sự tham dự của Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Võ Văn Hưng cùng các hiệp hội, doanh nghiệp ngành hàng.
Xuất khẩu nông lâm thủy sản quyết tâm cán mốc 74 tỷ USD
Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, trong 4 tháng đầu năm 2026, tổng kim ngạch xuất khẩu nông lâm thủy sản đạt 23,04 tỷ USD, tăng 5,4% so với cùng kỳ năm 2025. Trong đó, rau quả đạt khoảng 2,05 tỷ USD, tăng 21,6%; thủy sản đạt 3,54 tỷ USD, tăng 10,4%.
Trung Quốc tiếp tục là thị trường xuất khẩu lớn nhất của nông sản Việt Nam, chiếm hơn 21% tổng kim ngạch. Xuất khẩu sang thị trường này tăng tới 28,8% so với cùng kỳ năm trước.
Tuy nhiên, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đánh giá tăng trưởng xuất khẩu hiện chưa đồng đều và còn tiềm ẩn nhiều rủi ro. Nhiều ngành hàng vẫn phụ thuộc lớn vào một số thị trường chủ lực nên dễ bị tác động khi chính sách nhập khẩu thay đổi.
Ngoài ra, các tiêu chuẩn mới về phát thải xanh, truy xuất nguồn gốc, dư lượng hóa chất, chống khai thác bất hợp pháp hay minh bạch chuỗi cung ứng đang trở thành yêu cầu bắt buộc với hàng nông sản nhập khẩu.
Các thách thức lớn của xuất khẩu nông lâm thủy sản 2026 còn đến từ chi phí logistics tăng cao, cạnh tranh gay gắt với Thái Lan, Ấn Độ, Brazil, Indonesia và nguy cơ giảm nhu cầu tiêu dùng tại nhiều thị trường lớn.
Để đạt mục tiêu xuất khẩu hơn 74 tỷ USD, ngành nông nghiệp xác định phải siết chặt quản lý chất lượng, kiểm soát mã số vùng trồng, nâng cao năng lực kiểm nghiệm và thúc đẩy chế biến sâu.
Bộ cũng cho biết sẽ tiếp tục đàm phán mở cửa thị trường nhiều mặt hàng tiềm năng như dứa, bơ, mãng cầu và mận; thúc đẩy thương mại điện tử xuyên biên giới và hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận các tuyến vận tải ưu tiên nông sản tươi.
Phát biểu tại hội nghị, bà Hoàng Thị Liên, Chủ tịch Hiệp hội Hồ tiêu và Cây gia vị Việt Nam (VPSA), nói rằng dù là quốc gia hàng đầu thế giới về xuất khẩu cây gia vị như hồ tiêu, quế, hồi… các doanh nghiệp VPSA vẫn đang vướng hàng loạt vấn đề khiến hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Đơn cử, nông dân trồng quế đang gặp khó khi xin cấp giấy chứng nhận nguồn gốc cây trồng dẫn đến việc doanh nghiệp không dám mua vì không thể xuất khẩu được.
Hay như đối với các doanh nghiệp chế biến sâu, quy định cho phép doanh nghiệp được thuê đất đến 50 năm để phát triển sản xuất, kinh doanh. Tuy nhiên, hàng loạt các loại giấy phép khác chỉ có thời hạn 5 năm.
“Nhiều doanh nghiệp thuê đất đầu tư xây dựng nhà máy chế biến tinh dầu quế nhưng các giấy phép khác trong lĩnh vực môi trường, thuê mặt nước… chỉ có giá trị 5 năm. Sau 5 năm, doanh nghiệp lại phải chuẩn bị hồ sơ, xin phép lại từ đầu, vừa tốn thời gian vừa tốn chi phí”, bà Liên cho biết.
Gạo giảm giá thấp nhất 5 năm, sầu riêng, cây gia vị… gặp khó
Ông Nguyễn Đình Tùng - Phó Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam - nhận định ngành rau quả đang duy trì đà tăng trưởng tích cực, song vẫn còn nhiều điểm nghẽn cần sớm tháo gỡ.
Lấy ví dụ với mặt hàng sầu riêng, ông cho biết nhiều địa phương hiện chưa được cấp đủ mã số vùng trồng và mã số cơ sở đóng gói phục vụ xuất khẩu. Điều này khiến không ít nông dân dù có sản phẩm đạt tiêu chuẩn vẫn khó tham gia thị trường xuất khẩu chính ngạch.
Ngoài ra, khâu kiểm nghiệm cũng đang trở thành áp lực lớn đối với doanh nghiệp. Vào mùa vụ cao điểm, nhu cầu lấy mẫu tăng mạnh nhưng số lượng cơ sở kiểm nghiệm còn hạn chế, năng lực xử lý chưa đáp ứng kịp tốc độ tăng của hàng xuất khẩu, dẫn đến nguy cơ ùn ứ.
Theo ông Tùng, chi phí logistics thời gian qua cũng leo thang đáng kể. Cước vận tải biển hiện cao gấp 2-3 lần so với giai đoạn 2024-2025 do ảnh hưởng từ bất ổn địa chính trị toàn cầu. Trong khi đó, rau quả là nhóm hàng có trọng lượng lớn, yêu cầu bảo quản cao nên càng chịu nhiều áp lực về chi phí vận chuyển.
Còn theo ông Đỗ Hà Nam - Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Việt Nam, trong 4 tháng đầu năm 2026, Việt Nam đã xuất khẩu khoảng 3,33 triệu tấn gạo, mang về kim ngạch khoảng 1,5 tỷ USD. Trong đó, thị trường Philippines tiếp tục là khách hàng lớn nhất với sản lượng nhập khẩu khoảng 1,5 triệu tấn.
Dù sản lượng xuất khẩu duy trì ở mức cao, giá gạo xuất khẩu bình quân chỉ đạt khoảng 468 USD/tấn, giảm khoảng 10% so với mức bình quân khoảng 508 USD/tấn của năm 2025. Đây cũng là mức thấp nhất trong vòng khoảng 5 năm qua.
Theo ông Nam, nguyên nhân lớn nhất là yếu tố tâm lý thị trường. Chỉ cần xuất hiện thông tin Philippines giảm nhập khẩu, lập tức nhiều doanh nghiệp bán ra ồ ạt để giữ thị phần và giải phóng hàng tồn kho khiến giá giảm sâu.
“Qua thực tế này có thể thấy, điểm yếu lớn nhất của ngành lúa gạo Việt Nam hiện nay là người nông dân chưa có khả năng điều tiết thị trường và chưa chủ động được thời điểm bán hàng”, ông Nam nhận định.
Phát biểu chỉ đạo tại hội nghị, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng cho biết ngay sau khi Chính phủ mới được kiện toàn, một trong những nhiệm vụ ưu tiên là tổ chức hội nghị nhằm lắng nghe và tháo gỡ khó khăn cho cộng đồng doanh nghiệp trong lĩnh vực nông nghiệp.
Theo Phó Thủ tướng, năm 2026 ngành nông nghiệp được giao mục tiêu tăng trưởng từ 3,7% đến 4%, đồng thời phấn đấu đạt kim ngạch xuất khẩu 74 tỷ USD. Đây là nhiệm vụ rất nặng nề trong bối cảnh ngành đang chịu tác động từ nhiều yếu tố bất lợi như bất ổn chính trị tại khu vực Trung Đông, xu hướng gia tăng rào cản kỹ thuật và thủ tục nhập khẩu từ các thị trường quốc tế.
Ở trong nước, ngành nông nghiệp cũng phải đối diện với nhiều thách thức như biến đổi khí hậu, hạn chế về hạ tầng, nguồn nguyên liệu và những bất cập trong cơ chế, chính sách, ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động sản xuất và xuất khẩu.
Phó Thủ tướng nhấn mạnh ngành nông nghiệp cần hướng đến mục tiêu phát triển bền vững, duy trì tăng trưởng ổn định cho cả sản xuất lẫn xuất khẩu, đồng thời tập trung xử lý hai điểm nghẽn lớn là giá trị gia tăng còn thấp và giá cả thiếu ổn định.
Để đạt được mục tiêu này, Phó Thủ tướng yêu cầu tiếp tục đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, hoàn thiện cơ chế chính sách nhằm tạo môi trường thuận lợi hơn cho doanh nghiệp đầu tư, phát triển. Các địa phương cũng cần rà soát lại quy hoạch, từng bước đồng bộ hóa quy hoạch sản xuất với hạ tầng logistics và hạ tầng số.
Bên cạnh đó, ông yêu cầu các bộ, ngành liên quan khẩn trương tháo gỡ những vướng mắc về vệ sinh an toàn thực phẩm, hệ thống kho bãi cũng như chính sách tín dụng để hỗ trợ ngành nông nghiệp phát triển hiệu quả hơn.
“Ngay trong tuần tới, Bộ Tài chính cùng Bộ NN&MT phải đề xuất cụ thể chính sách tạo điều kiện cho doanh nghiệp tiếp cận nguồn tín dụng ưu đãi nhằm thu mua lúa tạm trữ. Qua đó, giúp ổn định thị trường và đảm bảo đời sống cho người trồng lúa”, Phó Thủ tướng chỉ đạo.