Quy Mông xanh và trù phú

Được hình thành trên cơ sở hợp nhất các xã Y Can, Kiên Thành và Quy Mông (thuộc huyện Trấn Yên, tỉnh Yên Bái trước đây), xã Quy Mông hôm nay đã mở ra một không gian phát triển mới, đa dạng và đầy tiềm năng dựa trên những điều kiện tự nhiên, văn hóa - xã hội và tập quán đặc thù.

Không chỉ là vùng đất rộng lớn với tổng diện tích tự nhiên gần 150 km2, dân số hơn 16.000 đồng bào các dân tộc thiểu số như Tày, Dao, Mường, Mông chiếm 63%, Quy Mông đang dần trở thành xứ sở xanh - hài hòa - bản sắc và hạnh phúc.

Một hành trình

Chúng tôi đến thôn Đồng Cát, xã Quy Mông, tỉnh Lào Cai vào một ngày trung tuần tháng 8, khi cả vùng đồi núi bao la đang khoác lên mình tấm áo xanh mướt của bạt ngàn tre Bát Độ và quế. Nằm lọt thỏm giữa vòng ôm của đại ngàn ấy là cơ ngơi của ông Hà Văn Liêm, tỷ phú tre Bát Độ nức tiếng đại ngàn.

Bên ấm trà nóng, ông Liêm chậm rãi đưa chúng tôi ngược dòng thời gian, trong hồi tưởng về một hành trình biến vùng đất khó thành xứ sở "vàng xanh" trù phú.

Thời kỳ những 70, 80 của thế kỷ trước, cả một vùng rộng lớn nơi này vẫn là rừng thiêng nước độc. Vùng đất này ngày xưa âm u, rậm rạp lắm, không có đường đi lối lại. Rất nhiều thú rừng như gấu, lợn rừng, hươu, hoẵng… thỉnh thoảng hổ còn về tận lâm trường bắt trâu bò. Cuộc sống của bà con gần như biệt lập và vô cùng cực khổ. Các nếp nhà tranh, vách đất lưa thưa cách vài quả đồi mới thấy một nhà. Không đường, không điện, không giao thương, cái nghèo đói cứ bám riết lấy những người nông dân quanh năm phát nương, làm rẫy.

Bước ngoặt thực sự làm thay đổi diện mạo Đồng Cát bắt đầu vào những năm 2002-2003, khi Nhà nước có những chính sách hỗ trợ người dân chuyển đổi cơ cấu cây trồng, phát triển kinh tế lâm nghiệp. Gia đình ông Liêm là một trong những người tiên phong, mạnh dạn nhận giống tre Bát Độ về trồng thử nghiệm trên diện tích 3 ha.

Sau hơn 20 năm kiên trì mở rộng diện tích, bây giờ cơ ngơi của gia đình ông Liêm cùng các con hiện có hơn 30 ha tre Bát Độ và khoảng 6 ha quế. Cái lý của ông chủ vườn đồi nghe qua thật đơn giản: Quế trồng hơn 10 năm mới được thu hoạch, chu kỳ quá dài. Trong khi đó, tre Bát Độ chỉ đến năm thứ hai, thứ ba là bắt đầu cho sản phẩm đều đặn. Chăm sóc tre cũng nhàn hơn, tán tre khép kín che phủ mặt đất nên ít phải làm cỏ. Mỗi năm chỉ mất vài tháng cuối mùa đông để dọn tỉa và bón phân, rừng tre lại giữ đất, chống xói mòn cực tốt.

Cứ vào vụ từ tháng 7 đến tháng 10 hàng năm là thu hoạch măng tre. Trung bình mỗi ngày, người đàn ông gần 70 tuổi này vẫn lên nương bóc được khoảng 200 kg măng. Với giá măng tươi 6.000 đồng/kg, tính ra một ngày có thể thu được hơn 1 triệu đồng.

“Sức yếu rồi nên chỉ làm được thế, các con tôi trẻ khỏe có thể thu hoạch gấp đôi, gấp ba. Có ngày, 5 nhân khẩu trong nhà thu được gần 2 tấn măng tươi, thu nhập hơn 10 triệu đồng. Tính ra cả vụ thu hơn 2 tỷ đồng”, ông Liêm bộc bạch.

Nhờ nguồn lực kinh tế vững vàng, ông Liêm đã đầu tư san lấp quả đồi, xây dựng ngôi nhà sàn bằng bê tông khang trang, bề thế với tổng chi phí gần 3 tỷ đồng, một cơ ngơi đáng mơ ước của người dân vùng cao. Và nhờ những hạt nhân như ông Liêm mà Đồng Cát nói riêng và Quy Mông nói chung, từ một vùng đất âm u, nghèo đói đã thay da đổi thịt. Những vạt rừng tre Bát Độ không chỉ phủ xanh đồi trọc, mà còn đang viết nên câu chuyện cổ tích giữa đời thực về nghị lực vươn lên của đồng bào vùng cao.

Ông Nguyễn Quang Trung, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Quy Mông cho biết: Hiện nay, xã Quy Mông có gần 5.800 ha quế, hơn 2.200 ha tre măng Bát Độ, vùng dâu tằm gần 300 ha, dong riềng hơn 70 ha. Bên cạnh những cây trồng chủ lực, các mô hình trồng rau theo tiêu chuẩn VietGAP cũng đang được nhân rộng, mang lại hiệu quả kinh tế cao cho nông dân.

Quy Mông đã xây dựng thành công 11 sản phẩm OCOP. Đây đều là những sản phẩm chủ lực, mang đậm dấu ấn của từng vùng đất như quế, măng tre Bát Độ, miến đao hay các loại cây ăn quả có múi. Nhiều sản phẩm đã được cấp chứng nhận VietGAP, chứng nhận hữu cơ và chỉ dẫn địa lý, qua đó khẳng định vững chắc vị thế và chất lượng trên thị trường nông sản cả nước.

Theo định hướng phát triển của xã, từ những lợi thế sẵn có về đất đai, thổ nhưỡng và nguồn nhân lực cần cù, Quy Mông đã hình thành được những vùng nguyên liệu mang tính chiến lược. Tre Bát Độ và quế là 2 cây trồng chủ lực bởi phù hợp với điều kiện đồi núi và khả năng canh tác của bà con. Khi các vùng nguyên liệu này phát triển, tạo ra khối lượng nông sản lớn phục vụ chế biến và xuất khẩu, thu nhập của người dân đã từng bước được nâng lên rõ rệt.

Xanh - hài hòa - bản sắc - hạnh phúc

Xác định rõ những tiềm năng to lớn từ quỹ đất đai và bản sắc văn hóa, giai đoạn từ nay đến 2030, xã Quy Mông đã vạch ra mục tiêu chiến lược bài bản. Ông Nguyễn Quang Trung chia sẻ: "Xã xác định mục tiêu phấn đấu là phát huy bản sắc văn hóa, phát triển kinh tế - xã hội theo hướng nông nghiệp xanh, bền vững gắn với du lịch sinh thái, tâm linh".

Để hiện thực hóa bức tranh nông nghiệp xanh, địa phương phấn đấu duy trì và phát triển các vùng nguyên liệu theo hướng có địa chỉ, nguồn gốc, xuất xứ rõ ràng và được cấp mã số vùng trồng. Xã định hướng bà con tổ chức lại sản xuất, thâm canh theo hướng hữu cơ để nâng cao chất lượng hàng hóa nông sản, từ đó tăng giá trị hiệu quả kinh tế và đảm bảo các tiêu chuẩn khắt khe phục vụ cho chế biến và xuất khẩu.

Không chỉ tập trung vào quế hay măng tre Bát Độ, dựa trên quy hoạch vùng nguyên liệu, địa phương xác định rõ các cây trồng, vật nuôi chủ lực khác như dâu tằm, đao riềng, rau sạch hay chăn nuôi tập trung để đầu tư chuyên canh quy mô lớn. Đặc biệt, các vùng trọng điểm này được tính toán bố trí tại những vị trí phù hợp với địa bàn dân cư, đảm bảo khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu, hướng tới một nền kinh tế xanh, an toàn.

Song song với phát triển kinh tế, Quy Mông đang từng bước đánh thức tiềm năng du lịch bản địa. Dựa trên định hướng chung của tỉnh và đặc thù địa phương, xã đã hoàn thiện rà soát, điều chỉnh quy hoạch trên phạm vi toàn xã.

Trên cơ sở đầu tư đồng bộ về hạ tầng giao thông, Quy Mông sẽ phát triển các vùng sản xuất ở khu vực trọng điểm gắn với tập quán dân cư của đồng bào các dân tộc thiểu số. Từ đó, từng bước hình thành các điểm tham quan trải nghiệm sản xuất nông nghiệp, gắn với du lịch sinh thái tâm linh và các di tích lịch sử như: đình và đền Quy Mông, đình Kỳ Can, chùa Y Can…

Sự kết hợp giữa không gian vùng nguyên liệu xanh, nét văn hóa đa sắc của người Mông, Dao, Tày, Mường sẽ tạo ra những sản phẩm du lịch trải nghiệm độc đáo. Bằng việc đẩy mạnh quảng bá địa danh và các sản phẩm OCOP, Quy Mông kỳ vọng sẽ thu hút đông đảo du khách thập phương, biến du lịch thành một đòn bẩy kinh tế mới, góp phần nâng cao đời sống cho nhân dân.

Quy Mông đang vững bước trên con đường trở thành một vùng quê nông thôn mới trù phú, xanh tươi và đậm đà bản sắc và hạnh phúc.

“Với quyết tâm chính trị cao, Quy Mông phấn đấu trở thành xã nông thôn mới trong giai đoạn trước năm 2030. Trên cơ sở nền tảng nông nghiệp vững chắc, xã sẽ từng bước phát triển công nghiệp nhằm tạo ra động lực giải quyết việc làm và tăng thu nhập cho người dân. Mục tiêu cốt lõi là chuyển hóa lao động từ nông nghiệp sang phi nông nghiệp một cách bền vững. Việc phát triển kinh tế nông nghiệp gắn kết chặt chẽ với công nghiệp chế biến và du lịch sinh thái sẽ tạo ra một tổng thể hài hòa, hoàn toàn phù hợp với điều kiện tự nhiên và đặc thù của một xã miền núi như Quy Mông", ông Nguyễn Quang Trung.