Quyết sách vì dân của Lào Cai: Bảo vệ tính mạng người dân là trên hết

UBND tỉnh Lào Cai vừa ban hành Quyết định số 2717/QĐ-UBND về việc ban hành quy định mức hỗ trợ cấp bách đối với người dân phải di dời khẩn cấp ra khỏi vùng thiên tai trên địa bàn, nhằm kịp thời hỗ trợ người dân phải sơ tán, di dời khẩn cấp theo quyết định của cơ quan có thẩm quyền, góp phần bảo đảm an sinh xã hội, ổn định đời sống và nâng cao hiệu quả công tác phòng, chống, ứng phó thiên tai.

Trao đổi với Báo Nông nghiệp và Môi trường, ông Trần Minh Sáng, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lào Cai khẳng định, Quyết định 2717 tiếp tục hiện thực quan điểm xuyên suốt của Lào Cai trong phòng, tránh thiên tai là lấy bảo vệ tính mạng người dân là mục tiêu cao nhất.

Chuỗi chính sách đồng bộ

Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Lào Cai chia sẻ: Lào Cai là tỉnh miền núi có địa hình chia cắt mạnh, nhiều núi cao, đồi dốc, khe sâu; khoảng 80% diện tích có độ dốc trên 25 độ. Nền địa chất tại nhiều khu vực yếu, dễ phong hóa, trong khi hệ thống sông, suối dày đặc với khoảng 200 suối lớn nhỏ. Đây là những yếu tố khiến địa bàn có nguy cơ cao xảy ra lũ quét, sạt lở đất, nhất là khi xuất hiện mưa lớn hoặc kéo dài.

Qua rà soát năm 2026 xác định 3.428 điểm, khu vực có nguy cơ thiên tai, ảnh hưởng tới hơn 23.000 hộ dân. Trong đó, có 2.795 điểm nguy cơ sạt lở đất, 229 điểm nguy cơ lũ quét và 404 điểm nguy cơ ngập lụt.

Thực tế những năm gần đây cho thấy thiên tai ngày càng cực đoan, gây hậu quả nặng nề đối với Lào Cai. Năm 2024 xảy ra 58 đợt thiên tai, làm 200 người chết, 12 người mất tích, 152 người bị thương, tổng thiệt hại kinh tế trên 13.300 tỷ đồng. Riêng trận lũ quét, sạt lở tại Làng Nủ ngày 10/9/2024 đã làm 60 người chết, 7 người mất tích và 17 người bị thương.

Năm 2025, thiên tai làm 16 người chết, 1 người mất tích, 22 người bị thương, tổng thiệt hại trên 2.821 tỷ đồng. Từ đầu năm 2026 đến hết tháng 7, thiên tai tiếp tục làm 1 người chết, 15 người bị thương, thiệt hại khoảng 254,9 tỷ đồng.

Quan điểm của Lào Cai là thiệt hại vật chất có thể từng bước khắc phục, nhưng thiệt hại tính mạng con người không thể bù đắp. Vì vậy Lào Cai xác định chuyển mạnh từ ứng phó bị động sang chủ động phòng ngừa, lấy bảo vệ tính mạng người dân làm mục tiêu cao nhất; chú trọng cảnh báo sớm và chủ động sơ tán, di dời người dân khỏi khu vực nguy hiểm.

Có thể nói, chính sách của Lào Cai đang được xây dựng theo một chuỗi tương đối đồng bộ: Sơ tán an toàn, hỗ trợ đời sống trước mắt, hỗ trợ nhà ở, bố trí nơi ở mới, khôi phục sản xuất, sinh kế và đầu tư hạ tầng.

Từ mục tiêu đó, việc hỗ trợ người dân bị ảnh hưởng bởi thiên tai phải được thực hiện theo hướng không chỉ cứu trợ trước mắt mà từng bước bảo đảm nơi ở an toàn, khôi phục sản xuất và ổn định sinh kế lâu dài. Lào Cai đã và đang triển khai đồng thời nhiều nhóm cơ chế, chính sách.

Trước hết, đối với nhà ở bị thiệt hại và các hộ phải di dời khỏi khu vực nguy hiểm, HĐND tỉnh Lào Cai đã ban hành Nghị quyết số 11/2026/NQ-HĐND quy định chính sách hỗ trợ thống nhất trên địa bàn.

Theo đó, hộ có nhà bị đổ, sập, trôi, cháy hoàn toàn hoặc hư hỏng từ 70% trở lên, phải làm lại nhà mới được hỗ trợ 100 triệu đồng/nhà; hộ phải di dời khẩn cấp và xây dựng nhà ở tại nơi mới được hỗ trợ 80 triệu đồng/nhà; nhà hư hỏng từ 30% đến dưới 70% được hỗ trợ 30 triệu đồng/nhà; trường hợp tốc mái, hỏng mái được hỗ trợ theo mức độ thiệt hại.

Ngày 5/8/2026, UBND tỉnh Lào Cai ban hành Quyết định số 2717/QĐ-UBND, quy định mức hỗ trợ cấp bách 250.000 đồng/người/ngày đối với hộ gia đình, cá nhân phải sơ tán, di dời khẩn cấp khỏi vùng thiên tai theo quyết định của cơ quan có thẩm quyền.

Đặc biệt quan tâm bố trí nơi ở mới an toàn, chứ không chỉ hỗ trợ kinh phí làm nhà. Đối với các hộ không thể trở lại nơi ở cũ do nguy cơ sạt lở, lũ quét hoặc các nguy cơ thiên tai khác, địa phương phải rà soát quỹ đất, lựa chọn vị trí bảo đảm an toàn và tổ chức sắp xếp dân cư phù hợp.

Thực tế năm 2025, đối với 396 hộ phải di dời khẩn cấp, Lào Cai đã bố trí đất và làm nhà. Cùng với ổn định nhà ở là khôi phục sinh kế. Quan điểm của Lào Cai là người dân sau khi tái định cư phải có điều kiện tiếp tục sản xuất, có thu nhập và ổn định cuộc sống. Riêng năm 2025, UBND tỉnh đã quyết định hỗ trợ 112,473 tỷ đồng để khôi phục sản xuất nông nghiệp, góp phần ổn định sinh kế cho người dân sau thiên tai.

Xây dựng cộng đồng an toàn trước thiên tai

Ông Trần Minh Sáng cũng cho biết, Lào Cai đã chỉ đạo các ngành, địa phương thường xuyên rà soát đến từng khu dân cư, từng hộ có nguy cơ bị ảnh hưởng bởi thiên tai; đánh giá mức độ rủi ro để xây dựng phương án sắp xếp phù hợp. Tùy điều kiện cụ thể của từng địa bàn, thực hiện linh hoạt các hình thức như bố trí dân cư tập trung, xen ghép hoặc ổn định tại chỗ. Đồng thời quan tâm đầu tư hạ tầng thiết yếu, hỗ trợ di chuyển nhà ở và từng bước gắn nơi ở mới với điều kiện sinh kế của người dân.

Qua rà soát đã xác định nguy cơ và đề xuất phương án sắp xếp, ổn định dân cư cho hàng nghìn hộ thuộc các khu vực chưa bảo đảm an toàn để thực hiện theo các hình thức bố trí tập trung, xen ghép hoặc ổn định tại chỗ.

Điểm nổi bật trong cách làm những năm gần đây là chuyển mạnh từ khắc phục hậu quả sang chủ động phòng ngừa, di dời từ sớm, từ xa. Công tác rà soát, quan trắc, cảnh báo và lực lượng phòng, chống thiên tai tại cơ sở được tăng cường, qua đó giúp chính quyền địa phương chủ động hơn trong sơ tán, bảo đảm an toàn tính mạng và tài sản của người dân khi có nguy cơ xảy ra thiên tai.

Cùng với đó, Lào Cai đang tham mưu xây dựng Nghị quyết của HĐND tỉnh quy định chính sách hỗ trợ thực hiện bố trí dân cư tại các vùng thiên tai, đặc biệt khó khăn, biên giới, di cư tự do và khu rừng đặc dụng trên địa bàn tỉnh Lào Cai giai đoạn 2026-2030. Qua đó tạo cơ sở hỗ trợ trực tiếp cho người dân về di chuyển, ổn định nơi ở và từng bước ổn định cuộc sống.

Bên cạnh việc chủ động bố trí nguồn lực của địa phương, tỉnh Lào Cai rất mong tiếp tục nhận được sự quan tâm, hỗ trợ của Trung ương để đẩy nhanh tiến độ sắp xếp, ổn định dân cư tại những khu vực có nguy cơ thiên tai cao.

Trước hết, về nguồn lực, đề nghị Trung ương tiếp tục ưu tiên bố trí vốn ngân sách Trung ương, nhất là nguồn vốn đầu tư công trung hạn, để thực hiện các dự án sắp xếp, ổn định dân cư vùng thiên tai, tập trung vào những khu vực có nguy cơ cao về sạt lở đất, lũ quét.

Đồng thời, quan tâm bố trí nguồn lực từ Chương trình bố trí dân cư theo Quyết định số 590/QĐ-TTg và các Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026-2030 để hỗ trợ địa phương miền núi, địa bàn đặc biệt khó khăn đầu tư các công trình hạ tầng thiết yếu phục vụ khu, điểm bố trí dân cư.

Về cơ chế, chính sách, đề nghị Trung ương tiếp tục rà soát, hoàn thiện chính sách bố trí dân cư giai đoạn 2026-2030 theo hướng linh hoạt, phù hợp hơn với đặc thù khu vực miền núi. Đối với trường hợp phải di dời khẩn cấp do thiên tai, cần có cơ chế, thủ tục đơn giản, kịp thời hơn; đồng thời tăng tính chủ động cho địa phương trong lựa chọn phương án bố trí tập trung, xen ghép hoặc ổn định tại chỗ.

Đề nghị nghiên cứu điều chỉnh, nâng mức hỗ trợ trực tiếp cho các hộ về di chuyển, nhà ở, đất ở và các điều kiện thiết yếu khác phù hợp với chi phí thực tế hiện nay. Một vấn đề rất quan trọng là sắp xếp dân cư phải gắn chặt với ổn định sinh kế lâu dài. Nếu chỉ di chuyển người dân ra khỏi vùng nguy hiểm nhưng nơi ở mới thiếu đất sản xuất, nước sinh hoạt, điện, giao thông hoặc điều kiện phát triển kinh tế thì cuộc sống của người dân sẽ khó ổn định bền vững.

Vì vậy, đề nghị Trung ương tiếp tục hỗ trợ đồng bộ về hạ tầng thiết yếu, đất sản xuất, nước sinh hoạt, điện, giao thông, giáo dục, y tế, tín dụng cũng như các mô hình phát triển sản xuất, tạo việc làm và nâng cao thu nhập để người dân sau khi di chuyển thực sự “an cư, lạc nghiệp”, không phải quay trở lại khu vực có nguy cơ mất an toàn.

"Mục tiêu cuối cùng của việc sắp xếp dân cư không chỉ là đưa người dân ra khỏi nơi nguy hiểm, mà phải hình thành được những khu dân cư an toàn, ổn định, có hạ tầng, có sinh kế và có điều kiện phát triển lâu dài", Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Lào Cai khẳng định.