Rau quả Việt mở rộng dư địa xuất khẩu, sầu riêng trở thành động lực tăng trưởng mới - Tạp chí Doanh nghiệp & Kinh tế xanh

Sầu riêng tạo lực kéo, mở rộng dư địa cho rau quả Việt

Thị trường xuất khẩu rau quả đang ghi nhận những tín hiệu tích cực khi kim ngạch liên tục duy trì ở mức cao trong những tháng gần đây. Theo số liệu được Hiệp hội Rau quả Việt Nam (VINAFRUIT) dẫn từ cơ quan hải quan, tính đến ngày 18/8/2026, giá trị rau quả xuất khẩu đạt khoảng 1,1 tỷ USD, tăng 1,4% so với tháng trước và cao hơn 14,6% so với cùng kỳ năm 2025.

Đáng chú ý, tháng 8 là tháng thứ hai liên tiếp kim ngạch xuất khẩu rau quả vượt ngưỡng 1 tỷ USD. Đây là diễn biến đáng chú ý nếu đặt trong tương quan với năm trước, khi ngành hàng phải đến tháng 9 mới ghi nhận mức kim ngạch theo tháng vượt cột mốc này.

Tính chung 8 tháng đầu năm, xuất khẩu rau quả mang về gần 5,87 tỷ USD, tăng 21,7% so với cùng kỳ năm ngoái. Tốc độ tăng trưởng này cho thấy sức bật của ngành hàng đang được duy trì khá rõ, đồng thời tạo thêm cơ sở cho kỳ vọng đưa rau quả Việt Nam tiến gần hơn tới mục tiêu kim ngạch 10 tỷ USD.

Theo ông Nguyễn Văn Mười, Phó Tổng thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam (VINAFRUIT), diễn biến tăng trưởng trong giai đoạn này có sự đóng góp đáng kể từ sầu riêng khi sản phẩm bước vào thời điểm thu hoạch chính vụ tại khu vực Tây Nguyên.

Sầu riêng hiện không chỉ là một sản phẩm có giá trị xuất khẩu cao mà còn đang trở thành một trong những động lực quan trọng của nhóm hàng rau quả. Trong 7 tháng đầu năm, kim ngạch xuất khẩu sầu riêng ước đạt khoảng 1,8 tỷ USD, tăng gần 30% so với cùng kỳ.

Nếu tốc độ này tiếp tục được duy trì trong những tháng còn lại, sầu riêng có khả năng tiến tới mốc 4 tỷ USD trong cả năm. Đây sẽ là một cột mốc đáng chú ý đối với ngành hàng, đồng thời góp phần đáng kể vào tổng kim ngạch rau quả của Việt Nam.

Tuy nhiên, đằng sau triển vọng tăng trưởng mạnh của sầu riêng là yêu cầu phải kiểm soát tốt hơn toàn bộ chuỗi sản xuất. Khi một sản phẩm nhanh chóng mở rộng quy mô xuất khẩu, những yếu tố từng được xem là điều kiện kỹ thuật sẽ dần trở thành yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh.

Chất lượng sản phẩm, an toàn thực phẩm, mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói và khả năng truy xuất nguồn gốc vì vậy không còn chỉ là yêu cầu để đáp ứng thủ tục xuất khẩu. Đây là những tiêu chí trực tiếp quyết định khả năng duy trì thị trường và xây dựng niềm tin với đối tác nhập khẩu.

Thực tế này cho thấy sự phát triển của ngành rau quả đang bước sang một giai đoạn mới. Nếu trước đây sản lượng và nhu cầu thị trường là những yếu tố quan trọng nhất, thì hiện nay năng lực kiểm soát chất lượng và tổ chức chuỗi cung ứng đang ngày càng có vai trò lớn hơn.

Đối với sầu riêng, cơ hội tăng trưởng vẫn còn rộng nếu Việt Nam khai thác tốt lợi thế về mùa vụ, vùng nguyên liệu và nhu cầu tiêu dùng. Tuy nhiên, tăng trưởng bền vững sẽ phụ thuộc vào khả năng duy trì chất lượng ổn định giữa các vụ và giữa các vùng sản xuất.

Điều này đặc biệt quan trọng khi giá trị xuất khẩu ngày càng lớn. Một sự cố liên quan đến chất lượng hoặc truy xuất nguồn gốc không chỉ ảnh hưởng đến một doanh nghiệp mà còn có thể tác động tới uy tín của cả ngành hàng trên thị trường quốc tế. Bởi vậy, triển vọng sầu riêng chạm mốc 4 tỷ USD cần được nhìn nhận cùng với yêu cầu nâng cấp chuỗi giá trị. Mục tiêu không chỉ là đưa nhiều sản phẩm hơn ra nước ngoài mà còn phải bảo đảm mỗi lô hàng đáp ứng đầy đủ các yêu cầu của thị trường nhập khẩu.

Từ câu chuyện sầu riêng, bài toán đặt ra với toàn ngành rau quả cũng trở nên rõ hơn. Kim ngạch tăng nhanh tạo ra cơ hội lớn về doanh thu, nhưng đồng thời buộc các chủ thể trong chuỗi phải thay đổi phương thức sản xuất, kiểm soát và tiếp cận thị trường.

Mở rộng thị trường và nâng giá trị để tiến tới mục tiêu 10 tỷ USD

Theo ông Nguyễn Văn Mười, để ngành rau quả có thể tiến tới mục tiêu 10 tỷ USD, bên cạnh việc duy trì sản lượng, cần tập trung xử lý những yếu tố đang cản trở quá trình mở rộng xuất khẩu. Trước hết là chất lượng và an toàn sản phẩm. Đây là nền tảng để hàng hóa có thể duy trì sự hiện diện lâu dài trên thị trường quốc tế. Khi các quốc gia nhập khẩu ngày càng nâng yêu cầu về tiêu chuẩn, doanh nghiệp không thể chỉ dựa vào lợi thế về giá hay nguồn cung.

Cùng với đó, việc quản lý mã số vùng trồng và mã số cơ sở đóng gói cần được thực hiện chặt chẽ hơn. Truy xuất nguồn gốc cũng phải được tổ chức xuyên suốt từ vùng sản xuất đến khâu đóng gói và xuất khẩu. Đây là bước chuyển quan trọng trong cách thức tổ chức ngành rau quả. Khi yêu cầu truy xuất ngày càng phổ biến, vùng trồng không còn đơn thuần là nơi cung cấp nguyên liệu mà trở thành một mắt xích trong hệ thống quản trị chất lượng của doanh nghiệp xuất khẩu.

Theo hướng này, việc xây dựng vùng nguyên liệu đạt chuẩn cũng có ý nghĩa lớn đối với khả năng mở rộng đơn hàng. Doanh nghiệp có thể chủ động hơn về nguồn cung, kiểm soát chất lượng và đáp ứng tốt hơn những yêu cầu riêng biệt của từng thị trường. Tuy nhiên, nâng chất lượng sản phẩm chỉ là một nửa của bài toán. Muốn tiến tới 10 tỷ USD, ngành rau quả còn phải mở rộng được đầu ra và khai thác tốt hơn những thị trường đã có quan hệ thương mại.

Ông Mười cho rằng bên cạnh sự hỗ trợ của Nhà nước, doanh nghiệp cần chủ động tìm kiếm thị trường mới, đồng thời đa dạng hóa sản phẩm tại các thị trường truyền thống và trọng điểm. Điểm đáng chú ý là dư địa tăng trưởng không nhất thiết chỉ nằm ở những thị trường hoàn toàn mới. Ngay tại những thị trường mà rau quả Việt Nam đã xuất khẩu trong nhiều năm, mức độ hiện diện của sản phẩm vẫn còn chưa tương xứng với quy mô nhu cầu.

Trung Quốc là một ví dụ điển hình. Đây là thị trường quan trọng của nông sản Việt Nam, song theo ông Mười, nhiều khu vực sâu trong nội địa vẫn chưa có sự hiện diện đáng kể của rau quả Việt Nam. “Đơn cử như thị trường Trung Quốc, còn nhiều khu vực sâu trong nội địa như Bắc Kinh, Trùng Khánh... sản phẩm rau quả Việt Nam vẫn hiện diện khá ít. Đây là cơ hội để các doanh nghiệp đẩy mạnh thâm nhập thị trường”, ông Mười nói.

Nhận định này mở ra một hướng tiếp cận khác đối với hoạt động xuất khẩu. Thay vì chỉ quan tâm đến việc gia tăng kim ngạch tại các cửa khẩu hoặc những thị trường đầu mối, doanh nghiệp có thể tập trung nhiều hơn vào khả năng thâm nhập sâu vào hệ thống phân phối và tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng.

Khi độ phủ thị trường được mở rộng, dư địa tăng trưởng sẽ không chỉ đến từ sản lượng mà còn từ khả năng nâng giá trị sản phẩm. Những mặt hàng có thương hiệu, chất lượng ổn định và được phân phối thông qua hệ thống bán lẻ chuyên nghiệp sẽ có cơ hội tiếp cận phân khúc khách hàng có mức chi trả cao hơn. Đây cũng là cơ sở để ngành rau quả từng bước chuyển từ mô hình xuất khẩu dựa vào nguyên liệu sang mô hình tạo ra nhiều giá trị hơn trong chuỗi.

Một vấn đề khác cần được quan tâm là đa dạng hóa sản phẩm. Sầu riêng đang tạo ra lực kéo mạnh cho kim ngạch, nhưng việc phụ thuộc quá lớn vào một số mặt hàng chủ lực có thể khiến tăng trưởng dễ bị ảnh hưởng bởi mùa vụ, sản lượng hoặc những thay đổi về nhu cầu thị trường. Do đó, bên cạnh việc khai thác lợi thế của sầu riêng, doanh nghiệp cần tiếp tục phát triển các nhóm rau quả khác có tiềm năng xuất khẩu, đồng thời gia tăng tỷ lệ sản phẩm được sơ chế, chế biến và đóng gói theo nhu cầu từng thị trường.

Nếu làm tốt khâu này, ngành rau quả có thể giảm bớt sự phụ thuộc vào xuất khẩu sản phẩm tươi, đồng thời kéo dài thời gian bảo quản và mở rộng phạm vi thị trường. Từ góc độ kinh tế, giá trị gia tăng trong chuỗi rau quả không chỉ nằm ở khâu sản xuất. Một sản phẩm có thể tạo thêm giá trị đáng kể thông qua phân loại, bảo quản, chế biến, đóng gói, xây dựng thương hiệu và tổ chức hệ thống phân phối.

Đây là lý do mục tiêu 10 tỷ USD cần được nhìn nhận như một quá trình nâng cấp toàn ngành thay vì chỉ là một con số về kim ngạch. Kết quả gần 5,87 tỷ USD trong 8 tháng đầu năm cho thấy ngành rau quả đang có nền tảng thuận lợi để tiếp tục tăng trưởng. Tuy nhiên, để duy trì tốc độ này trong những năm tiếp theo, yếu tố quyết định sẽ là khả năng biến lợi thế về nguồn cung thành lợi thế cạnh tranh bền vững.

Trong ngắn hạn, sầu riêng vẫn được kỳ vọng đóng vai trò quan trọng khi bước vào giai đoạn thu hoạch chính vụ tại Tây Nguyên. Mức xuất khẩu khoảng 1,8 tỷ USD sau 7 tháng và tốc độ tăng gần 30% đang tạo cơ sở cho kỳ vọng chạm mốc 4 tỷ USD cả năm.

Trong dài hạn, bài toán của toàn ngành rộng hơn nhiều. Đó là làm sao để các sản phẩm rau quả Việt Nam có thể hiện diện sâu hơn tại những thị trường lớn, duy trì chất lượng ổn định, đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng cao và tạo dựng được thương hiệu đủ mạnh.

Với Trung Quốc, dư địa tại các khu vực nội địa như Bắc Kinh, Trùng Khánh cho thấy thị trường truyền thống vẫn còn nhiều không gian để khai thác. Nếu doanh nghiệp xây dựng được mạng lưới phân phối phù hợp và hiểu rõ nhu cầu từng khu vực, kim ngạch xuất khẩu có thể được mở rộng mà không nhất thiết phải phụ thuộc hoàn toàn vào việc tìm kiếm thị trường mới.

Trong khi đó, việc chuẩn hóa vùng trồng và cơ sở đóng gói sẽ tạo nền tảng để kiểm soát chất lượng ngay từ đầu chuỗi. Truy xuất nguồn gốc, vì thế, cần được xem như một công cụ quản trị chất lượng và xây dựng thương hiệu, thay vì chỉ là yêu cầu bắt buộc khi xuất khẩu.

Nhìn tổng thể, những con số tăng trưởng trong năm 2026 đang mở ra một giai đoạn nhiều triển vọng cho ngành rau quả. Hai tháng liên tiếp vượt 1 tỷ USD, kim ngạch 8 tháng tăng 21,7% và sầu riêng đạt khoảng 1,8 tỷ USD sau 7 tháng là những dấu hiệu cho thấy sức bật của ngành hàng vẫn khá mạnh. Song, thách thức tiếp theo sẽ là duy trì tốc độ ấy trong một môi trường thương mại ngày càng coi trọng tiêu chuẩn, chất lượng và tính minh bạch của chuỗi cung ứng.

Nếu giải quyết tốt các vấn đề về chất lượng, an toàn thực phẩm, mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói và truy xuất nguồn gốc, đồng thời mở rộng thị trường và đa dạng hóa sản phẩm, ngành rau quả sẽ có thêm nền tảng để tăng trưởng ổn định hơn.

Trong bức tranh đó, mốc 4 tỷ USD của sầu riêng có thể là một dấu ấn quan trọng, nhưng mục tiêu lớn hơn vẫn là nâng tổng giá trị rau quả xuất khẩu lên 10 tỷ USD theo hướng bền vững. Để đạt được mục tiêu này, tăng trưởng về lượng cần đi cùng tăng trưởng về chất. Khi doanh nghiệp không chỉ bán được nhiều hơn mà còn kiểm soát tốt hơn nguồn nguyên liệu, tạo ra sản phẩm có giá trị cao hơn và tiếp cận sâu hơn vào các thị trường tiêu dùng, rau quả Việt Nam sẽ có cơ hội nâng vị thế trong chuỗi cung ứng nông sản toàn cầu.