Sầu riêng: Không chỉ gỡ điểm nghẽn xuất khẩu

Ông Nguyễn Văn Mười, Chủ tịch Câu lạc bộ Doanh nghiệp Nông nghiệp nhiệt đới đã có cuộc trao đổi với phóng viên Báo Công Thương xung quanh vấn đề này.

Điểm nghẽn lớn nhất nằm ở khâu sản xuất

- Thưa ông, sau hơn 3 năm xuất khẩu sầu riêng sang Trung Quốc theo Nghị định thư, ngành hàng này đã tăng trưởng rất nhanh. Theo ông, đâu là những điểm nghẽn cần tháo gỡ để sầu riêng phát triển bền vững?

Ông Nguyễn Văn Mười: Sau khi Việt Nam ký Nghị định thư về xuất khẩu sầu riêng với Trung Quốc, ngành hàng này có tốc độ tăng trưởng rất mạnh. Nếu trước năm 2022, kim ngạch xuất khẩu sầu riêng chỉ khoảng 180 triệu USD thì đến năm 2025 đã đạt khoảng 3,8 tỷ USD. 6 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu tiếp tục tăng khoảng 36%.

Những con số này cho thấy sức phát triển rất lớn của ngành hàng. Tuy nhiên, điều chúng ta cần quan tâm không phải là sản lượng có dư hay thiếu, mà là chất lượng và tính bền vững của tăng trưởng.

Sầu riêng đang đối mặt với nhiều vấn đề, từ chất lượng sản phẩm, quy trình sản xuất đến thủ tục hành chính, mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói. Nghị quyết số 36 của Chính phủ vừa qua đã tháo gỡ một phần điểm nghẽn về thủ tục, trong đó có việc quản lý, cấp mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói. Đây là tín hiệu tích cực. Tuy nhiên, theo tôi, điểm nghẽn lớn nhất hiện nay vẫn nằm ở khâu sản xuất.

- Ông có thể phân tích rõ hơn về điểm nghẽn trong sản xuất?

Ông Nguyễn Văn Mười: Chúng ta không thể kỳ vọng tất cả nông dân đều sản xuất với chất lượng đồng nhất. Mỗi người có trình độ, kinh nghiệm và mức độ am hiểu kỹ thuật khác nhau. Vì vậy, nếu không có một quy trình sản xuất thống nhất và được tuân thủ, rất khó kiểm soát chất lượng sầu riêng.

Điều quan trọng hiện nay là phải giúp người nông dân xây dựng và tuân thủ quy trình sản xuất chuẩn. Tối thiểu phải hướng tới các tiêu chuẩn như VietGAP, chưa nói đến những tiêu chuẩn cao hơn của các thị trường quốc tế. Từ đó mới đặt ra câu chuyện truy xuất nguồn gốc. Truy xuất không chỉ để biết sản phẩm đến từ vùng trồng nào, mà mục tiêu cuối cùng phải là kiểm soát được quá trình sản xuất và chất lượng sản phẩm.

- Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã triển khai các quy định về truy xuất nguồn gốc. Theo ông, cần đẩy nhanh vấn đề này như thế nào?

Ông Nguyễn Văn Mười: Truy xuất nguồn gốc bằng công nghệ là xu hướng tất yếu. Tuy nhiên, để truy xuất có ý nghĩa thì trước hết phải có một quy trình sản xuất được chuẩn hóa. Quy định về truy xuất nguồn gốc đã được đặt ra từ năm 2018. Đến nay đã khoảng 8 năm, nhưng quá trình hoàn thiện và triển khai vẫn còn một lộ trình tương đối dài. Trong khi đó, yêu cầu của thị trường về chất lượng diễn ra hằng ngày.

Tôi đi nhiều vùng trồng và nhận thấy một thực tế là người sản xuất vẫn chưa thực sự chủ động trong việc truy xuất nguồn gốc. Muốn truy xuất được, trước hết người nông dân phải có quy trình sản xuất; quy trình đó phải phản ánh được chất lượng của sản phẩm. Nếu chỉ truy xuất để biết sản phẩm được sản xuất ở đâu, ai sản xuất mà không kiểm soát được quá trình sản xuất thì giá trị của truy xuất sẽ hạn chế.

- Nghị quyết số 36 đã phân cấp việc cấp mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói cho địa phương. Ông đánh giá thế nào về vai trò của chính quyền địa phương trong giai đoạn tới?

**Ông Nguyễn Văn Mười: **Việc phân cấp là cần thiết và về cơ bản đáp ứng yêu cầu của người sản xuất, doanh nghiệp. Tuy nhiên, không thể chỉ chuyển trách nhiệm từ cấp này sang cấp khác là mọi việc sẽ tự động được giải quyết.

Công tác cấp mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói liên quan trực tiếp đến chuyên môn, kinh nghiệm và năng lực quản lý. Vì vậy, địa phương cần được đào tạo, tập huấn và có đủ nhân lực để thực hiện tốt nhiệm vụ. Tôi cho rằng khi các địa phương quyết tâm triển khai, thủ tục hành chính sẽ từng bước được tháo gỡ và điểm nghẽn về mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói sẽ được giải quyết tốt hơn.

- Một vấn đề từng được đề cập là tình trạng mua bán, cho thuê mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói. Theo ông, cần làm gì để ngăn chặn tình trạng này?

• Ông Nguyễn Văn Mười:* Câu chuyện mua bán, thuê mã số vùng trồng chủ yếu xuất hiện trong bối cảnh mã số còn thiếu. Khi một thứ khan hiếm, người ta sẽ tìm cách tiếp cận bằng nhiều phương thức khác nhau. Nhưng khi việc cấp mã số được tháo gỡ, nguồn cung mã số đáp ứng nhu cầu thì nhu cầu thuê, mượn cũng sẽ giảm.