Sầu riêng Việt Nam cần một chuỗi cung ứng bền vững để vươn xa

Từ "cầu nối" thương mại đến chuỗi cung ứng dài hạn

Chia sẻ tại Chương trình “Gặp gỡ, giao thương, kết nối hợp tác chuỗi cung ứng sầu riêng Việt Nam - Trung Quốc, tỉnh Đắk Lắk năm 2026” ngày 19/8, ông Lưu Húc, Giám đốc kinh doanh thị trường nước ngoài, Liên hiệp Hợp tác xã Cung ứng và Tiêu thụ Quảng Tây, đại diện Hợp tác xã Cung tiêu Trung Quốc (China Coop), cho rằng sầu riêng không chỉ là trái cây nhiệt đới mà còn có thể trở thành “sợi dây vàng” kết nối vùng sản xuất chất lượng của Việt Nam với thị trường Trung Quốc.

Theo ông Lưu Húc, ba yếu tố đang mở ra giai đoạn phát triển mới cho ngành sầu riêng hai nước gồm nhu cầu tiêu dùng ngày càng tăng, thuận lợi từ chính sách thương mại và lợi thế tự nhiên của các vùng trồng Việt Nam. Trung Quốc hiện là thị trường tiêu thụ sầu riêng lớn nhất thế giới, trong khi nhu cầu đối với sản phẩm chất lượng cao tiếp tục gia tăng. Cùng với đó, sáng kiến “Vành đai và Con đường” góp phần tạo thuận lợi hơn cho thương mại xuyên biên giới.

Đặc biệt, những vùng trồng như Buôn Ma Thuột có lợi thế về đất đỏ bazan và khí hậu nhiệt đới, tạo nền tảng để hình thành nguồn cung sầu riêng ổn định, chất lượng cao.

“Từ những điều kiện đó, chúng tôi mong muốn xây dựng cầu nối giữa vùng nguyên liệu Việt Nam và thị trường Trung Quốc, để những trái sầu riêng chất lượng cao đến tay người tiêu dùng nhanh hơn, an toàn hơn và ổn định hơn”, ông Lưu Húc chia sẻ.

Tuy nhiên, đại diện China Coop cho rằng hợp tác giữa hai bên không nên dừng ở những thương vụ thu mua đơn thuần, mà cần hướng tới xây dựng một chuỗi ngành hoàn chỉnh, trong đó chất lượng được kiểm soát ngay từ nguồn, hiệu quả được nâng lên trong lưu thông và giá trị được giữ lại nhiều hơn cho ngành hàng, nhất là người nông dân.

“Chúng tôi không chỉ muốn mua sầu riêng từ Việt Nam. Chúng tôi muốn cùng các đối tác xây dựng một chuỗi cung ứng lâu dài, đáng tin cậy và có khả năng phát triển bền vững”, ông nói.

Theo đó, China Coop mong muốn phối hợp với đối tác Việt Nam chuẩn hóa sản xuất, kiểm nghiệm, truy xuất nguồn gốc; đồng thời phát triển hệ thống sơ lạnh, phân loại, kho vùng trồng, chuỗi lạnh và nền tảng số nhằm giảm tổn thất, nâng hiệu quả và hạn chế rủi ro trong quá trình đưa sản phẩm qua biên giới.

Ông Lưu Húc nhấn mạnh, một chuỗi ngành bền vững trước hết phải bắt đầu từ chất lượng. Việc lựa chọn giống phù hợp, xây dựng quy trình canh tác theo tiêu chuẩn, tổ chức “lớp học tại vườn”, hỗ trợ kỹ thuật về quản lý cây trồng, thu hoạch và xử lý sau thu hoạch sẽ giúp tạo nguồn nguyên liệu đồng đều, đáng tin cậy.

“Muốn có một sản phẩm tốt thì phải bắt đầu từ một cây giống tốt, một vùng trồng tốt và một quy trình sản xuất tốt”, ông nhấn mạnh.

Cùng với chuẩn hóa sản xuất, China Coop định hướng ứng dụng số hóa trong quản lý đất, nước, dinh dưỡng và cảnh báo sâu bệnh, qua đó quản lý tốt hơn toàn bộ vòng đời sản phẩm, đồng thời tạo nền tảng cho kiểm soát chất lượng và truy xuất nguồn gốc.

Sau thu hoạch, chất lượng tiếp tục được bảo vệ thông qua hệ thống logistics và chuỗi lạnh. China Coop dự kiến phối hợp xây dựng kho sơ lạnh, trung tâm phân loại tại vùng sản xuất trọng điểm, kết nối vận tải hàng không với đường bộ và theo dõi nhiệt độ, độ ẩm trong quá trình vận chuyển.

Công nghệ số, Internet vạn vật và dữ liệu lớn cũng được định hướng ứng dụng để quản lý tồn kho, hành trình và hiệu quả luân chuyển. “Chuỗi lạnh đối với chúng tôi không đơn thuần là một phương thức vận chuyển. Đó là cả một hệ thống quản lý độ tươi, bắt đầu ngay từ những phút đầu tiên sau khi thu hoạch”, ông Lưu Húc chia sẻ.

Chất lượng, thương hiệu phải đi cùng lợi ích người trồng

Theo ông Lưu Húc, kiểm soát chất lượng và truy xuất nguồn gốc là một trong những nội dung China Coop đặc biệt coi trọng. Các lô hàng sẽ được kiểm soát những chỉ tiêu quan trọng như dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, kim loại nặng, vi sinh vật; đồng thời hướng tới xây dựng “danh tính số” cho từng trái sầu riêng, giúp minh bạch hành trình từ vùng trồng, thu hoạch đến chế biến và vận chuyển xuyên biên giới.

“Chúng tôi mong muốn mỗi lô hàng đều có thể kiểm nghiệm, mỗi trái sầu riêng đều có thể truy xuất. Khi người tiêu dùng biết rõ sản phẩm đến từ đâu và được kiểm soát như thế nào, niềm tin đối với thương hiệu sẽ được củng cố”, ông Lưu Húc nói.

Bên cạnh chất lượng, thị trường cũng là mắt xích quan trọng trong chuỗi hợp tác. Với gần 30.000 hợp tác xã cung tiêu cơ sở, hơn 3.000 chợ đầu mối và hàng trăm nghìn điểm bán lẻ, hệ thống cung tiêu Trung Quốc có khả năng đưa sầu riêng Việt Nam tiếp cận nhiều tầng thị trường, từ các thành phố lớn đến khu vực cấp huyện.

Theo ông Lưu Húc, lợi thế không chỉ nằm ở số lượng kênh phân phối mà còn ở khả năng tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng cuối cùng. Cùng với hệ thống truyền thống, các kênh thương mại điện tử, livestream, cộng đồng trực tuyến, hội chợ, hoạt động trải nghiệm và nếm thử sẽ được kết hợp để quảng bá, xây dựng thương hiệu cho sầu riêng Việt Nam.

“Kênh phân phối quyết định sản lượng, nhưng thương hiệu mới quyết định giá trị”, ông nhấn mạnh.

Quan trọng hơn, China Coop muốn việc nâng cấp chuỗi cung ứng phải thực sự mang lại lợi ích cho người trồng. Theo đó, các bên cần xây dựng cơ chế liên kết công bằng để nông hộ cùng chia sẻ giá trị gia tăng, đồng thời phát triển thương hiệu chung của vùng trồng, giúp sầu riêng Việt Nam được nhận diện bằng chất lượng và nguồn gốc thay vì chỉ qua từng lô hàng.

“Mỗi trái sầu riêng đều phải có chất lượng và mỗi người nông dân đều phải có thu nhập. Đó mới là ý nghĩa cuối cùng của việc xây dựng chuỗi ngành”, ông Lưu Húc bày tỏ.

Trong dài hạn, China Coop mong muốn mở rộng hợp tác từ xuất khẩu sầu riêng tươi sang chế biến sâu, phát triển du lịch nông nghiệp và nghiên cứu liên doanh với các đối tác tại vùng trồng trọng điểm của Việt Nam.

Theo ông Lưu Húc, tài chính và đầu tư cũng là nền tảng quan trọng để chuỗi ngành vận hành ổn định. Các giải pháp như tài trợ đơn hàng, cầm cố chứng từ kho, quản trị rủi ro có thể giảm áp lực vốn, đồng thời giúp các bên chủ động ứng phó với biến động thị trường.

“Chúng tôi không muốn hợp tác chỉ khi thị trường thuận lợi. Một quan hệ hợp tác thực sự phải có khả năng cùng nhau đi qua cả những thời điểm biến động”, ông nói.

Trước mắt, China Coop hướng tới xây dựng các mô hình trình diễn canh tác tiêu chuẩn, hoàn thiện kho tại vùng trồng Việt Nam và cửa khẩu Trung Quốc, đồng thời phát triển các thương hiệu có sức ảnh hưởng. Về lâu dài, mục tiêu là hình thành các trung tâm tập kết, phân phối, chế biến cấp vùng, mở rộng sang chế biến sâu, du lịch nông nghiệp và nhân rộng mô hình hợp tác sang ASEAN.

“Chúng tôi muốn cùng các đối tác Việt Nam xây dựng một chuỗi sầu riêng ổn định hơn, nhanh hơn và tạo ra nhiều giá trị hơn”, ông Lưu Húc chia sẻ.