Sầu riêng Việt Nam, tới lượt Ucraina ‘siết’ tiêu chuẩn tức khắc

Việc Ukraine đưa sầu riêng tươi Việt Nam vào diện kiểm soát tăng cường dư lượng thuốc bảo vệ thực vật không còn dừng lại ở một lời cảnh báo mang tính thủ tục.

Đây thực chất là tiếng chuông kích hoạt chuỗi thắt chặt an toàn nông sản dồn dập từ EU, Nhật Bản cho đến Hàn Quốc, đẩy các doanh nghiệp xuất khẩu Việt đứng trước bài toán sinh tồn: Thay đổi quy trình canh tác ngay lập tức hoặc chấp nhận bị gạch tên khỏi bản đồ thương mại quốc tế.

Ukraine "bật đèn đỏ" với sầu riêng Việt: Áp dụng tức thì, không có thời gian gia hạn

Khác với các thông lệ giao thương quốc tế, là khi những dự thảo kỹ thuật thường dành ra khoảng nghỉ nhất định cho doanh nghiệp chuẩn bị và góp ý, quyết định của Ukraine diễn ra rất đột ngột. Lệnh số 10 của Bộ Chính sách Nông nghiệp và Lương thực nước này áp đặt chế độ kiểm soát tăng cường đối với sầu riêng tươi và ướp lạnh Việt Nam (mã HS 0810 60 00 00), thực tế đã đi vào hiệu lực từ giữa tháng 10/2026, tức gần hai tuần trước khi thông báo chính thức được gửi lên Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO).

Đòn siết này tập trung thẳng vào khâu dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, với việc áp dụng triệt để các phương pháp phân tích đa dư lượng tiên tiến trên nền tảng công nghệ GC-MS và LC-MS. Thực tế này buộc các đơn vị xuất khẩu phải từ bỏ tâm lý chủ quan. Một lô hàng đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe từ thị trường khác, vẫn hoàn toàn có nguy cơ bị quay đầu nếu vượt trần dư lượng tối đa (MRL) riêng biệt mà Ukraine quy định. Muốn thông quan, từng lô hàng bắt buộc phải trải qua bước kiểm nghiệm độc lập, đối chiếu trực tiếp với thước đo riêng của thị trường này trước khi xuống tàu.

Làn sóng dựng hàng rào kỹ thuật lan rộng từ Á sang Âu

Chuyện của sầu riêng tại Ukraine không phải hiện tượng đơn lẻ, mà chỉ là lát cắt mở đầu cho làn sóng siết chặt các biện pháp an toàn thực phẩm và kiểm dịch động thực vật (SPS) đang bùng phát ở hầu hết các thị trường trọng điểm.

Tại Châu Á, các quốc gia vốn nổi tiếng khó tính lại tiếp tục hạ thấp ngưỡng chịu đựng đối với hóa chất và dịch bệnh. Đáng chú ý nhất là dự thảo mới của Nhật Bản, khi nước này đề xuất cắt giảm mức dư lượng tối đa của hoạt chất fenazaquin trên chanh dây tới 70 lần - từ 0,7 mg/kg xuống chỉ còn 0,01mg/kg, đồng thời siết thêm trần kiểm soát trên lá chè. Cùng thời điểm, Hàn Quốc cũng phát đi tín hiệu khi dự kiến bổ sung 36 loài vi khuẩn, nấm và côn trùng ngoại lai vào danh mục cấm nhập khẩu ngay trong nửa đầu năm 2027.

Tương tự, Liên minh châu Âu (EU) cũng dồn dập tung ra các rào cản mới nhằm bảo vệ hệ sinh thái nội địa. Việc đưa nấm Fusarium oxysporum f. sp. cubense TR4 - tác nhân gây bệnh héo vàng nguy hiểm trên chuối - vào diện kiểm dịch nghiêm ngặt, đã đặt ra yêu cầu toàn bộ cây giống chuối nhập khẩu phải có chứng nhận vùng trồng an toàn dịch bệnh. Không chỉ ở kiểm dịch thực vật, EU còn điều chỉnh trần dư lượng hoạt chất difenoconazole và bổ sung hàng loạt quy định quản lý dịch lợn châu Phi, bệnh lở mồm long móng đối với sản phẩm chăn nuôi. Ngay cả các thị trường ngách như Ma Cao, Colombia hay Vương quốc Anh cũng đồng loạt công bố các tiêu chuẩn khắt khe về giới hạn kim loại nặng, hoặc chứng nhận HACCP bắt buộc đối với thủy hải sản.

Tự thay đổi để không bị hất văng khỏi chuỗi cung ứng

Dưới tác động dây chuyền từ những quy định mới, thời kỳ canh tác dựa vào kinh nghiệm truyền thống hay thói quen lạm dụng hóa chất bảo vệ thực vật đã chính thức đóng cửa. Mỗi sự thay đổi từ cơ quan quản lý quốc tế, dù chỉ là một con số nhỏ trong trần dư lượng, cũng đủ sức làm đứt gãy cả một chuỗi cung ứng nếu nông dân và doanh nghiệp không kịp thời thích ứng.

Đứng trước bước ngoặt này, giải pháp căn cơ nhất không gì khác ngoài việc chuẩn hóa lại toàn bộ quy trình sản xuất ngay từ gốc. Các vùng trồng cần lập tức rà soát danh mục vật tư đầu vào, loại bỏ những hoạt chất nằm trong danh sách cảnh báo đỏ của Ukraine, EU hay Nhật Bản để chuyển hướng sang các giải pháp sinh học an toàn. Ở khâu lưu thông, doanh nghiệp xuất khẩu không thể phó mặc cho may rủi mà phải chủ động thiết lập cơ chế kiểm nghiệm kép tại các phòng lab đạt chuẩn ISO/IEC 17025 trước khi xuất hàng.

Đồng thời, với hàng loạt dự thảo đang trong giai đoạn lấy ý kiến từ nay đến cuối tháng 12/2026, các doanh nghiệp và hiệp hội ngành hàng cần nhanh chóng phối hợp cùng Văn phòng SPS Việt Nam để phản hồi kịp thời, qua đó bảo vệ quyền lợi chính đáng cho nông sản Việt trước khi các rào cản kỹ thuật này chính thức có hiệu lực.