Simexco xây dựng ‘hộ chiếu xanh’, hướng tới doanh thu 2,5 tỉ USD

Tại xã Cuôr Đăng, tỉnh Đắk Lắk, ông Y Chân Niê từng chăm sóc cà phê chủ yếu dựa vào kinh nghiệm. Sau khi tham gia liên kết với Tổng Công ty Simexco 2-9 Đắk Lắk, ông bắt đầu sử dụng thiết bị kiểm tra đất và ứng dụng trên điện thoại để theo dõi tình trạng vườn cây. Những công cụ này giúp ông có thêm căn cứ điều chỉnh việc chăm sóc, thay vì chỉ dựa vào thói quen như trước.

Từ vườn cà phê đến dữ liệu vùng trồng "made in Simexco"

Ông Y Chân Niê cho biết trước đây, nông dân chủ yếu sản xuất theo kinh nghiệm, chưa có nhiều điều kiện tiếp cận công nghệ mới. Từ khi tham gia liên kết với doanh nghiệp, ông thường xuyên dự các lớp tập huấn kỹ thuật để cập nhật kiến thức và áp dụng vào vườn cà phê của gia đình. “Có đợt nào công ty tập huấn là tôi cũng cố gắng có mặt để học hỏi, nắm bắt kỹ thuật mới”, ông Niê nói.

Theo ông, thiết bị kiểm tra đất giúp nhận biết những yếu tố còn thiếu hoặc dư trong đất để điều chỉnh lượng phân bón. Sau khoảng hai năm sử dụng, ông chủ động hơn trong chăm sóc vườn cây, dù việc áp dụng khuyến nghị kỹ thuật vẫn phải căn cứ vào điều kiện thực tế.

“Những hướng dẫn của công ty hay cơ quan chuyên môn đưa ra, tôi đều tìm hiểu, nhưng phải xem có phù hợp với thực tế vườn nhà mình hay không”, ông Niê cho biết.

Từ việc theo dõi từng vườn cây, yêu cầu quản lý ngày càng mở rộng sang toàn bộ vùng nguyên liệu. Theo Simexco, doanh nghiệp đã số hóa dữ liệu định vị GPS cho hơn 50.000 nông hộ trên khoảng 48.000ha. Đây là một phần trong mạng lưới liên kết rộng hơn, với khoảng 65.000 hộ trên gần 70.000ha.

Dữ liệu GPS giúp xác định vị trí vùng trồng, tạo cơ sở cho việc truy xuất nguồn gốc. Tuy nhiên, xác định được tọa độ mới chỉ là bước đầu. Thông tin về quá trình canh tác, tính hợp pháp của vùng trồng và hồ sơ từng lô hàng vẫn phải được cập nhật, kiểm tra để đối chiếu với thực tế.

Yêu cầu này ngày càng rõ khi các thị trường nhập khẩu đặt ra những điều kiện chặt chẽ hơn đối với nông sản. Với Quy định chống mất rừng của Liên minh châu Âu (EUDR), cà phê là một trong những mặt hàng thuộc phạm vi điều chỉnh. Theo lịch áp dụng được nêu trong các tài liệu hiện có, phần lớn doanh nghiệp vừa và lớn phải thực hiện nghĩa vụ từ ngày 30/12/2026; doanh nghiệp siêu nhỏ và nhỏ thuộc diện áp dụng từ ngày 30/6/2027.

Quy định yêu cầu chứng minh sản phẩm không liên quan đến mất rừng sau mốc thời gian quy định, tuân thủ pháp luật liên quan tại nước sản xuất và thực hiện thẩm tra theo yêu cầu. Vì vậy, có dữ liệu GPS hoặc chứng nhận sản xuất chưa đồng nghĩa toàn bộ chuỗi cung ứng đã đáp ứng EUDR.

Theo ông Thái Anh Tuấn, Tổng Giám đốc Tổng Công ty Simexco 2-9 Đắk Lắk, doanh nghiệp bắt đầu làm việc trực tiếp với nông dân từ năm 2009. Khi yêu cầu về truy xuất nguồn gốc và chống mất rừng ngày càng được chú trọng, công ty từng bước thu thập dữ liệu vị trí vùng trồng và hồ sơ liên quan để phục vụ kiểm soát nguồn nguyên liệu xuất khẩu.

Theo ông Tuấn, hệ thống truy xuất được thiết kế để người mua tiếp cận thông tin về vùng nguyên liệu của những lô hàng thuộc chương trình tương ứng. Bộ phận kỹ thuật hướng dẫn nông dân cung cấp dữ liệu và thực hiện các yêu cầu cần thiết.

Ông ví dữ liệu truy xuất như một dạng “hộ chiếu xanh”, giúp sản phẩm có cơ sở đáp ứng điều kiện của thị trường. Tuy nhiên, để dữ liệu thực sự có giá trị, thông tin vùng trồng phải chính xác, hồ sơ được kiểm chứng và các yêu cầu về tính hợp pháp, chống mất rừng phải được đối chiếu theo quy định.

“Việc này cũng cần tính đến khả năng đáp ứng của nông dân, tránh để chi phí tuân thủ trở thành gánh nặng cho người sản xuất”, ông nói.

Nâng giá trị cà phê từ chất lượng đến chế biến sâu

Nếu dữ liệu giúp xác định nguyên liệu đến từ đâu, chất lượng và cách chế biến sẽ quyết định giá trị sản phẩm. Đây cũng là lý do Simexco theo đuổi hướng phát triển cà phê chất lượng cao, thay vì chỉ tập trung xuất khẩu nguyên liệu thô.

Ông Lê Đức Huy, Chủ tịch Hội đồng thành viên Tổng Công ty Simexco 2-9 Đắk Lắk, từng chia sẻ về việc giới thiệu văn hóa cà phê Việt Nam với đối tác quốc tế. “Mỗi lần các bạn hàng đến tìm hiểu về cà phê, tôi đều giới thiệu cho họ cách thưởng thức cà phê của người Việt”, ông Huy nói, đồng thời mong muốn “hương vị, văn hoá cà phê Việt phải có mặt nhiều hơn nữa” tại các quán cà phê ở Mỹ.

Để câu chuyện văn hóa đi cùng giá trị thương mại, doanh nghiệp phải bảo đảm chất lượng ổn định từ vườn cây đến khâu chế biến. Một hướng đi được Simexco theo đuổi là Fine Robusta, nhằm nâng giá trị cà phê vối Việt Nam ở phân khúc chất lượng cao. Theo ông Thái Anh Tuấn, doanh nghiệp đã quan tâm hướng đi này từ năm 2012.

“Trước đây, nhiều người cho rằng cà phê đặc sản chủ yếu là cà phê Arabica, còn Robusta thường được dùng làm cà phê hòa tan. Chúng tôi muốn chứng minh Robusta cũng có thể tạo ra những sản phẩm chất lượng cao, qua đó nâng giá trị và thương hiệu cà phê Việt Nam”, ông Thái Anh Tuấn nói.

Theo ông Tuấn, sản lượng cà phê niên vụ 2025-2026 của doanh nghiệp đạt khoảng 160.000 tấn, gồm xuất khẩu và tiêu thụ trong nước. Khi công suất chế biến cà phê nhân xanh gần chạm giới hạn, doanh nghiệp định hướng tăng đầu tư vào cà phê hòa tan, rang xay và các sản phẩm chế biến sâu, thay vì chỉ tiếp tục mở rộng sản lượng nguyên liệu.

Các kế hoạch được doanh nghiệp đề cập gồm đầu tư nhà máy chế biến cà phê tại khu vực Hòa Phú và chuẩn bị phương án duy trì năng lực chế biến cà phê nhân xanh khi nhà máy tại Bình Dương hết thời hạn hoạt động trong khu công nghiệp vào năm 2031. Doanh nghiệp cũng dự kiến phát triển cơ sở chế biến gạo đặc sản, đồng thời tận dụng phụ phẩm cà phê và trấu để sản xuất than sinh học.

Tại buổi làm việc với Simexco mới đây, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Võ Văn Hưng đánh giá cao nỗ lực xây dựng chuỗi cà phê gắn với truy xuất nguồn gốc vàgiảm phát thải. Ông cũng nhấn mạnh cà phê đặc sản cần gắn với câu chuyện về vùng đất, con người và văn hóa nơi sản phẩm được tạo ra.

“Doanh nghiệp tiếp tục phát huy hướng đi này, đồng thời giao các đơn vị liên quan phối hợp tháo gỡ khó khăn về môi trường, giảm phát thải và hỗ trợ xúc tiến thương mại”, Thứ trưởng Võ Văn Hưng đề nghị.

Từ những công cụ hỗ trợ người trồng chăm sóc vườn cây đến hệ thống dữ liệu vùng nguyên liệu, Simexco đang từng bước kết nối sản xuất với yêu cầu của thị trường. Khi truy xuất nguồn gốc đi cùng chất lượng ổn định và chế biến sâu, hạt cà phê Tây Nguyên có thêm cơ hội nâng giá trị, thay vì chỉ cạnh tranh bằng sản lượng.

Simexco đặt mục tiêu doanh số 2,5 tỉ USD vào năm 2035

Theo đề án chiến lược giai đoạn 2025-2035, Simexco 2-9 Đắk Lắk đặt mục tiêu doanh số cùng các công ty liên doanh đạt 1,5 tỉ USD vào năm 2030 và cùng các doanh nghiệp liên kết đạt 2,5 tỉ USD vào năm 2035.

Để hiện thực hóa mục tiêu, doanh nghiệp định hướng nâng cao chất lượng nông sản, đẩy mạnh chế biến sâu. Với cà phê, công ty phát triển Fine Robusta, cà phê rang xay, hòa tan và các sản phẩm chế biến từ hạt cà phê. Bên cạnh đó là kế hoạch phát triển gạo đặc sản, hồ tiêu, tận dụng phụ phẩm cà phê và trấu để sản xuất than sinh học.