Sức nóng thị trường sầu riêng: [Bài 2] Thái Lan tìm cách giữ vị thế

LTS:Loạt bài “Sức nóng thị trường sầu riêng” phác họa những chuyển động đáng chú ý của thị trường sầu riêng thế giới, từ nhu cầu khổng lồ của Trung Quốc, vị thế của Thái Lan, sự nổi lên của Campuchia đến những dư địa và yêu cầu đặt ra đối với sầu riêng Việt Nam trong giai đoạn mới.

“Viên ngọc quý” của nông nghiệp Thái Lan

Trên khắp Đông Nam Á, chính phủ nhiều quốc gia ngày càng sử dụng sầu riêng như một công cụ “quyền lực mềm”, kết nối loại trái cây này với du lịch, ẩm thực và niềm tự hào dân tộc. Với truyền thống sầu riêng lâu đời, Thái Lan có nhiều lợi thế giữ vị trí dẫn đầu trên thị trường sầu riêng thế giới.

Dữ liệu của Tổ chức Nông lương Liên hợp quốc (FAO)cho thấy, trong giai đoạn 2020 - 2022 nước này chiếm khoảng 94% tổng lượng sầu riêng xuất khẩu toàn cầu. Năm 2024, xuất khẩu sầu riêng mang về khoảng 130 tỷ baht, tương đương gần 4 tỷ USD, cho thấy vị thế đặc biệt của ngành hàng này trong nông nghiệp và thương mại của đất nước.

Theo tờ The Star, Bộ Thương mại Thái Lan cho biết, tổng kim ngạch xuất khẩu sầu riêng tươi của Thái Lan năm 2025 đạt 125.737 triệu Baht (hơn 3,8 tỷ USD) và sầu riêng đông lạnh là 17.118 triệu Baht (khoảng 522 triệu USD).

Số liệu từ Sooktrading , tính từ đầu năm đến ngày 19/7/2026, lượng sầu riêng tươi xuất khẩu từ Thái Lan sang Trung Quốc đã vượt mốc 1 triệu tấn, với giá trị đạt hơn 114,8 tỷ Baht (khoảng 3,5 tỷ USD).

Với Thái Lan, sầu riêng không còn đơn thuần là một loại trái cây mà đã trở thành một trong những “viên ngọc quý” của nông nghiệp và thương mại xuất khẩu. Ngành hàng này tạo ra nguồn thu lớn, kéo theo hoạt động sản xuất, chế biến, logistics, thương mại và du lịch, đặc biệt trong mùa cao điểm từ tháng 4-6.

Những thách thức phía sau

Vị thế hàng đầu của Thái Lan trên thị trường sầu riêng không phải không có rủi ro. Những sự cố gần đây như việc đóng cửa biên giới và phát hiện dư lượng hóa chất như chất nhuộm BY-2 trong các lô hàng đã khiến các nhà xuất khẩu lo ngại và làm gia tăng mức độ kiểm soát.

Các yêu cầu nhập khẩu của Trung Quốc đang ngày càng được siết chặt, đòi hỏi tiêu chuẩn kiểm dịch thực vật nghiêm ngặt hơn và khả năng truy xuất nguồn gốc đầy đủ từ vườn trồng đến thị trường.

Thách thức càng lớn hơn khi Trung Quốc đã bắt đầu tự trồng sầu riêng tại Hải Nam, hướng tới tăng khả năng tự chủ nguồn cung; vị thế của Thái Lan trên thị trường sầu riêng Trung Quốc bắt đầu suy giảm. Năm 2021, gần như toàn bộ sầu riêng nhập khẩu của Trung Quốc đến từ Thái Lan. Tuy nhiên, đến năm 2023, thị phần của Thái Lan giảm xuống còn 68% và đến giữa năm 2024 tiếp tục giảm xuống chỉ còn 57%.

Trong khi đó, Việt Nam đang nhanh chóng thu hẹp khoảng cách, lợi thế vụ mùa cho thu hoạch gần như quanh năm, chi phí vận chuyển thấp hơn và sự hỗ trợ mạnh mẽ từ chính phủ.

Cùng lúc, Malaysia đang hướng đến phân khúc cao cấp với giống sầu riêng Musang King. Nhờ logistics chuỗi lạnh, loại sầu riêng này hiện có thể được vận chuyển tới Bắc Kinh chỉ trong vòng 24 giờ.

Trong một thị trường mà độ tươi, an toàn thực phẩm và sức mạnh thương hiệu ngày càng đóng vai trò quan trọng, Thái Lan không thể tiếp tục dựa vào những lợi thế cũ. Cạnh tranh đã thực sự hiện hữu và ngày càng gia tăng.

Con đường để duy trì vị thế dẫn đầu

Để giữ vững “ngôi vương” trên thị trường sầu riêng, Thái Lan xác định chất lượng là yếu tố không thể thỏa hiệp. Điều đó đồng nghĩa với việc kiểm tra nghiêm ngặt, truy xuất nguồn gốc đầy đủ và áp dụng các phương thức canh tác bền vững đáp ứng những tiêu chuẩn quốc tế cao nhất.

Thái Lan đã thiết lập hệ thống quản lý chất lượng xuyên suốt chuỗi cung ứng, song song với việc thực thi nghiêm ngặt các biện pháp "4 không": Không thu hoạch quả non, không nhiễm sinh vật gây hại, không gian lận nguồn gốc và không sử dụng phẩm màu hoặc hóa chất phụ gia, trong đó có chất Basic Yellow 2 bị cấm.

Song song với kiểm soát chất lượng, Thái Lan cũng chủ động thay đổi cơ cấu giống. Hiện nay giống Monthong đang được trồng rộng rãi tại Thái Lan và nhiều nước Đông Nam Á, để tránh phụ thuộc vào một giống và tạo khác biệt trên thị trường, Thái Lan chủ động phát triển các giống mới có vị ngon nhưng mùi nhẹ hơn, qua đó mở cơ hội tiếp cận người tiêu dùng phương Tây và mở rộng thị trường xuất khẩu.

Thái Lan cũng tận dụng thương mại điện tử và logistics chuỗi lạnh làm thay đổi cuộc chơi. Với công nghệ vận chuyển ngày càng tốt hơn, những trái sầu riêng gai vàng của Thái Lan có thể đến tay người tiêu dùng trên toàn cầu với độ tươi cao hơn trước, qua đó mở rộng thị trường xóa đi giới hạn khoảng cách địa lý.

Nhận thấy thị hiếu tiêu dùng sầu riêng đang thay đổi, múi, cơm sầu riêng hay sầu riêng nghiền đông lạnh ngày càng được sử dụng rộng rãi trong bánh, đồ uống và món tráng miệng nhờ thuận tiện, dễ bảo quản, Thái Lan chủ động phát triển các dòng sản phẩm chế biến. Đồng thời phát triển các chiến lược marketing, xây dựng thương hiệu gắn với văn hóa và hoạt động ngoại giao thương mại để mở ra những cánh cửa mới cho sầu riêng Thái Lan.

Ông Thanachot Nontakatrakool - chuyên gia nghiên cứu kinh tế thuộc Bangkok Bank cho biết, lợi thế của Thái Lan không chỉ nằm ở đất đai màu mỡ hay những giống sầu riêng nổi tiếng, mà còn phụ thuộc vào cách quốc gia này phản ứng trước những thay đổi trong kỳ vọng của thị trường toàn cầu.

“Câu chuyện của sầu riêng Thái Lan là câu chuyện về sự trù phú của thiên nhiên và khát vọng vươn ra toàn cầu. Nhưng trong bối cảnh ngày càng xuất hiện nhiều đối thủ và thị hiếu người tiêu dùng liên tục thay đổi, chỉ dựa vào truyền thống sẽ không thể bảo đảm thị trường của ngày mai. Đã đến lúc Thái Lan phải định hình lại chiến lược, không chỉ để bảo vệ 'ngôi vương' mà còn mở rộng vị thế và tầm ảnh hưởng của sầu riêng Thái Lan trên thị trường thế giới”, Thanachot Nontakatrakool nhấn mạnh.