Sức nóng thị trường sầu riêng:[Bài 1] Trung Quốc - Tâm điểm tiêu thụ toàn cầu

LTS:Loạt bài “Sức nóng thị trường sầu riêng” phác họa những chuyển động đáng chú ý của thị trường sầu riêng thế giới, từ nhu cầu khổng lồ của Trung Quốc, vị thế của Thái Lan, sự nổi lên của Campuchia đến những dư địa và yêu cầu đặt ra đối với sầu riêng Việt Nam trong giai đoạn mới.

Loại trái cây được nhập khẩu nhiều nhất tại Trung Quốc

Theo Producereport, số liệu từ Hải quan Trung Quốc cho thấy nhu cầu sầu riêng tại thị trường này tiếp tục tăng mạnh. Năm 2024, nước này đã nhập khẩu khoảng 1,56 triệu tấn sầu riêng, trị giá gần 7 tỷ USD. Thái Lan vẫn là nhà cung cấp sầu riêng lớn nhất cho thị trường Trung Quốc; Việt Nam giữ vị trí thứ hai.

Năm 2025, nhập khẩu sầu riêng tươi của Trung Quốc đạt 7,49 tỷ USD, với khối lượng 1,868 triệu tấn; tăng 7,1% về giá trị và tăng 19,7% về khối lượng so với cùng kỳ năm ngoái.

Thái Lan tiếp tục dẫn đầu về giá trị xuất khẩu sầu riêng sang Trung Quốc với 4 tỷ USD, trong khi Việt Nam đạt 3,44 tỷ USD. Tuy nhiên, về sản lượng sầu riêng Việt Nam lần đầu tiên đã vượt qua Thái Lan, đạt 940.000 tấn (tăng 27,7%).

Ở phân khúc sầu riêng đông lạnh (mã HS 08119090), Trung Quốc nhập khẩu khoảng 180.000 tấn, trị giá 1,1 tỷ USD, tăng lần lượt 45% về khối lượng và 30% về giá trị. Đáng chú ý, lượng sầu riêng đông lạnh nhập từ Việt Nam tăng mạnh lên 94.000 tấn, trị giá khoảng 470 triệu USD. Trong khi đó, Thái Lan cung cấp 72.000 tấn, trị giá 480 triệu USD, giảm 25% về lượng và 26% về giá trị. Malaysia đứng thứ ba cung cấp 15.000 tấn (giảm 21%) với trị giá 160 triệu USD (tăng 20%).

Đà tăng của thị trường tiếp tục được duy trì trong năm 2026. Thông tin đăng tải trên Straitstimes cho biết, nửa đầu năm 2026, Trung Quốc nhập khẩu 1 triệu tấn sầu riêng, tăng 51,6% so với cùng kỳ năm trước, chủ yếu từ Thái Lan và Việt Nam. Trong khi đó, sản lượng sầu riêng nội địa của Trung Quốc năm 2025 chỉ tương đương chưa đến 1% lượng nhập khẩu.

Từ cửa khẩu đến các kênh tiêu thụ

Khoảng 1/3 lượng sầu riêng nhập khẩu vào Trung Quốc được thông quan qua Bằng Tường (Pingxiang) - thành phố nằm sát biên giới Việt Nam. Các xe tải chở sầu riêng đến những trạm trung chuyển, từ đây công nhân chuyển từng thùng hàng từ xe Việt Nam sang xe tải Trung Quốc để tiếp tục phân phối tới các cửa hàng và chợ. Các thương nhân kiểm tra chất lượng quả bằng đèn pin và dụng cụ gõ để đánh giá độ chín.

Tại Trung Quốc, sầu riêng được tiêu thụ qua nhiều kênh, từ các điểm bán hàng trên phố, siêu thị đến thương mại điện tử. Loại trái cây này cũng ngày càng được chế biến thành nhiều sản phẩm như bánh ngọt, kem, lẩu và pizza.

Xu hướng này đang thúc đẩy hoạt động chế biến ngay tại khu vực cửa khẩu. Guan Liu Xiang, một doanh nghiệp sản xuất các sản phẩm từ sầu riêng có trụ sở tại Quảng Châu, đã mở nhà máy chế biến tại Bằng Tường vào năm 2025. Tại đây, khoảng 20 - 30 công nhân thực hiện công đoạn tách thịt sầu riêng, chế biến thành dạng nhuyễn và sử dụng làm nguyên liệu cho các sản phẩm như bánh trung thu, mochi và bánh crepe.

Theo Deng Fuxiang, phụ trách nghiên cứu và phát triển của doanh nghiệp, việc đặt nhà máy ngay tại khu vực biên giới giúp công ty tiếp nhận sầu riêng sớm hơn ít nhất 3 ngày, đồng thời giảm chi phí thuế nhập khẩu.

Với lợi thế về sản lượng và khoảng cách địa lý, cùng với sự phát triển của hệ thống phân phối và chế biến tại khu vực biên giới, đang tạo cơ hội lớn cho sầu riêng Việt Nam tiến sâu hơn vào thị trường Trung Quốc.

Tuy nhiên, thị trường lớn cũng đi kèm rủi ro không nhỏ. Deng - một thương nhân lâu năm mô tả kinh doanh sầu riêng là “một canh bạc khá lớn”. Một lô hàng khoảng 16 tấn có thể có giá mua tới 400.000 nhân dân tệ; nếu tiêu thụ không thuận lợi, doanh thu thậm chí không đủ vượt quá số vốn đã bỏ ra.

Theo thương nhân này, biên lợi nhuận ngày càng thu hẹp khi người bán tăng lên và sản lượng sầu riêng tại Đông Nam Á cũng liên tục gia tăng. Hiện thị trường có quá nhiều người tham gia, còn sản lượng của Đông Nam Á ngày càng lớn.

Nguồn cung dồi dào, người mua có nhiều lựa chọn và yêu cầu về chất lượng, độ đồng đều, truy xuất nguồn gốc cũng ngày càng cao. Trước thực trạng đó, Việt Nam cần chuyển từ cạnh tranh bằng sản lượng sang nâng cao chất lượng và giá trị.

Sầu riêng Việt Nam đã có bước tiến đáng kể khi lần đầu vượt Thái Lan về sản lượng xuất khẩu vào Trung Quốc. Tuy nhiên, để biến lợi thế thị trường thành giá trị bền vững, ngành sầu riêng cần tăng chế biến, xây dựng thương hiệu và nâng chất lượng.