Tạo đột phá tăng trưởng cho ngành Nông nghiệp từ khoa học công nghệ

Ngành Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT) đang đứng trước yêu cầu chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo chiều sâu. Tháo gỡ những “điểm nghẽn” về công nghệ, nguồn lực và liên kết sản xuất được xác định là giải pháp quan trọng nhằm nâng cao năng suất, gia tăng giá trị xuất khẩu và củng cố sức cạnh tranh của nông sản Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Ngày 27/10, Bộ NN&MT phối hợp với Bộ Công an, Cơ quan Thường trực Ban Chỉ đạo 57 Trung ương, tổ chức Hội nghị “Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thúc đẩy tăng trưởng ngành NN&MT” khu vực phía Bắc.

Tại Hội nghị, Thứ trưởng Bộ NN&MT Đặng Ngọc Điệp cho biết: Giai đoạn 2021 - 2026, nông nghiệp tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong ổn định kinh tế vĩ mô, bảo đảm an ninh lương thực và duy trì nguồn hàng xuất khẩu. Năm 2025, ngành tăng trưởng 3,78%, kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt 70,63 tỷ USD. Trong 9 tháng năm 2026, tốc độ tăng trưởng đạt 4,02%, giá trị xuất khẩu đạt 56,3 tỷ USD. Kết quả trên phản ánh sức chống chịu của nông nghiệp và đóng góp từ giống mới, cơ giới hóa, công nghệ sinh học. Riêng ứng dụng giống lúa mới và tiến bộ kỹ thuật giúp năng suất tăng khoảng 9,9%, sản lượng tăng ước 2,4 triệu tấn mỗi năm, tạo thêm khoảng 12.000 tỷ đồng giá trị kinh tế.

Dù vậy, theo Thứ trưởng Đặng Ngọc Điệp, ngành còn 5 “điểm nghẽn”: sản xuất nhỏ lẻ; nghiên cứu và chuyển giao dàn trải; hạn chế về giống, công nghệ đầu vào; thiếu công nghệ bảo quản, chế biến sâu; dữ liệu chưa liên thông và nhân lực số yếu. Những hạn chế này làm giảm hiệu quả đầu tư, gia tăng chi phí và cản trở hình thành chuỗi giá trị lớn.

Để đáp ứng tiêu chuẩn thị trường và tăng giá trị xuất khẩu, hoạt động nghiên cứu cần xuất phát từ nhu cầu thực tế của doanh nghiệp, hợp tác xã và người sản xuất, thay vì dừng ở các đề tài thiếu địa chỉ ứng dụng. Việc thiếu công nghệ sau thu hoạch còn làm hạn chế khả năng kéo dài thời gian bảo quản, phân phối đến thị trường xa và phát triển sản phẩm chế biến có giá trị cao. Vì vậy, đánh giá hiệu quả nghiên cứu cần gắn với mức giảm chi phí, tăng năng suất và khả năng nhân rộng trong sản xuất.

Thứ trưởng Bộ Công an Nguyễn Văn Long cho biết, theo số liệu tổng hợp của Bộ Công an, 34 địa phương đã báo cáo 916 nhiệm vụ liên quan đến 908 sản phẩm khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo. Riêng lĩnh vực nông nghiệp có 451 sản phẩm, chiếm gần một nửa tổng số được thống kê. Trong đó, 341 sản phẩm vẫn ở giai đoạn nghiên cứu, tương đương khoảng 76%; tỷ lệ đưa vào ứng dụng, thương mại hóa mới đạt khoảng 24%.

Có thể bạn quan tâm

Tỷ lệ thương mại hóa còn thấp cho thấy khoảng cách giữa nghiên cứu và thị trường. Thứ trưởng Nguyễn Văn Long đề nghị ngành xác định các “bài toán” tăng trưởng trọng tâm, ưu tiên lĩnh vực có khả năng tạo giá trị gia tăng cao, kết nối địa phương, viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp để đẩy nhanh chuyển giao công nghệ.

Đưa công nghệ và dữ liệu thành động lực tăng trưởng dài hạn

Kết luận Hội nghị, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng nhận định nông nghiệp còn dư địa lớn nếu công nghệ được ứng dụng sâu rộng. Phó Thủ tướng yêu cầu ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trực tiếp thúc đẩy tăng trưởng bằng sản phẩm cụ thể, hiệu quả đo lường được. Trọng tâm là nhận diện đúng “điểm nghẽn”, đưa công nghệ vào trung tâm hoạt động sản xuất và duy trì ứng dụng thường xuyên, thực chất. Bộ NN&MT cần phối hợp Bộ Khoa học và Công nghệ đánh giá hiện trạng nghiên cứu, lựa chọn nhiệm vụ ưu tiên theo lợi thế từng vùng, tập trung vào giống thế hệ mới, công nghệ gen, tế bào, vaccine thú y, chế phẩm sinh học và truy xuất nguồn gốc.

Ngoài ra, Phó Thủ tướng yêu cầu chuẩn hóa truy xuất nguồn gốc nông sản, kết nối dữ liệu đất đai và sản xuất, nâng hiệu quả quản lý khai thác thủy sản, nhất là chống khai thác IUU. Hệ thống dữ liệu liên thông giúp doanh nghiệp giảm chi phí thông tin, quản trị chuỗi cung ứng và tiếp cận thị trường. Dữ liệu cần trở thành nguồn lực kinh tế, hỗ trợ dự báo, tổ chức vùng nguyên liệu, kiểm soát chất lượng và tăng khả năng đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu.

Khi thông tin được chuẩn hóa và chia sẻ, doanh nghiệp có thể theo dõi nguyên liệu, tổ chức thu mua, kiểm soát chất lượng và đáp ứng yêu cầu của đối tác. Đây là điều kiện để gia tăng tỷ trọng sản phẩm có giá trị cao thay vì chủ yếu cạnh tranh bằng khối lượng. Đồng thời, cần gắn kết Nhà nước, nhà khoa học, doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân để kết quả nghiên cứu sớm thành sản phẩm thương mại, mang lại lợi ích cho từng chủ thể.