Tập đoàn Thủy sản Việt Úc: Đột phá công nghệ di truyền nâng tầm tôm giống

Trong bối cảnh ngành tôm đối mặt với nhiều thách thức từ dịch bệnh, thời tiết cực đoan và chi phí sản xuất gia tăng, việc chủ động nguồn giống chất lượng cao đang trở thành yếu tố quyết định hiệu quả nuôi. Tập đoàn Thủy sản Việt Úc đang đẩy mạnh ứng dụng công nghệ di truyền, sinh học phân tử và giải trình tự gen để cải tiến các dòng tôm, hướng đến nâng cao năng suất, sức chống chịu và tính bền vững cho ngành tôm Việt Nam.

Trao đổi với phóng viên Báo Nông nghiệp và Môi trường, ông Lữ Đức Bryce, Phó Tổng giám đốc Phát triển di truyền và hệ Gen, Tập đoàn Thủy sản Việt ÚC, chia sẻ về chiến lược chọn giống, những đột phá công nghệ và định hướng tự chủ nguồn tôm bố mẹ trong nước.

Làm chủ công nghệ di truyền, cải thiện chất lượng con giống

Thưa ông, Việt Úc đang triển khai chiến lược chọn giống như thế nào để tạo ra những dòng tôm có chất lượng cao, thích nghi với điều kiện nuôi tại Việt Nam?

Trong khoảng 5 năm qua, Việt Úc đã tập trung thu thập lượng dữ liệu lớn về khả năng thích nghi và tăng trưởng của tôm tại nhiều vùng nuôi trên cả nước. Với hệ thống gồm 18 công ty con, hoạt động trải dài từ Quảng Ninh đến Cà Mau, chúng tôi có lợi thế tiếp cận thực tế sản xuất ở nhiều điều kiện môi trường khác nhau.

Nguồn dữ liệu này rất quan trọng đối với chương trình chọn giống quy mô lớn. Thông qua việc theo dõi quá trình sinh trưởng, khả năng thích nghi của tôm tại các vùng nuôi, chúng tôi có cơ sở đánh giá, chọn lọc và cải thiện chất lượng đàn tôm bố mẹ. Nếu chỉ sản xuất, cung ứng con giống mà không thu thập dữ liệu thực tế để phản hồi vào chương trình chọn giống thì rất khó tạo ra những cải tiến bền vững.

Bên cạnh phương pháp chọn giống truyền thống, Việt Úc đã mạnh dạn ứng dụng công nghệ sinh học phân tử, đặc biệt là giải trình tự gen đối với từng cá thể tôm trong quá trình đánh giá di truyền. Công nghệ này giúp kiểm soát tốt mức độ đa dạng di truyền, xác định quan hệ huyết thống và hạn chế tình trạng cận huyết.

Đây là vấn đề đặc biệt quan trọng đối với sản xuất giống thủy sản. Nếu không kiểm soát tốt cận huyết, chất lượng con giống có thể suy giảm nhanh, ảnh hưởng đến năng suất và hiệu quả nuôi. Nhờ ứng dụng công nghệ di truyền, chúng tôi ghi nhận những cải thiện rõ rệt ở hai tính trạng quan trọng là tốc độ tăng trưởng và tỷ lệ sống của tôm.

Trong 5 năm qua, Việt Úc đã nghiên cứu và đưa ra thị trường 4 dòng tôm. Những cải tiến này mang lại lợi ích gì cho người nuôi, nhất là khi dịch bệnh ngày càng phức tạp?

Trong 4 dòng tôm được nghiên cứu và đưa ra thị trường, nổi bật là dòng chuyên về tăng trưởng. Đây cũng là một trong những nhu cầu lớn nhất của người nuôi hiện nay, bởi tốc độ tăng trưởng nhanh giúp rút ngắn thời gian nuôi, giảm thời gian phơi nhiễm với các rủi ro từ thời tiết và dịch bệnh.

Thực tế, nuôi tôm công nghiệp đang đối mặt với áp lực dịch bệnh ngày càng lớn. Nhiều loại bệnh mới xuất hiện theo từng chu kỳ, khoảng 2 - 3 năm lại có những thách thức mới. Vì vậy, chúng tôi xác định không thể chỉ chạy theo từng loại bệnh để tạo ra một dòng tôm kháng riêng biệt.

Thay vào đó, Việt Úc tập trung cải thiện sức khỏe tổng thể và khả năng chống chịu của con tôm thông qua chương trình chọn giống và công nghệ giải trình tự gen. Đây là hướng tiếp cận căn cơ hơn, giúp tôm có nền tảng di truyền tốt, tăng khả năng thích nghi trước những biến động của môi trường nuôi.

Bên cạnh dòng tôm tăng trưởng, chúng tôi đang tiếp tục nghiên cứu một dòng tôm mới có khả năng thích nghi tốt hơn với các điều kiện nuôi thân thiện, phù hợp thực tế sản xuất của người dân. Mục tiêu là giảm chi phí đầu vào, nâng cao hiệu quả kinh tế và lợi nhuận bền vững cho người nuôi.

Tự chủ nguồn giống, hướng đến phát triển ngành tôm bền vững

Giải trình tự gen và công nghệ sinh học phân tử đòi hỏi chi phí đầu tư lớn. Việt Úc đã giải quyết bài toán này như thế nào để có thể ứng dụng vào sản xuất quy mô lớn?

Đầu tư công nghệ cao trong chọn giống thủy sản đòi hỏi nguồn lực lớn, đặc biệt là dữ liệu đầu vào. Nếu số lượng mẫu phân tích ít, chi phí giải trình tự gen trên mỗi mẫu sẽ rất cao, khó triển khai rộng rãi.

Việt Úc có lợi thế nhờ hệ thống sản xuất và mạng lưới hoạt động rộng khắp, qua đó thu thập được số lượng mẫu lớn. Khi thực hiện giải trình tự gen hàng loạt, chúng tôi có thể tối ưu chi phí phân tích, đồng thời xây dựng cơ sở dữ liệu di truyền phục vụ chương trình cải tiến giống.

Trong 3 năm gần đây, chúng tôi đã thực hiện giải trình tự gen với số lượng mẫu rất lớn. Đây là nền tảng quan trọng giúp đẩy nhanh quá trình chọn lọc, cải tiến các dòng tôm và nâng cao hiệu quả nghiên cứu.

Đáng chú ý, công nghệ này không chỉ giới hạn trong lĩnh vực thủy sản mà còn có thể ứng dụng cho các loài vật nuôi khác, thậm chí cả lĩnh vực trồng trọt. Việt Úc mong muốn mở rộng hợp tác với các doanh nghiệp, đơn vị nghiên cứu trong lĩnh vực cải tiến giống, góp phần đưa khoa học công nghệ vào phục vụ phát triển nông nghiệp Việt Nam.

Trong khi một số doanh nghiệp lựa chọn nhập khẩu giống ngoại, Việt Úc lại kiên định với chiến lược tự chủ sản xuất tôm giống trong nước. Đâu là lý do của định hướng này, thưa ông?

Việc nhập khẩu nguồn giống từ bên ngoài có thể mang lại một số lợi ích trước mắt. Tuy nhiên, để ngành tôm Việt Nam phát triển ổn định và lâu dài, con giống cần được nghiên cứu, chọn lọc và sản xuất trong điều kiện môi trường thực tế của Việt Nam.

Mỗi vùng nuôi có những đặc điểm riêng về khí hậu, môi trường và điều kiện sản xuất. Vì vậy, con giống được chọn lọc phù hợp với điều kiện trong nước sẽ có lợi thế về khả năng thích nghi, sinh trưởng và sống sót trước những biến động môi trường.

Đó cũng là lý do Việt Úc kiên trì đầu tư chương trình chọn giống, tự nghiên cứu và phát triển các dòng tôm mang thương hiệu riêng. Việc đầu tư công nghệ giải trình tự gen ban đầu đòi hỏi chi phí lớn, nhưng đổi lại doanh nghiệp từng bước làm chủ nền tảng di truyền, chủ động cải tiến chất lượng con giống và giảm phụ thuộc vào nguồn cung bên ngoài.

Chúng tôi xác định đây là hướng đi cốt lõi để xây dựng ngành tôm có nền tảng giống vững chắc, nâng cao năng lực cạnh tranh và từng bước vươn ra thị trường thế giới.

Để các doanh nghiệp tiên phong có thêm động lực làm chủ công nghệ lõi, ông có kiến nghị gì với Chính phủ và các cơ quan quản lý?

Chúng tôi mong muốn Chính phủ và các cơ quan chức năng tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý, xây dựng cơ chế, chính sách thiết thực nhằm khuyến khích phát triển và sử dụng nguồn tôm bố mẹ nội địa.

Thực tế, việc đưa vào sản xuất quá nhiều dòng tôm không rõ nguồn gốc, trôi nổi từ nước ngoài có thể dẫn đến những rủi ro khó lường, ảnh hưởng đến chất lượng giống và năng suất chung của toàn ngành. Trong khi đó, nguồn tôm bố mẹ được nghiên cứu, chọn lọc và phát triển trong nước có lợi thế về khả năng thích nghi với điều kiện sinh thái Việt Nam.

Do đó, chúng tôi kỳ vọng các bộ, ngành sớm có chính sách hỗ trợ mạnh mẽ hơn, tạo điều kiện để nguồn tôm bố mẹ nội địa được phát triển và sử dụng rộng rãi. Đây không chỉ là động lực cho doanh nghiệp đầu tư nghiên cứu mà còn góp phần xây dựng hệ sinh thái ngành tôm tự chủ, nâng cao chất lượng sản xuất và vị thế của con tôm Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Xin cảm ơn ông!