Tháo gỡ điểm nghẽn để xuất khẩu nông sản vượt 74 tỷ USD - Tạp chí Kinh tế

Thứ năm 30/07/2026 21:36

e-ISSN 3093-3501

Để hoàn thành mục tiêu xuất khẩu nông, lâm, thủy sản vượt 74 tỷ USD trong năm 2026, việc tháo gỡ các điểm nghẽn về thị trường, thủ tục, mã số vùng trồng và đáp ứng tiêu chuẩn của các nước nhập khẩu được xác định là nhiệm vụ trọng tâm trong những tháng cuối năm.

| Lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường giải đáp vướng mắc cho doanh nghiệp. Ảnh: N.T |

Nhiều rào cản cần được tháo gỡ

Ngày 30/7, tại TP.HCM, Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức Hội nghị với các hiệp hội ngành hàng về thúc đẩy xuất khẩu nông, lâm, thủy sản 6 tháng cuối năm 2026.

Hội nghị nhằm triển khai ý kiến chỉ đạo của Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc tại Hội nghị Thúc đẩy xuất khẩu đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số; đồng thời đánh giá những thuận lợi, khó khăn, diễn biến của thị trường, nhận diện các điểm nghẽn trong hoạt động xuất khẩu 6 tháng đầu năm để đề ra các giải pháp và nhiệm vụ trọng tâm cho thời gian tới.

Theo Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp, 6 tháng đầu năm 2026, tình hình thế giới tiếp tục diễn biến nhanh, phức tạp. Cạnh tranh chiến lược, xung đột, biến động giá năng lượng, chi phí logistics và các rào cản thương mại đã tác động mạnh đến hoạt động xuất khẩu nông, lâm, thủy sản.

Tuy nhiên, dưới sự chỉ đạo quyết liệt của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, sự điều hành của Chính phủ cùng sự vào cuộc của các bộ, ngành, địa phương, hiệp hội và cộng đồng doanh nghiệp, ngành nông nghiệp và môi trường vẫn duy trì đà tăng trưởng tích cực.

Tăng trưởng GDP toàn ngành 6 tháng đầu năm đạt 3,8-3,85%, vượt mục tiêu 3,5% Chính phủ giao. Kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt khoảng 36 tỷ USD, tăng 6% so với cùng kỳ. Nhiều ngành hàng như rau quả, thủy sản, hạt tiêu, gỗ và sản phẩm gỗ tiếp tục duy trì tăng trưởng.

Đáng chú ý, hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản, lâm sản và thủy sản chính thức vận hành từ ngày 1/7/2026, góp phần nâng cao tính minh bạch, chất lượng và năng lực cạnh tranh của nông sản Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Dù vậy, theo Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp, xuất khẩu nông sản vẫn đối mặt nhiều thách thức. Giá trị xuất khẩu của một số mặt hàng chủ lực như gạo, cà phê, cao su và chè sụt giảm do giá xuất khẩu bình quân giảm mạnh. Trong khi đó, các thị trường nhập khẩu ngày càng siết chặt các tiêu chuẩn về chất lượng, truy xuất nguồn gốc, phát triển xanh và giảm phát thải.

Đặc biệt, Quy định chống mất rừng của Liên minh châu Âu (EUDR) đặt ra yêu cầu rất cao đối với doanh nghiệp và toàn bộ chuỗi sản xuất.

Để hoàn thành mục tiêu tăng trưởng GDP toàn ngành đạt tối thiểu 4% và đưa kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản vượt 74 tỷ USD trong năm 2026, Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp nhấn mạnh cần có sự phối hợp đồng bộ giữa các bộ, ngành, địa phương, hiệp hội ngành hàng và cộng đồng doanh nghiệp. Đồng thời, tăng cường sự hỗ trợ của các Đại sứ quán, cơ quan đại diện Việt Nam tại các thị trường xuất khẩu trọng điểm.

Kiến nghị xử lý vướng mắc từ thị trường đến mã số vùng trồng

Tại hội nghị, nhiều hiệp hội ngành hàng đã chỉ ra những vướng mắc đang ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động xuất khẩu và kiến nghị giải pháp tháo gỡ.

Ông Đỗ Hà Nam, Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA) cho biết, Philippines vẫn là thị trường nhập khẩu gạo lớn nhất của Việt Nam. Trong 7 tháng đầu năm, lượng gạo xuất khẩu sang thị trường này đạt khoảng 2,5 triệu tấn. Tuy nhiên, nhiều chính sách quản lý nhập khẩu mới của Philippines đang gây khó khăn cho doanh nghiệp Việt Nam, dù nhu cầu tiêu thụ vẫn ở mức cao.

Hiệp hội Lương thực Việt Nam đề nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ động làm việc với phía Philippines, đồng thời thúc đẩy cơ chế đối thoại giữa hiệp hội lương thực hai nước để kịp thời tháo gỡ các vướng mắc phát sinh, hướng tới quan hệ hợp tác lâu dài thay vì xử lý từng vụ việc.

Hiệp hội cũng kiến nghị tiếp tục hỗ trợ doanh nghiệp mở rộng xuất khẩu sang các nước châu Phi và các thị trường tiềm năng khác nhằm giảm rủi ro do phụ thuộc vào một số thị trường truyền thống.

Đối với ngành rau quả, ông Nguyễn Thanh Bình, Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam (VINAFRUIT), cho rằng những điểm nghẽn về mã số vùng trồng và mã số cơ sở đóng gói cần sớm được xử lý.

Theo ông Bình, hồ sơ, thủ tục cấp mã số còn phức tạp, trong khi nhiều nông dân chưa nắm rõ quy trình, làm kéo dài thời gian thực hiện và ảnh hưởng đến niềm tin đối với cơ quan chuyên môn.

| Các doanh nghiệp kỳ vọng, điểm nghẽn xuất khẩu được sớm tháo gỡ. Ảnh: T.H |

Ông Nguyễn Thanh Bình kiến nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ động đàm phán với các thị trường nhập khẩu để thống nhất quy trình và thời gian cấp mã số vùng trồng phù hợp với thực tế.

Đồng thời, Hiệp hội đề xuất đơn giản hóa thủ tục cấp mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói; số hóa dữ liệu, chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm; tăng cường phổ biến các quy định về truy xuất nguồn gốc, an toàn thực phẩm, chuyển đổi số và sản xuất giảm phát thải đến từng hộ dân, hợp tác xã và doanh nghiệp...

Giải đáp các kiến nghị, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp cho biết Chính phủ dự kiến sớm ban hành nghị quyết về đổi mới phương thức cấp mã số vùng trồng.

Theo đó, quy trình mới sẽ được triển khai theo hướng đơn giản hóa thủ tục, cấp mã số dựa trên định danh thửa đất và thực hiện hồ sơ trực tuyến trên Cổng Dịch vụ công quốc gia.

Đối với vùng trồng không phục vụ xuất khẩu, nếu hồ sơ hợp lệ, người dân có thể được cấp mã số sau khoảng 3 ngày kể từ khi kê khai. Riêng vùng trồng phục vụ xuất khẩu, thời gian dự kiến khoảng 10 ngày do phải thực hiện khâu tiền kiểm theo yêu cầu của thị trường nhập khẩu.

Thời gian tới, Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ ban hành sổ tay hướng dẫn kiểm soát cadimi và các chỉ tiêu an toàn, giúp người dân sử dụng phân bón, vật tư nông nghiệp đúng quy trình. Các vùng trồng cũng sẽ được hướng dẫn cụ thể hơn về yêu cầu kỹ thuật và an toàn thực phẩm.

Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp kỳ vọng ngành rau quả sẽ đạt kim ngạch xuất khẩu khoảng 8,5-9 tỷ USD trong năm 2026, tiến tới mốc 10 tỷ USD, góp phần hoàn thành mục tiêu xuất khẩu 74 tỷ USD của toàn ngành nông nghiệp.

Hơn 180 doanh nghiệp xuất nhập khẩu tham gia Tuần lễ Thái Lan 2026 tại TP. Hồ Chí Minh được kỳ vọng sẽ tạo thêm động lực cho hoạt động xuất nhập khẩu giữa hai nước.

Bộ Công Thương đang hoàn thiện cơ chế đánh giá tín nhiệm thương nhân xuất khẩu gạo, nhằm nâng cao năng lực doanh nghiệp, minh bạch hóa quản lý, thúc đẩy chuỗi giá trị lúa gạo bền vững. Chính sách này được kỳ vọng tăng sức cạnh tranh, củng cố uy tín gạo Việt trên thị trường quốc tế.

Hiện nay, không ít doanh nghiệp vẫn còn lúng túng trong việc xác định lô hàng nào phải kiểm tra, lô hàng nào được miễn kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm khi nhập khẩu. Để giúp doanh nghiệp hiểu đúng quy định, áp dụng đúng chính sách và thông quan thuận lợi, phóng viên Tạp chí Kinh tế - Tài chính đã trao đổi với ông Vương Mạnh Hoàng, chuyên gia marketing và thị trường, Viện Phát triển bền vững và Kinh tế số về những điểm cần lưu ý trong thực tiễn.

Đà tăng trưởng xuất khẩu trong 6 tháng đầu năm 2026 đang trở thành điểm sáng của kinh tế Đà Nẵng. Sự phục hồi mạnh mẽ của doanh nghiệp cùng các giải pháp đồng bộ về thương mại, logistics và chuyển đổi số tạo nền tảng để Thành phố hướng tới mục tiêu tăng trưởng GRDP hai con số.

Nghị định số 292/2026/NĐ-CP không chỉ hoàn thiện khung pháp lý về quản lý ngoại thương mà còn đặt ra yêu cầu thay đổi cách thức doanh nghiệp tham gia chuỗi thương mại quốc tế. Theo Luật sư Nguyễn Hoàng Anh Thư (Công ty Luật TNHH Chân Thiện Mỹ, Đoàn Luật sư TP. Hồ Chí Minh) doanh nghiệp cần chuyển từ tư duy xử lý thủ tục ở khâu cuối sang quản trị rủi ro và tuân thủ ngay từ đầu chuỗi cung ứng nếu muốn nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững.

Theo phân cấp của UBND TP. Hồ Chí Minh, từ ngày 1/8, Sở Công Thương TP. Hồ Chí Minh sẽ tiếp nhận và giải quyết một số thủ tục liên quan đến xuất xứ hàng hóa cho doanh nghiệp xuất nhập khẩu.

Từ ngày 24/7/2026, Cơ quan Đại diện Thương mại Hoa Kỳ (USTR) áp dụng thuế bổ sung theo Mục 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974 đối với hàng hóa của 60 nền kinh tế, sau cuộc điều tra về cơ chế ngăn nhập khẩu hàng hóa được sản xuất bằng lao động cưỡng bức. Việt Nam thuộc nhóm chịu mức thuế 12,5%, trừ các dòng hàng được miễn và trường hợp pháp lý cụ thể. Trao đổi với Tạp chí Kinh tế - Tài chính (Bộ Tài chính), PGS.TS. Đinh Công Hoàng, Trưởng phòng Nghiên cứu Trung Đông và Tây Á, Viện Nghiên cứu Nam Á, Tây Á và châu Phi, Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam phân tích bản chất, tác động của biện pháp và những ưu tiên nhằm bảo vệ năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam.

Nghị định số 292/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 5/9/2026, thay thế Nghị định số 69/2018/NĐ-CP. Nghị định quy định rõ các danh mục hàng hóa cấm xuất khẩu, cấm nhập khẩu, hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu theo giấy phép, theo điều kiện và phân định thẩm quyền quản lý của các bộ, ngành, giúp doanh nghiệp thuận lợi tra cứu và thực hiện đúng quy định.

Nguồn nguyên liệu bền vững đang trở thành nền tảng để ngành gỗ Việt Nam nâng cao giá trị gia tăng, đáp ứng các tiêu chuẩn thương mại xanh và giữ vững đà tăng trưởng xuất khẩu. Muốn hiện thực hóa mục tiêu đó, cần tái cấu trúc chuỗi cung ứng, phát triển rừng gỗ lớn và tăng cường liên kết giữa các chủ thể.

Từ ngày 5/9/2026, nhiều nhóm hàng hóa đã qua sử dụng, từ đồ gia dụng, dệt may, giày dép, thiết bị điện đến phương tiện, đồ nội thất và đồ chơi, sẽ tạm ngừng kinh doanh tạm nhập, tái xuất, chuyển khẩu theo Thông tư số 41/2026/TT-BCT. Quy định mới không chỉ cụ thể hóa danh mục theo mã HS mà còn đặt ra “hàng rào” quản lý nhằm hạn chế nguy cơ hàng kém chất lượng, chất thải và công nghệ lạc hậu đi qua lãnh thổ Việt Nam.

Với kim ngạch 585 triệu USD chỉ trong 6 tháng đầu năm 2026, tăng 44,3% so với cùng kỳ, tôm hùm đang nổi lên là một trong những điểm sáng của xuất khẩu thủy sản Việt Nam. Cùng với lợi thế tại thị trường Trung Quốc, dư địa đưa tôm hùm trở thành ngành hàng xuất khẩu tỷ USD ngày càng rõ nét nếu tháo gỡ được các rào cản kỹ thuật và xây dựng chiến lược phát triển dài hạn.

Việt Nam đang hướng tới mục tiêu nâng cao năng lực cạnh tranh logistics và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu, ngành Hải quan đang đẩy mạnh cải cách, hiện đại hóa, số hóa thủ tục, xây dựng mô hình cửa khẩu và cảng biển thông minh. Những giải pháp này được kỳ vọng góp phần tạo thuận lợi thương mại, rút ngắn thời gian thông quan và kéo giảm chi phí logistics cho doanh nghiệp.

Nguồn nguyên liệu bền vững đang trở thành điều kiện tiên quyết để ngành gỗ Việt Nam nâng cao giá trị gia tăng, đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế và mở rộng thị trường xuất khẩu. Muốn đạt mục tiêu này, cần đồng bộ giải pháp từ chính sách, liên kết chuỗi đến đổi mới mô hình quản trị hiệu quả.

Nghị định số 292/2026/NĐ-CP của Chính phủ quy định chi tiết một số điều kiện và biện pháp để tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật Quản lý ngoại thương có hiệu lực từ ngày 5/9/2026. Theo Luật sư Nguyễn Văn Chí (Công ty Luật TNHH Chân Thiện Mỹ, Đoàn Luật sư TP. Hồ Chí Minh), quy định mới xác lập một chuẩn mực quản lý minh bạch hơn thông qua việc thống nhất danh mục, xác định rõ cơ quan quản lý và công bố mã HS, giúp doanh nghiệp xuất nhập khẩu nhận diện sớm rủi ro pháp lý và thích ứng với các chuẩn mực thương mại quốc tế.

Sản phẩm công nghệ thông tin đã qua sử dụng thuộc danh mục cấm nhập khẩu chỉ được đưa vào Việt Nam để gia công cho thương nhân nước ngoài khi có văn bản cho phép. Toàn bộ sản phẩm sau sửa chữa phải được tái xuất, không được sử dụng linh kiện từ nhiều sản phẩm cũ để lắp thành sản phẩm mới.