Thị trường sầu riêng Trung Quốc trước bài toán lợi nhuận

Ông Tô Văn Bằng từng lái xe tải nhỏ chở sầu riêng từ Việt Nam sang Trung Quốc. Nhưng khi nhu cầu tiêu thụ loại quả này tại Trung Quốc ngày càng tăng, những chuyến hàng nhỏ lẻ không còn phù hợp. Hiện nay, sầu riêng chủ yếu được vận chuyển bằng các xe container cỡ lớn.

“Hiện nay, toàn bộ hàng hóa đều được vận chuyển bằng container. Phương thức gom hàng nhỏ lẻ bằng phương tiện có sức chứa thấp trước đây không còn phù hợp với tình hình hiện tại”, ông Tô nói. Ông đã bán chiếc xe tải nhỏ để chuyển sang lái xe container cho một công ty logistics.

Trung Quốc phụ thuộc lớn vào nguồn cung từ Đông Nam Á để đáp ứng nhu cầu sầu riêng trong nước. Sản lượng nội địa năm 2025 chỉ đáp ứng chưa đầy 1% lượng tiêu thụ. Trong 6 tháng đầu năm 2026, quốc gia này đã nhập khẩu 1 triệu tấn sầu riêng, tăng 51,6% so với cùng kỳ năm ngoái, phần lớn từ Thái Lan và Việt Nam.

Khoảng một phần ba khối lượng sầu riêng này được vận chuyển qua Bằng Tường, một thị trấn nhỏ sát biên giới Việt Nam. Điểm trung chuyển này phản ánh hoạt động mưu sinh của một bộ phận người dân Trung Quốc dựa trên thị hiếu tiêu dùng loại nông sản này.

Vào một buổi chiều trong tuần, những đoàn xe tải chở hàng tấn sầu riêng nối đuôi nhau qua cửa khẩu rồi tập kết tại các kho bãi gần đó. Hàng chục công nhân bốc dỡ các thùng hàng từ xe Việt Nam sang xe Trung Quốc để phân phối tới các tỉnh, thành.

Tại kho, các thương lái liên tục soi đèn pin, cầm chiếc búa nhỏ gõ nhẹ vào từng quả sầu riêng. Dựa vào âm thanh phát ra, họ đánh giá độ chín của quả.

Ông Đặng, một thương lái dày dặn kinh nghiệm, đang kiểm tra lô sầu riêng Monthong của Thái Lan chuẩn bị chuyển tới Trường Sa, tỉnh Hồ Nam. Hơn một thập kỷ gắn bó với Bằng Tường qua các mùa thu hoạch sầu riêng của Thái Lan và Việt Nam, ông nhận thấy biên lợi nhuận ngày càng mỏng khi mức độ cạnh tranh trên thị trường tăng cao.

“Số lượng người tham gia buôn bán ngày càng đông, trong khi nguồn cung từ Đông Nam Á liên tục tăng”, ông Đặng cho biết. Nguồn cung lớn đồng nghĩa với giá bán lẻ giảm, có lợi cho người tiêu dùng nhưng lại tạo áp lực lên các đơn vị trung gian.

Theo ông Đặng, kinh doanh sầu riêng có mức độ rủi ro tài chính cao. Nếu hàng bán chậm, lô sầu riêng 16 tấn của ông có nguy cơ không thu hồi được số vốn 400.000 Nhân dân tệ (tương đương 1,6 tỷ đồng) đã bỏ ra.

Tại Trung Quốc, sầu riêng được phân phối rộng rãi trên thị trường tự do, siêu thị và các nền tảng thương mại điện tử, đồng thời trở thành nguyên liệu cho các sản phẩm chế biến như kem, bánh ngọt, lẩu và pizza.

“Loại quả này có hương vị đặc thù, những người hợp khẩu vị sẽ có xu hướng sử dụng thường xuyên”, ông Đặng Phúc Tường, Trưởng bộ phận R&D của Quan Lưu Hương, doanh nghiệp chế biến sầu riêng tại Quảng Châu, nhận định.

Năm 2025, công ty này mở nhà máy tại Bằng Tường để tinh chế cơm sầu riêng làm nguyên liệu cho bánh trung thu, mochi và crepe. Vị trí sát biên giới giúp doanh nghiệp nhận nguyên liệu nhanh hơn ít nhất 3 ngày và tối ưu chi phí thuế nhập khẩu.

Nhà máy nằm gần cửa khẩu Hữu Nghị Quan, một điểm du lịch của thị trấn. Tận dụng lượng du khách ghé thăm cổng thành cổ, ông Lý, một doanh nhân địa phương, đang hoàn thiện quán cà phê kem sầu riêng thứ tư của mình tại Quảng Tây.

Với không gian sơn màu vàng chủ đạo cùng các món trọng tâm như trà kem sầu riêng, ông Lý kỳ vọng đón đầu xu hướng tiêu dùng mới.

“Dù vậy, với những khách không ăn được sầu riêng, chúng tôi vẫn phục vụ các sản phẩm từ bơ, chanh dây và xoài”, ông chia sẻ.