Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp: Không gieo trồng vượt khả năng tưới

Tại Hội nghị sơ kết công tác sản xuất trồng trọt năm 2026, triển khai kế hoạch năm 2027 vùng Duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên vào chiều 14/10, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp yêu cầu các địa phương chủ động ứng phó hạn hán từ sớm, lấy khả năng cấp nước làm căn cứ xây dựng kế hoạch gieo trồng, sản xuất.

Lập kịch bản ứng phó El Niño, gieo** trồng **theo khả năng cấp nước

Theo dự báo tại hội nghị, mùa mưa Tây Nguyên có thể kết thúc sớm, lượng mưa mùa khô giảm 10-30%, có nơi ở Nam Trung Bộ trên 50%; dòng chảy sông, suối giảm 20-40%.

Ông Dương Đức Huy, Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, cho biết năm 2026, khu vực dự kiến đạt 5,075 triệu tấn lúa. Vụ đông xuân 2026-2027, diện tích gieo trồng dự kiến 328.300ha, sản lượng 2,265 triệu tấn. Ngành trồng trọt khuyến nghị điều chỉnh thời vụ, ưu tiên giống ngắn ngày và tưới tiết kiệm theo khả năng nguồn nước.

Áp lực thiếu nước đã hiện rõ khi hồ thủy lợi mới tích bình quân 44% dung tích thiết kế tại Duyên hải Nam Trung Bộ và 79% tại Tây Nguyên. Ông Nguyễn Hồng Khanh, Phó Cục trưởng Cục Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi, cảnh báo hạn có thể ảnh hưởng tới 150.000ha cây trồng ở Tây Nguyên và 45.000ha tại Duyên hải Nam Trung Bộ; khoảng 129.737 hộ có nguy cơ thiếu nước sinh hoạt.

Trong khi, ông Hoàng Văn Đại, Phó Giám đốc Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia, nhận định El Niño có thể đạt cường độ rất mạnh vào cuối năm 2026, kéo dài sang đầu năm 2027, khiến nguy cơ hạn hán và thiếu nước sản xuất thêm nghiêm trọng.

Kết luận hội nghị, Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp cho biết, theo kịch bản El Niño ở mức cao nhất, khoảng 130.000 hộ tại khu vực có nguy cơ thiếu nước sinh hoạt; khoảng 99 xã có thể bị ảnh hưởng.

Thứ trưởng yêu cầu các địa phương cụ thể hóa kịch bản thành phương án ứng phó thiết thực, từ rà soát hệ thống cấp nước, kéo dài đường ống ở nơi có điều kiện đến nâng công suất nhà máy và bổ sung nguồn nước mặt tại khu vực nguồn nước ngầm suy giảm. Việc dự trữ nước tại hộ gia đình cũng cần được tính đến.

“Tháng 2, tháng 3 và tháng 4 là giai đoạn hạn hán cao điểm tại khu vực. Vì vậy, các địa phương cần xác định cụ thể số hộ có nguy cơ thiếu nước, rà soát năng lực hệ thống cấp nước và hướng dẫn người dân chuẩn bị từ trước, thay vì chờ đến khi nguồn nước cạn kiệt mới triển khai giải pháp”, ông khuyến cáo.

Đối với trồng trọt, các địa phương phải rà soát nguồn nước theo lưu vực, hồ chứa, hệ thống thủy lợi và vùng sản xuất để điều chỉnh kế hoạch. Nơi đủ nước có thể sản xuất theo thời vụ phù hợp; vùng có nguy cơ thiếu nước cần lùi lịch gieo trồng hoặc chuyển đổi cây trồng.

Theo Thứ trưởng, “không gieo trồng vượt khả năng cấp nước” là nguyên tắc phải thực hiện nghiêm. Cùng với tích trữ nước, điều tiết hồ chứa, các địa phương cần hạn chế thất thoát, đẩy mạnh tưới tiết kiệm và ưu tiên nước sinh hoạt.

Vụ đông xuân 2026-2027, diện tích lúa toàn vùng dự kiến khoảng 328.300ha, năng suất bình quân 69 tạ/ha, sản lượng khoảng 2,26 triệu tấn. Thứ trưởng yêu cầu: “Các địa phương cần rà soát lịch thời vụ, cơ cấu giống theo từng tiểu vùng, ưu tiên giống ngắn ngày phù hợp điều kiện khí hậu và nguồn nước. Việc chuyển đổi cây trồng trên đất lúa kém hiệu quả cũng cần được tính toán theo điều kiện thổ nhưỡng, nhu cầu nước và khả năng tiêu thụ”.

Hoàn thiện dữ liệu vùng trồng, tổ chức lại vùng nguyên liệu

Bên cạnh ứng phó hạn hán, Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp yêu cầu phát triển vùng chuyên canh gắn với quy hoạch, nguồn nước, liên kết sản xuất và đầu ra thị trường, không mở rộng diện tích bằng mọi giá.

Tây Nguyên hiện có khoảng 690.000ha cà phê, trong đó 332.000ha đã được rà soát, xác định có cơ sở dữ liệu phục vụ truy xuất nguồn gốc, tương đương khoảng 48%. Việc hoàn thiện dữ liệu là yêu cầu quan trọng để đáp ứng quy định chống mất rừng và suy thoái rừng của Liên minh châu Âu (EUDR).

Thứ trưởng lưu ý, diện tích chưa hoàn thiện dữ liệu không đồng nghĩa toàn bộ diện tích đó vi phạm hoặc trồng lấn đất rừng. Trong tháng 10/2026, nhiệm vụ đặt ra là công bố bản đồ rừng tại các thời điểm khác nhau, đặc biệt là bản đồ rừng năm 2000, để đối chiếu với diện tích cà phê hiện nay.

“Theo số liệu được nêu tại hội nghị, khoảng 40% sản lượng cà phê của vùng được xuất khẩu sang châu Âu. Do đó, doanh nghiệp cần xác định vùng nguyên liệu đáp ứng EUDR, đồng thời quản lý mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói, kiểm soát chất lượng và truy xuất nguồn gốc đối với cà phê, cao su cùng các mặt hàng xuất khẩu chủ lực”, ông nói.

Thứ trưởng yêu cầu tổ chức vùng nguyên liệu tập trung, tăng liên kết giữa doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân từ cung ứng vật tư, hướng dẫn kỹ thuật đến thu mua, chế biến và tiêu thụ. “Ngành nông nghiệp cần tăng sử dụng phân hữu cơ, phân vi sinh, tận dụng phụ phẩm và đẩy mạnh tưới tiên tiến, tiết kiệm nước tại Tây Nguyên”, Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp nói.