Thúc đẩy công nghiệp nông thôn tham gia chuỗi giá trị nông nghiệp - Tạp chí Kinh tế

Thúc đẩy công nghiệp nông thôn tham gia chuỗi giá trị nông nghiệp

Nông nghiệp tiếp tục giữ vai trò trụ cột quan trọng của nền kinh tế Việt Nam khi không chỉ bảo đảm an ninh lương thực mà còn đóng góp lớn vào kim ngạch xuất khẩu và tạo sinh kế cho hàng chục triệu lao động. Việt Nam hiện nằm trong nhóm các quốc gia xuất khẩu hàng đầu thế giới đối với nhiều mặt hàng nông sản chủ lực như lúa gạo, cà phê, thủy sản và trái cây nhiệt đới. Tuy nhiên, giá trị thu về từ các ngành hàng này vẫn chưa tương xứng với tiềm năng và lợi thế sản xuất.

Một trong những nguyên nhân cốt lõi là tỷ lệ chế biến sâu còn thấp. Phần lớn nông sản xuất khẩu vẫn ở dạng nguyên liệu thô hoặc sơ chế, khiến phần giá trị gia tăng lớn nhất thuộc về các khâu chế biến, phân phối và tiêu thụ tại thị trường nhập khẩu. Điều này đồng nghĩa với việc Việt Nam chủ yếu tham gia ở những mắt xích có giá trị thấp trong chuỗi cung ứng toàn cầu, trong khi công nghiệp nông thôn chưa thực sự phát huy vai trò dẫn dắt và gia tăng giá trị cho sản xuất nông nghiệp.

Thực tế cho thấy, doanh nghiệp đầu tư mạnh vào chế biến sâu đang tạo ra bước đột phá về giá trị kinh tế. Công ty CP Nafoods Group là một trong những điển hình tiêu biểu khi lựa chọn chiến lược phát triển các sản phẩm chế biến từ chanh leo và trái cây nhiệt đới. Thay vì tập trung vào xuất khẩu nông sản thô, doanh nghiệp đầu tư sản xuất puree, nước ép cô đặc và nguyên liệu phục vụ ngành công nghiệp thực phẩm toàn cầu. Cách tiếp cận này không chỉ nâng cao giá trị gia tăng của sản phẩm mà còn giảm đáng kể sự phụ thuộc vào biến động giá nguyên liệu trên thị trường quốc tế.

Trong lĩnh vực thủy sản, Công ty CP Vĩnh Hoàn đã chứng minh hiệu quả của mô hình chế biến sâu khi mở rộng danh mục sản phẩm từ cá tra. Bên cạnh các sản phẩm phi lê truyền thống, doanh nghiệp còn phát triển collagen, gelatin và nhiều sản phẩm có giá trị gia tăng cao phục vụ ngành thực phẩm, dược phẩm và chăm sóc sức khỏe. Việc tận dụng tối đa nguồn nguyên liệu giúp nâng cao giá trị trên mỗi đơn vị sản phẩm xuất khẩu, đồng thời gia tăng khả năng cạnh tranh trong bối cảnh thị trường quốc tế ngày càng khắt khe.

Đối với ngành hàng lúa gạo, Công ty CP Tân Long nổi lên như một mô hình tiêu biểu trong xây dựng chuỗi giá trị khép kín. Từ vùng nguyên liệu, thu mua, xay xát, chế biến đến xuất khẩu đều được doanh nghiệp kiểm soát đồng bộ. Mô hình này không chỉ giúp bảo đảm chất lượng sản phẩm mà còn nâng cao giá trị thương hiệu gạo Việt Nam trên thị trường quốc tế, đặc biệt ở phân khúc chất lượng cao.

Những mô hình thành công trên cho thấy công nghiệp nông thôn không đơn thuần là khâu hỗ trợ sản xuất mà có thể trở thành động lực quan trọng tạo ra giá trị gia tăng cho toàn ngành nông nghiệp. Khi hoạt động chế biến được đầu tư bài bản, giá trị của nông sản có thể tăng lên nhiều lần, đồng thời tạo thêm việc làm, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế và nâng cao thu nhập cho người dân nông thôn.

Tuy nhiên, quá trình phát triển công nghiệp chế biến nông sản vẫn đang đối mặt với nhiều rào cản. Phần lớn doanh nghiệp chế biến có quy mô nhỏ, năng lực tài chính hạn chế và trình độ công nghệ chưa đồng đều. Liên kết giữa vùng nguyên liệu với doanh nghiệp chế biến ở nhiều địa phương còn lỏng lẻo, dẫn đến tình trạng mất cân đối giữa nguồn cung nguyên liệu và năng lực chế biến. Nhiều vùng sản xuất lớn vẫn thiếu các nhà máy chế biến hiện đại, khiến nông sản phải tiêu thụ dưới dạng thô hoặc phụ thuộc vào hệ thống thương lái trung gian.

Bên cạnh đó, chi phí logistics cao, yêu cầu ngày càng khắt khe về tiêu chuẩn chất lượng, truy xuất nguồn gốc và phát triển xanh từ các thị trường nhập khẩu cũng tạo áp lực không nhỏ đối với doanh nghiệp công nghiệp nông thôn. Nếu không được đầu tư và hỗ trợ kịp thời, khả năng tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu của khu vực này sẽ còn nhiều hạn chế.

Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt, yêu cầu đặt ra không chỉ là gia tăng số lượng cơ sở chế biến mà quan trọng hơn là nâng cấp công nghệ, phát triển các chuỗi liên kết bền vững giữa doanh nghiệp và vùng nguyên liệu, đồng thời hình thành hệ sinh thái chế biến nông sản hiện đại. Cùng với đó, cần có các chính sách hỗ trợ về tín dụng, khoa học công nghệ, logistics và xúc tiến thương mại để nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp công nghiệp nông thôn.

Thúc đẩy công nghiệp nông thôn tham gia chuỗi giá trị nông nghiệp không chỉ là giải pháp nâng cao giá trị gia tăng cho nông sản Việt Nam mà còn là chìa khóa để tái cơ cấu ngành nông nghiệp theo hướng hiện đại, bền vững. Khi công nghiệp nông thôn thực sự trở thành mắt xích quan trọng trong chuỗi giá trị, nông nghiệp Việt Nam sẽ có thêm động lực để nâng cao sức cạnh tranh, gia tăng giá trị xuất khẩu và phát triển hiệu quả hơn trong giai đoạn mới.