TP.HCM ‘tiếp sức’ cho mô hình nuôi tôm tuần hoàn nước

Đổi cách nuôi để giữ nguồn nước

Ở vùng nuôi ven biển thuộc khu vực Bà Rịa - Vũng Tàu, nước vừa là điều kiện sản xuất, vừa là nguồn rủi ro. Mưa lớn có thể làm các chỉ số trong ao thay đổi nhanh, trong khi nguồn nước lấy từ bên ngoài tiềm ẩn nguy cơ mang theo mầm bệnh. Với những cơ sở nuôi thâm canh, chỉ một khâu xử lý nước thiếu ổn định cũng có thể ảnh hưởng đến cả vụ tôm.

Từ thực tế ấy, HTX Nông nghiệp Quyết Thắng tại phường Long Hương đã đầu tư mô hình nuôi tôm thẻ chân trắng trong nhà màng, sử dụng hệ thống tuần hoàn khép kín. Nước từ ao nuôi đi qua ao lắng, hồ lọc và khâu xử lý trước khi được đưa trở lại.

“Nhờ đó, chúng tôi chủ động kiểm soát độ mặn, pH, oxy hòa tan và hạn chế ảnh hưởng của thời tiết lên ao tôm. HTX đang áp dụng hệ thống lọc nước tuần hoàn trong mô hình nuôi tôm siêu thâm canh có nhà màng”, ông Nguyễn Kim Chuyên, Giám đốc HTX cho biết.

Tương tự, HTX Chợ Bến cũng chuyển sang nuôi tôm siêu thâm canh trong nhà màng, kết hợp hệ thống lọc nước tuần hoàn. Theo ông Huỳnh Văn Thuyết, Giám đốc HTX, nguồn nước sau xử lý được tái sử dụng, giúp HTX giảm phụ thuộc vào việc lấy nước từ bên ngoài, đồng thời kiểm soát môi trường ao nuôi khi mưa lớn hoặc thời tiết thay đổi đột ngột. Nhờ đó, khả năng giữ nguồn nước ổn định đồng nghĩa với việc giảm bớt rủi ro dịch bệnh trong suốt vụ nuôi.

Để vận hành một hệ thống như thế, cơ sở nuôi phải đầu tư nhà màng, ao lắng, thiết bị lọc và đào tạo người theo dõi các chỉ số môi trường. Chi phí ban đầu là trở ngại đối với nhiều hộ nuôi, hợp tác xã. Tuy nhiên, nhờ sự đồng hành của Thành phố với những chuyển giao kỹ thuật, xây dựng mô hình đến tổ chức liên kết để sản phẩm có đầu ra ổn định.

Nghị quyết số 61/2025/NQ-HĐND của HĐND TP.HCM quy định hỗ trợ hoạt động khuyến nông, trong đó có kinh phí xây dựng mô hình ứng dụng công nghệ cao, hỗ trợ giống, thiết bị, vật tư thiết yếu, tập huấn và cán bộ kỹ thuật hướng dẫn mô hình. Đây là cơ sở để những cách nuôi mới được thử nghiệm, đánh giá rồi nhân rộng theo kế hoạch khuyến nông được phê duyệt.

Ở khâu tiêu thụ, Nghị quyết số 496/NQ-HĐND cho phép áp dụng “Nghị quyết số 21/2020/NQ-HĐND của HĐND tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu về chính sách khuyến khích phát triển hợp tác, liên kết trong sản xuất và tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp trên địa bàn tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu” trên địa bàn TP.HCM (sau sắp xếp). Các dự án liên kết đủ điều kiện có thể được hỗ trợ chi phí tư vấn xây dựng hợp đồng, phương án sản xuất kinh doanh và thị trường.

Theo ông Vũ Ngọc Đăng, Chi cục trưởng Chi cục Phát triển nông thôn TP.HCM, chính sách còn quy định hỗ trợ 30% vốn đầu tư máy móc, trang thiết bị, hạ tầng phục vụ liên kết, tối đa 5 tỉ đồng mỗi dự án. Như vậy, hướng hỗ trợ đặt công nghệ nuôi tôm trong một chuỗi sản xuất có tổ chức, thay vì để hợp tác xã tự xoay xở với cả vốn đầu tư lẫn đầu ra.

Tại các vùng nuôi, ngành chuyên môn còn thực hiện quan trắc chất lượng nước, khuyến cáo biện pháp xử lý, tập huấn kỹ thuật và hướng dẫn phòng chống dịch bệnh. Sự hỗ trợ này đặc biệt cần thiết với mô hình tuần hoàn, bởi hiệu quả của thiết bị phụ thuộc vào khả năng vận hành và theo dõi nguồn nước hằng ngày.

Các mô hình đang cho thấy hướng phát triển thủy sản phù hợp với không gian TP.HCM mở rộng: sử dụng nước tiết kiệm hơn, chủ động trước biến động khí hậu và kiểm soát tác động đến môi trường vùng nuôi. Khi chính sách hỗ trợ kỹ thuật, đầu tư và liên kết thị trường đi cùng việc giám sát chất lượng nước, nuôi tôm công nghệ cao mới có thể phát triển thành hướng sản xuất xanh bền vững.

Chính sách theo sát từng khâu chuyển đổi

Theo Quyết định số 2690/QĐ-UBND, TP.HCM dự kiến triển khai 88 mô hình trình diễn trong lĩnh vực nông nghiệp. Riêng nhóm ứng dụng công nghệ cao có mô hình nuôi tôm thẻ chân trắng thâm canh, sử dụng bể tròn nổi và lắp đặt hệ thống quan trắc môi trường tự động trong nuôi trồng thủy sản. Kế hoạch còn có mô hình nuôi tôm theo quy trình thực hành sản xuất nông nghiệp tốt và các lớp tập huấn để nhân rộng những cách làm hiệu quả.

Theo đó, một mô hình trình diễn cho phép theo dõi từ lúc bố trí ao nuôi, kiểm soát nguồn nước đến khi thu hoạch. Kết quả thu được có thể giúp cơ quan chuyên môn điều chỉnh quy trình trước khi khuyến cáo nhân rộng.

Cùng với đó, Nghị quyết số 61/2025/NQ-HĐND quy định các nội dung chi cho mô hình ứng dụng công nghệ cao, tập huấn, cán bộ kỹ thuật hướng dẫn và hoạt động tham quan học tập. Kế hoạch triển khai và cơ chế hỗ trợ kinh phí vì thế bổ trợ cho nhau, giúp việc chuyển giao có địa chỉ, nội dung và nguồn lực thực hiện.

Chương trình phát triển nông nghiệp đô thị giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2050 của TP.HCM xác định vùng sản xuất giống, nuôi trồng thủy sản công nghệ cao tại Phước Hải và vùng nuôi cá dứa công nghệ cao tại Hồ Tràm.

Với người dân nuôi trồng thủy sản, nguồn nước cấp, đường thoát nước và chất lượng môi trường xung quanh đều ảnh hưởng đến khả năng duy trì một quy trình nuôi an toàn. Do đó, chương trình cũng đặt nhiệm vụ đầu tư đồng bộ kênh cấp, kênh tiêu, cống điều tiết, đê bao và nạo vét kênh chính phục vụ nuôi trồng thủy sản.

Ngoài hỗ trợ về mặt kỹ thuật, Nghị quyết số 523/NQ-HĐND đã áp dụng chính sách hỗ trợ lãi suất của TP.HCM cho các dự án thuộc lĩnh vực ưu tiên được Công ty Đầu tư Tài chính nhà nước Thành phố cho vay trên địa bàn sau sắp xếp. Đây là một kênh chính sách để các dự án đầu tư xem xét tiếp cận nếu đáp ứng đúng lĩnh vực, điều kiện vay và điều kiện hỗ trợ lãi suất.

Không phải mọi dự án nuôi tôm tuần hoàn đều được hỗ trợ lãi suất. Cơ sở nuôi chỉ có thể tiếp cận chính sách khi dự án thuộc lĩnh vực ưu tiên, được cho vay và đáp ứng các điều kiện áp dụng.

Khi sản lượng tăng và quy trình nuôi được kiểm soát tốt hơn, chính sách tiếp tục phải giúp người nuôi đưa giá trị đó ra thị trường. Chương trình nông nghiệp đô thị của TP.HCM đặt ra việc hỗ trợ doanh nghiệp, hợp tác xã áp dụng quy trình sản xuất tốt, xây vùng nuôi, truy xuất nguồn gốc và đáp ứng yêu cầu của từng thị trường.

Với tôm nuôi tuần hoàn nước, nhật ký sản xuất, dữ liệu môi trường ao nuôi và việc kiểm soát dịch bệnh cần trở thành thông tin có thể kiểm chứng khi ký hợp đồng tiêu thụ. Khi đó, chi phí bỏ ra để nuôi theo quy trình chặt chẽ hơn mới có cơ hội được bù đắp bằng đầu ra ổn định và giá trị sản phẩm cao hơn.

Chính sách phát triển thủy sản của TP.HCM vì vậy có nhiều điểm tựa liên tiếp: mô hình trình diễn để thử công nghệ, khuyến nông để chuyển giao, hạ tầng để bảo vệ vùng nuôi, nguồn vốn cho dự án đủ điều kiện và các chương trình nâng chất lượng sản phẩm để tiếp cận thị trường.

Đây cũng là cách TP.HCM trợ lực người dân, HTX và doanh nghiệp gắn nghề nuôi tôm với yêu cầu lớn hơn của Thành phố về tăng trưởng xanh và thích ứng biến đổi khí hậu.

Hệ thống tuần hoàn có thể giảm lượng nước phải lấy mới và giúp kiểm soát nước thải tại cơ sở. Hạ tầng thủy lợi được quy hoạch đồng bộ còn phục vụ kiểm soát triều, trữ và tiêu nước, giảm ngập ở quy mô rộng hơn. Riêng hiệu quả giảm phát thải của mô hình nuôi cần được đánh giá thêm qua điện năng tiêu thụ, cách xử lý bùn thải và lượng phát thải trên mỗi đơn vị sản phẩm.

Hiện, diện tích nuôi tôm nước lợ ứng dụng công nghệ cao của TP.HCM đạt khoảng 750 ha, trong đó 260 ha là diện tích ao nuôi. Sản lượng nuôi công nghệ cao lũy kế 8 tháng đạt hơn 15.873 tấn.

Theo bà Phạm Thị Na, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP.HCM, xu hướng tái sử dụng nước sau xử lý của các trang trại nuôi tôm thẻ chân trắng giúp cơ sở giảm phụ thuộc nguồn cấp bên ngoài, ổn định môi trường ao nuôi và hạn chế rủi ro dịch bệnh. Cách làm này gắn với định hướng tăng trưởng xanh của TP.HCM, mô hình tuần hoàn đang đi đôi với kiểm soát nước thải, bùn thải, bảo vệ môi trường vùng nuôi.