'Trái đắng' mã số vùng trồng: 'Hộ chiếu' xuất khẩu nông sản bị đem ra mua bán trái phép

Khởi tố vụ án liên quan đến dự án tiền số LIBFX

(VNF) - Những người đứng sau dự án tiền số LIBFX đã chiếm đoạt của nhà đầu tư hơn 60 tỷ đồng, theo thông tin từ Công an TP Hà Nội.

Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu (C03, Bộ Công an) đang mở rộng điều tra vụ án liên quan đến hoạt động kiểm nghiệm, cấp khống và mua bán trái phép mã số vùng trồng – loại giấy tờ được xem là "hộ chiếu" bắt buộc đối với nông sản xuất khẩu. Đến nay, cơ quan điều tra đã khởi tố ít nhất 20 bị can, trong đó có Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Hoàng Trung.

Theo quy định tại Luật Trồng trọt năm 2018, mã số vùng trồng là mã định danh dành cho từng khu vực sản xuất nhằm phục vụ công tác giám sát quy trình canh tác, kiểm soát sinh vật gây hại, truy xuất nguồn gốc và đảm bảo chất lượng nông sản. Để được cấp mã số này, người sản xuất phải đáp ứng các tiêu chuẩn về an toàn, thực hiện đầy đủ việc ghi chép nhật ký canh tác và chịu sự giám sát định kỳ của cơ quan chuyên môn. Trường hợp không đáp ứng yêu cầu, mã số sẽ bị thu hồi.

Đối với các doanh nghiệp xuất khẩu, mã số vùng trồng đóng vai trò như "tấm hộ chiếu" giúp nông sản đáp ứng các quy định truy xuất nguồn gốc của thị trường nhập khẩu. Đây cũng được ví như "sổ đỏ" của vùng trồng, khẳng định năng lực sản xuất và đủ điều kiện tham gia chuỗi xuất khẩu chính ngạch.

Tuy nhiên, trên thực tế, việc cấp mã số vùng trồng thời gian qua bộc lộ nhiều bất cập. Tại một hội nghị diễn ra ở TP.HCM hôm 14/5, nhiều doanh nghiệp phản ánh hồ sơ cấp mã số thường bị kéo dài do thiếu nhân lực chuyên môn, trong khi quy trình thực hiện giữa các địa phương lại thiếu thống nhất.

Những tồn tại này cũng được C03 làm rõ trong quá trình điều tra. Theo cơ quan công an, hoạt động xuất khẩu sầu riêng sang Trung Quốc đã xuất hiện tình trạng mua bán trái phép mã số vùng trồng và giấy kiểm nghiệm, khiến nhiều lô hàng không đúng nguồn gốc, không đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng. Điều này không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến uy tín và khả năng cạnh tranh của sầu riêng Việt Nam tại thị trường Trung Quốc mà còn tác động tiêu cực đến hình ảnh chung của nông sản Việt trên thị trường quốc tế.

Kết quả điều tra ban đầu xác định sai phạm xảy ra tại Trung tâm Kiểm nghiệm kiểm chứng và Dịch vụ chất lượng (Retaq), Công ty TNHH Công nghệ Nho Nho, Công ty TNHH MTV Trái cây Thủy cùng một số đơn vị liên quan.

Theo cáo buộc của C03, trong thời gian giữ cương vị Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, ông Hoàng Trung đã cùng ông Nguyễn Quang Hiếu, Cục phó Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, lợi dụng chức vụ, quyền hạn để ban hành các chính sách trái quy định pháp luật. Hai bị can bị cho là đã tạo ra các "giấy phép con", phục vụ lợi ích nhóm và thu lợi bất chính với số tiền đặc biệt lớn.

Đáng chú ý, chỉ hai tháng trước khi bị bắt, tại hội nghị ngày 14/5, ông Hoàng Trung vẫn bày tỏ sự trăn trở về năng lực kiểm nghiệm cũng như công tác quản lý mã số vùng trồng – những điểm nghẽn trong hệ thống quản lý xuất khẩu nông sản. Tuy nhiên, cơ quan điều tra cho rằng trên thực tế, ông Trung cùng ông Hiếu đã chỉ đạo cấp dưới cấp khống giấy kiểm nghiệm, mã số vùng trồng và tiếp tay cho hoạt động mua bán trái phép mã số vùng trồng, mã cơ sở đóng gói.

C03 nhận định những hành vi này đã gây thiệt hại nghiêm trọng đến quyền và lợi ích hợp pháp của người trồng cũng như doanh nghiệp xuất khẩu sầu riêng; làm thất thu ngân sách với số tiền đặc biệt lớn, đồng thời ảnh hưởng tiêu cực đến thương hiệu nông sản Việt Nam.

Hiện ông Hoàng Trung và ông Nguyễn Quang Hiếu đã bị khởi tố, tạm giam để điều tra về tội Nhận hối lộ. Cùng tội danh này còn có ông Trần Đăng Ninh, Giám đốc Trung tâm Retaq; Nguyễn Mạnh Duy, nhân viên Retaq; Vũ Đức Hải, Giám đốc Công ty CP Scitech; cùng Hoàng Bá Nghị, Chủ tịch HĐTV Công ty Nho Nho; Đinh Hoàng Thiện, Giám đốc; Lê Sỹ Nghị, Giám đốc Trung tâm Kiểm nghiệm và Nguyễn Trường, Phó Giám đốc Trung tâm Kiểm nghiệm.

Ở nhóm bị can bị điều tra về tội Đưa hối lộ, C03 đã khởi tố Nguyễn Thị Yến Nhi, Giám đốc Chi nhánh 3 Công ty Trái cây Thủy; Hà Thị Thủy, Giám đốc Công ty Thảo Nguyên Hà Giang; Đỗ Ngọc Trung, Giám đốc Công ty Đức Phúc và Vũ Thành Trung, Giám đốc Công ty JiuYi.

Ba bị can gồm Ngô Thị Lụa, Giám đốc Công ty Tân Hoàng Linh; Đoàn Thị Xuân và Vũ Quang Phúc, thành viên Hiệp hội Sầu riêng tỉnh Đắk Lắk, bị khởi tố về tội Môi giới hối lộ.

Ngoài ra, bà Nguyễn Thị Hà, Chi cục trưởng Chi cục Kiểm dịch vùng 7 thuộc Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, cùng bà Bế Thị Thu Hiền, Trạm trưởng Trạm Kiểm dịch Hữu Nghị (Lạng Sơn), bị khởi tố về tội Giả mạo trong công tác.

Ông Phạm Thành Trí hiện là bị can duy nhất bị điều tra về tội Lợi dụng ảnh hưởng đối với người có chức vụ, quyền hạn để trục lợi.

C03 cho biết đang tiếp tục mở rộng điều tra để làm rõ trách nhiệm của các cá nhân liên quan tại cơ quan quản lý nhà nước, đơn vị kiểm nghiệm, tổ chức được cấp mã số vùng trồng và các cơ sở đóng gói.

Ông Hoàng Trung được bổ nhiệm giữ chức Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn từ tháng 6/2023. Sau khi bộ này hợp nhất với Bộ Tài nguyên và Môi trường vào đầu năm 2025, ông tiếp tục đảm nhiệm cương vị Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Trước đó, ông từng kinh qua nhiều vị trí tại Cục Bảo vệ thực vật như Phó Trưởng phòng, Trưởng phòng Kiểm dịch thực vật, Cục phó và Cục trưởng.