Tin Tức Nông Nghiệp — Trang 229

Đúng vậy — mưa dầm kéo dài là “tín hiệu đỏ” khiến bệnh chết nhanh do nấm Phytophthora bùng phát mạnh trên hồ tiêu.

Ốc bươu vàng xuất hiện ngay từ lúc làm đất hoặc khi mới gieo mạ — nếu không xử lý kịp, chúng sẽ ăn trụi gốc mạ non, khiến ruộng bị trống vạt, buộc phải cấy dặm tốn công, tốn giống và chậm trễ thời vụ.

Đúng vậy — bón quá nhiều đạm không giúp lúa xanh tốt hơn, mà lại làm cây mềm yếu, dễ bị sâu bệnh tấn công và đổ ngã. Đạm dư thừa khiến lá lúa dày, ẩm ướt, thân yếu, tạo điều kiện lý tưởng cho đạo ôn, rầy nâu, sâu cuốn lá và lem lép hạt phát triển mạnh.

Sau mưa lớn, lúa vàng lá thường do ngộ độc phèn, ngập úng kéo dài hoặc thiếu oxy rễ — chứ không phải thiếu phân đạm như nhiều người nghĩ.

Đúng vậy — bón phân đón đòng là bước then chốt quyết định số bông, độ chắc hạt và khả năng chống đổ ngã. Nếu bón sớm quá, lúa vươn cao, yếu thân; bón muộn quá, bông lép, hạt lép, dễ nhiễm lem lép hạt và đạo ôn cổ bông.

Khi trời mưa dầm liên tục trong giai đoạn lúa trổ, nguy cơ đổ ngã tăng cao, đồng thời bệnh đạo ôn cổ bông và lem lép hạt bùng phát mạnh, làm giảm đáng kể năng suất và chất lượng hạt.

Lúa dễ đổ ngã chủ yếu do thân yếu, rễ nông, đốt dưới cùng dài và mềm — thường bắt nguồn từ bón phân không cân đối, đặc biệt là thừa đạm, thiếu kali và silic.

Ngay khi lúa đang trổ hoặc chín sữa, gặp gió mạnh kèm mưa lớn là lúc nguy cơ đổ ngã cao nhất — và nếu không can thiệp kịp, thiệt hại sẽ tăng nhanh do hạt lép, mốc, rụng bông, khó thu hoạch.

Bạc lá lúa trong mùa mưa không thể “chữa khỏi” bằng thuốc như bệnh khác, mà chủ yếu phải ngăn chặn lây lan từ cây sang cây, từ ruộng này sang ruộng kia — vì vi khuẩn gây bệnh phát triển mạnh khi trời mưa nhiều, gió lớn và độ ẩm gần như bão hoà.

Khi mưa nhiều vào giai đoạn trổ và chín, nguy cơ lem lép hạt tăng cao rõ rệt — không phải do trời “trừng phạt”, mà vì ẩm độ cao tạo điều kiện thuận lợi cho nấm gây bệnh xâm nhập qua hoa, bao phấn và hạt non.

Cần phun thuốc khi sâu cuốn lá đã vượt ngưỡng gây hại (khoảng 20–30% số lá bị cuốn trên ruộng vào giai đoạn mạ – đẻ nhánh, hoặc 10–15% lá bị cuốn ở giai đoạn làm đòng), còn nếu mật độ thấp, cây khỏe và có thiên địch thì nên để tự nhiên — vì sâu cuốn lá ít khi…

Rầy nâu không chờ đến lúc ruộng lúa “cháy đen”, mà đã âm thầm gây hại từ khi cây còn nhỏ — nếu không phát hiện sớm ở giai đoạn mạ và đẻ nhánh, chỉ vài ngày sau có thể bùng phát thành ổ rầy lớn, làm cây vàng úa, khô vằn, đổ ngã và mất mùa.

Đúng vậy — đạo ôn cổ bông là bệnh “ăn bông từ trong ra ngoài”, chỉ cần chậm phun thuốc 1–2 ngày so với thời điểm vàng, bông sẽ bị khô đen, lép hạt nặng, năng suất giảm rõ rệt.

Đúng vậy — trời âm u, mưa phùn kéo dài, độ ẩm không khí trên 85% và nhiệt độ ban đêm trên 22°C là điều kiện “lý tưởng” để bệnh đạo ôn lá và đạo ôn cổ bông bùng phát mạnh.

Làm sầu riêng nghịch vụ không phải “đánh cược” mà là chủ động điều khiển cây bằng 3 trụ cột: cắt nước chuẩn, bón phân đúng giai đoạn và phòng nấm xì mủ từ gốc.

Đúng vậy: Canxi và Bo không giúp trái “bám chắc” bằng cách làm cứng cuống, mà giúp tế bào cuống và đài hoa phát triển đầy đủ, liên kết chặt chẽ — từ đó giảm rụng trái sinh lý trong giai đoạn xổ nhụy và nuôi trái non.

Đúng vậy, bón phân cho sầu riêng không phải “bón đều quanh năm”, mà phải “đúng thời điểm, đúng loại, đúng cách” — đặc biệt ở hai giai đoạn then chốt: làm bông (kích thích ra hoa đồng loạt, chắc bông) và nuôi trái (giữ trái không rụng, tăng size, giảm nứt, chốn…

Ngay sau mưa lớn, không nên bón phân hóa học gốc nitơ hoặc phân hữu cơ chưa hoai mục — vì lúc này rễ đang yếu, đất ẩm quá mức, dễ gây cháy rễ, thối rễ và kích thích nấm Phytophthora phát triển mạnh.

Sầu riêng cơm nhão, không lên màu chủ yếu do thiếu kali và lân trong giai đoạn nuôi trái, kết hợp với úng nước nhẹ kéo dài làm rễ suy, cây không vận chuyển đủ dinh dưỡng và đường vào cơm.

Đúng vậy — sượng cơm và cháy múi ở sầu riêng chủ yếu xuất phát từ việc bón phân không cân đối, đặc biệt là thừa đạm, thiếu kali, thiếu vi lượng (như bo, kẽm, canxi) trong giai đoạn làm bông đến nuôi trái.

Cần phun thuốc chống thán thư chỉ khi cây đang ra hoa – xổ nhụy hoặc trái non dưới 3 cm, và trời mưa nhiều, ẩm độ cao kéo dài trên 3 ngày liên tiếp.

Mùa nắng nóng, khô hạn là lúc nhện đỏ và rầy xanh bùng phát mạnh trên sầu riêng — gây rụng bông, cháy đầu nhụy, trái non teo, vỏ sần sùi, giảm năng suất rõ rệt.

Cháy lá sầu riêng đa số là do nắng nóng, khô hạn kết hợp với thiếu nước — KHÔNG phải do nấm. Nhưng nếu cháy kèm xì mủ thân, rụng lá đột ngột hoặc lá úa vàng từ cuống, đó có thể là dấu hiệu sớm của nấm Phytophthora hoặc thối rễ.

Xì mủ thân sầu riêng là biểu hiện rõ nhất của bệnh do nấm Phytophthora gây ra — đặc biệt nguy hiểm ở vùng Tây Nguyên, ĐBSCL và Đông Nam Bộ, nơi đất dễ úng, mưa nhiều và cây đang trong giai đoạn làm bông, xổ nhụy hoặc nuôi trái.