Trăn trở để mỗi nông dân dưới chân đèo Pha Đin thành một ‘đại sứ số’

Bức tranh nông nghiệp đa dạng của vùng đất dưới chân đèo Pha Đin

Đèo Pha Đin nổi tiếng với những cung đường uốn lượn giữa núi non Tây Bắc. Dưới chân đèo, xã Bình Thuận, tỉnh Sơn La trải ra những đồi chè xanh bát ngát, những vườn cà phê, cây ăn quả được người dân vun trồng qua nhiều năm, tạo nên sinh kế và diện mạo riêng cho vùng đất này.

Dáng người gọn, gương mặt điềm đạm nhưng ánh lên vẻ cương nghị, ông Phạm Quang Huy, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Bình Thuận, tỉnh Sơn La để lại ấn tượng bởi cách nói chuyện chắc nịch. Sau vẻ điềm tĩnh ấy là nhiều trăn trở về con đường phát triển của nông nghiệp quê hương, để người nông dân có thể tạo ra giá trị cao hơn trên chính mảnh đất mình đang gắn bó.

Nhắc đến Bình Thuận, ông Huy kể rành rẽ về từng vùng chè, vườn cà phê, cây ăn quả - những sinh kế đã gắn bó với người dân qua nhiều năm. Xã hiện có gần 700 ha chè, sản lượng khoảng 6.000 tấn búp chè tươi mỗi năm. Cùng đó là trên 1.400 ha cà phê Arabica và hơn 400 ha cây ăn quả với bưởi Diễn, bưởi da xanh, thanh long ruột đỏ, vú sữa hoàng kim, na hoàng hậu..., đang tạo nên một bức tranh nông nghiệp đa dạng của vùng đất dưới chân Pha Đin.

Nhưng điều ông trăn trở không phải là mở rộng thêm bao nhiêu diện tích, mà là làm thế nào để những đồi chè, vườn cà phê ấy mang lại nhiều giá trị hơn cho người dân?

Với ông, câu chuyện nông nghiệp Bình Thuận vì thế không thể chỉ dừng ở trồng cây, thu hoạch rồi bán sản phẩm. Từ những lợi thế sẵn có, địa phương phải từng bước chuyển từ sản xuất nông nghiệp sang kinh tế nông nghiệp, gắn sản xuất với chế biến, thị trường và xa hơn là du lịch trải nghiệm trên vùng đất Pha Đin.

Mong muốn lấy nông nghiệp làm cơ sở để phát triển du lịch

Bình Thuận có những điều kiện thuận lợi về khí hậu, thổ nhưỡng để phát triển nông nghiệp. Những năm qua, địa phương đã đẩy mạnh chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi, bước đầu hình thành các vùng sản xuất tập trung theo hướng hàng hóa. Nhưng theo ông Huy, nếu chỉ dừng ở việc trồng, thu hoạch rồi bán nông sản thô, tiềm năng của Bình Thuận vẫn chưa được khai thác hết.

“Trong Nghị quyết Đại hội Đảng bộ xã Bình Thuận nhiệm kỳ 2025 - 2030 và cả trong định hướng phát triển lâu dài, cấp ủy, chính quyền xã luôn xác định nông nghiệp là trụ cột kinh tế trọng yếu, đóng vai trò quyết định trong việc ổn định đời sống xã hội, giảm nghèo bền vững và nâng cao thu nhập cho người dân. Mục tiêu cốt lõi không chỉ dừng lại ở đảm bảo an ninh lương thực hay sản xuất thô, mà là chuyển mạnh sang kinh tế nông nghiệp”, ông Huy chia sẻ.

Xa hơn, Bình Thuận muốn lấy nông nghiệp làm cơ sở để phát triển du lịch trải nghiệm, du lịch sinh thái gắn với đèo Pha Đin - một danh thắng đồng thời là di tích lịch sử cấp quốc gia.

Muốn chuyển từ sản xuất nông nghiệp sang kinh tế nông nghiệp, theo ông Huy, trước hết phải thay đổi cách tổ chức sản xuất. “Phải tổ chức lại sản xuất thông qua các hợp tác xã và lấy hợp tác xã làm hạt nhân liên kết các hộ nông dân với doanh nghiệp tiêu thụ, khắc phục tình trạng manh mún, nhỏ lẻ”, ông nói.

Cùng với đó là quy hoạch vùng chuyên canh, chuẩn hóa chất lượng đối với chè, cà phê, cây ăn quả; áp dụng các quy trình canh tác hữu cơ và tiến tới cấp mã số vùng trồng.

Một điều ông Huy đặc biệt quan tâm là chế biến. Các cơ sở, hợp tác xã và doanh nghiệp cần đầu tư máy móc, công nghệ để chế biến chè chất lượng cao, sơ chế cà phê, đóng gói nông sản, thay vì chủ yếu bán sản phẩm thô. Các sản phẩm OCOP cũng phải tiếp tục được chuẩn hóa, nâng hạng, gắn với truy xuất nguồn gốc và các kênh phân phối hiện đại.

Nhưng giá trị của một đồi chè hay vườn cà phê, trong suy nghĩ của ông Huy, còn có thể đi xa hơn giá trị của sản phẩm thu hoạch được.

Bình Thuận muốn những vùng chè, cà phê, cây ăn quả vừa tạo ra nông sản an toàn, vừa tạo nên cảnh quan để người dân và du khách có thể đến tham quan, trải nghiệm. Người dân có thể trực tiếp giới thiệu cách sao chè, chế biến cà phê hay câu chuyện về sản vật quê mình.

Đó cũng là lý do địa phương khuyến khích người dân sản xuất theo hướng an toàn, hạn chế tác động đến môi trường, đồng thời trồng hoa, trồng cây, tạo cảnh quan để từng bước đưa du lịch đến gần hơn với nông nghiệp.

Tuy nhiên, từ tiềm năng đến một sản phẩm du lịch đủ sức hấp dẫn du khách vẫn còn khoảng cách. Ông Huy thừa nhận địa phương có lợi thế về khí hậu, cảnh quan nhưng nguồn lực để tạo nên những sản phẩm du lịch thực sự khác biệt còn hạn chế. Vị trí địa lý cũng khiến Bình Thuận khó có thể đi theo cách của Mộc Châu hay một số vùng du lịch đã phát triển.

Trong khả năng của mình, xã đang từng bước tạo cảnh quan, tăng cường quảng bá; vận động người dân hiến đất, trồng cây, trồng hoa. Du khách đã bắt đầu biết và tìm đến vùng đất này, nhưng để họ từ miền xuôi lên trải nghiệm, từ thế giới đến với nơi đây, rồi ở lại lâu hơn với Bình Thuận, vẫn cần những sản phẩm khác biệt và nguồn lực đầu tư lớn hơn.

Đau đáu nỗi lo sau những mùa thu hoạch

Nói về tương lai nông nghiệp Bình Thuận, ông Huy dành khá nhiều thời gian để bộc bạch về những điều khiến ông còn đau đáu.

Trước hết là môi trường. Khi quy mô sản xuất ngày càng mở rộng, lượng bao bì, chai lọ thuốc bảo vệ thực vật, túi nylon cũng tạo thêm áp lực. Chất thải chăn nuôi và đặc biệt nước thải, chất thải từ các cơ sở sơ chế cà phê có nguy cơ ảnh hưởng đến môi trường nếu không được quản lý tốt.

Rồi đến thị trường. “Vẫn luôn tồn tại câu chuyện được giá thì mất mùa, được mùa thì mất giá. Đây vẫn là một băn khoăn và khó khăn”, ông Huy nói.

Song song đó, thiên tai và biến đổi khí hậu ngày càng khắc nghiệt lại đặt thêm những thách thức khác. Khu vực này có sương muối; có những năm hạn hán kéo dài, ảnh hưởng trực tiếp đến mùa vụ và năng suất cây trồng của người dân.

Bởi vậy, “xanh” và “bền vững” với Bình Thuận không thể chỉ là những khái niệm.

Ông Huy cho biết, trong thời gian tới, địa phương sẽ tiếp tục khuyến khích sử dụng phân bón hữu cơ, thuốc bảo vệ thực vật sinh học, nhân rộng kỹ thuật tưới tiết kiệm và canh tác bền vững trên đất dốc để chống xói mòn. Một hướng đi khác là phát triển mô hình tuần hoàn, tận dụng vỏ, bã cà phê và phân gia súc để sản xuất phân bón hữu cơ, vi sinh phục vụ trở lại cho cây trồng.

Nhưng phía sau những vấn đề về kỹ thuật và môi trường vẫn còn một nỗi lo rất cụ thể: Nông sản làm ra sẽ đi đâu?

“Đối với sản xuất nông nghiệp thì trăn trở lớn nhất là đầu ra”, ông Huy nói.

Ông lấy thanh long, vú sữa hoàng kim làm ví dụ. Đây là những nông sản có thời gian bảo quản không dài, nếu đến mùa vụ mà đầu ra không tốt sẽ tác động trực tiếp đến thu nhập, xa hơn là ảnh hưởng đến niềm tin của người dân trong việc tiếp tục duy trì và phát triển sản xuất.

Với cây chè, dù tương đối ổn định nhưng giá trị thu nhập hiện tại chưa bằng cà phê. Trong khi đó, khi giá cà phê biến động theo hướng có lợi, đã xuất hiện tình trạng một số người dân chặt cây trồng khác để chuyển sang cà phê. Chính quyền địa phương phải vận động bà con không chạy theo biến động nhất thời của thị trường, giữ ổn định vùng sản xuất.

Đó cũng là một phần lý do khiến câu chuyện của ông Huy cuối cùng quay trở lại với việc nâng giá trị thay vì chỉ chạy theo sản lượng hay giá của một loại nông sản ở một thời điểm.

Để nông sản vươn xa từ câu chuyện bản sắc

Làm ra một sản phẩm tốt mới chỉ là bước đầu. Điều ông Huy kỳ vọng là người nông dân Bình Thuận không chỉ giỏi sản xuất, mà còn có thể chủ động đưa những gì mình làm ra đến gần hơn với thị trường. Công nghệ, theo ông, sẽ là một trong những công cụ để tạo nên sự thay đổi ấy.

Để quảng bá một vùng đất, không nhất thiết phải bắt đầu từ những điều lớn lao. Với ông Huy, chính cuộc sống, công việc và những sản vật được tạo nên mỗi ngày đã là chất liệu để người dân kể câu chuyện của mình.

“Làm sao biến sản phẩm của mình trở thành một câu chuyện kể, giới thiệu cho bạn bè trong và ngoài tỉnh, trên cả nước hay thậm chí là du khách nước ngoài biết đến vùng Bình Thuận. Mỗi câu chuyện gắn với đời sống thường ngày, rất gần gũi để chia sẻ sinh hoạt, sản xuất của bà con nhân dân”, ông nói.

Khi được kể trên môi trường số, những điều vốn quen thuộc ở Bình Thuận lại có thể trở thành cầu nối đưa nông sản và hình ảnh vùng đất dưới chân đèo Pha Đin đến với nhiều người hơn.

Nhưng ông Huy cũng nhìn thấy khoảng cách giữa mong muốn và thực tế. Nhận thức về chuyển đổi số của một bộ phận người dân vẫn chưa đầy đủ, kỹ năng sử dụng công nghệ chưa đồng đều. Nguồn lực để triển khai cũng là bài toán không nhỏ.

Vì vậy, ông Huy thẳng thắn nhìn nhận, cấp ủy, chính quyền và các tổ chức đoàn thể cần phải có một kế hoạch dài hơi, từng bước giúp người dân hiểu, sử dụng và khai thác công nghệ để quảng bá sản phẩm, kết nối thị trường.

Đích đến ông hướng tới là “mỗi người dân trở thành một đại sứ số” - để từ những câu chuyện bình dị về đồi chè, vườn cà phê, nông sản và vùng đất dưới chân Pha Đin được biết đến nhiều hơn, đi xa hơn.

Ông Phạm Quang Huy, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Bình Thuận, tỉnh Sơn La chia sẻ: “Làm sao xây dựng chương trình chuyển đổi số cho bà con nông dân. Bà con không chỉ là người nông dân chỉ biết đến luống chè, đến vườn cây ăn quả của mình, mà phải biết sử dụng công nghệ, khai thác công nghệ để thay đổi cách quảng bá, giới thiệu sản phẩm của mình”.