Từ câu chuyện ngành chuối, nghĩ về tương lai nông nghiệp Việt Nam

Diễn đàn thương mại Nông sản Việt Nam - Trung Quốc

Vào lúc 8h00 ngày 24/6/2026, Hiệp hội Rau quả Việt Nam, Báo

Nông nghiệp và Môi trườngphối hợp với Tổng Lãnh sự quán Trung Quốc tại TP. Hồ Chí Minh, Hiệp hội doanh nghiệp Trung Quốc tại Việt Nam tổ chức Diễn đàn thương mại Nông sản Việt Nam - Trung Quốc lần thứ nhất tại TP. Hồ Chí Minh. BáoNông nghiệp và Môi trườngtường thuật trực tiếp sự kiện này. Trân trọng kính mời quý vị tham dự trực truyến trên nền tảng zoom, bấm vào đâyHoặc bằng ID cuộc họp:

941 2930 2667. Mật mã:VT2406

Có những loại trái cây và ngành hàng tưởng rất quen thuộc, nhưng nếu quan sát đủ sâu, chúng ta sẽ nhìn thấy trong đó cả một câu chuyện lớn về tương lai của nông nghiệp Việt Nam.

Với tôi, chuối là một ngành hàng như vậy. Không chỉ vì đây là một trong những ngành hàng xuất khẩu thành công nhất của Việt Nam hiện nay, mà còn vì trong câu chuyện của ngành chuối, chúng ta có thể nhìn thấy khá rõ những vấn đề cốt lõi mà ngành rau quả Việt Nam đang quan tâm: từ nghiên cứu và phát triển giống cây trồng, nâng cao tiêu chuẩn chất lượng, năng lực tổ chức sản xuất, trình độ khoa học công nghệ cho đến khả năng phát triển thị trường và xây dựng niềm tin với đối tác.

Nói cách khác, nếu muốn hình dung con đường phát triển của ngành rau quả Việt Nam trong giai đoạn tới, ngành chuối là một ví dụ rất đáng để suy ngẫm.

Từ ba con số một tỷ

Trước thềm Diễn đàn Thương mại Nông sản Việt Nam – Trung Quốc, dự kiến diễn ra tại Thành phố Hồ Chí Minh vào ngày 24/6/2026, có ba con số khiến tôi đặc biệt suy nghĩ.

Con số thứ nhất, Trung Quốc hiện nhập khẩu gần 1 tỷ USD chuối mỗi năm và là một trong những thị trường chuối lớn nhất thế giới.

Con số thứ hai, ngành chuối Việt Nam đang hướng tới mục tiêu đạt 1 tỷ USD xuất khẩu trong những năm tới.

Con số thứ ba, Trung Quốc có hơn 1,4 tỷ người tiêu dùng.

Ba con số ấy không chỉ nói về quy mô thị trường mà còn gợi mở một cơ hội rất lớn cho nông nghiệp Việt Nam.

Thử làm một phép tính đơn giản: nếu mỗi người tiêu dùng Trung Quốc sử dụng thêm chưa đến 1 USD chuối Việt Nam mỗi năm thì mục tiêu 1 tỷ USD xuất khẩu của ngành chuối Việt Nam hoàn toàn có thể trở thành hiện thực.

Điều thú vị là logic đó không chỉ đúng với chuối mà còn đúng với nhiều ngành hàng thế mạnh khác của Việt Nam.

Tuy nhiên, cơ hội tự thân không tạo ra giá trị.

Giá trị chỉ xuất hiện khi cơ hội được tổ chức bằng khoa học công nghệ, được bảo chứng bằng tiêu chuẩn và được xây dựng trên nền tảng của niềm tin.

Câu chuyện của ngành chuối

Nhìn từ góc độ thương mại toàn cầu, chuối là một ngành hàng có quy mô rất lớn.

Năm 2025, giá trị xuất khẩu chuối toàn cầu đạt khoảng 16,7 tỷ USD. Việt Nam hiện nằm trong nhóm 10 quốc gia xuất khẩu chuối lớn nhất thế giới với kim ngạch khoảng 418,7 triệu USD, tương đương 2,5% giá trị thương mại toàn cầu.

Việt Nam hiện có khoảng 161.000 ha chuối. Với quy mô diện tích này, giá trị xuất khẩu vẫn còn nhiều dư địa để tăng trưởng nếu ngành được tổ chức hiệu quả hơn.

Chúng ta có nhiều điều kiện thuận lợi để làm được điều đó: khí hậu phù hợp, vị trí địa lý gần các thị trường tiêu thụ lớn của châu Á, nguồn lao động dồi dào, lợi thế về thuế quan và đặc biệt là sự quan tâm ngày càng lớn đối với khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và nông nghiệp công nghệ cao.

Nói cách khác, Việt Nam hoàn toàn có cơ hội nâng cao năng suất, chất lượng, giá trị gia tăng và thị phần trên thị trường chuối thế giới, nơi được dự báo sẽ đạt quy mô khoảng 21,7 tỷ USD vào năm 2030.

Nhưng những điều kiện thuận lợi đó mới chỉ là điểm khởi đầu. Muốn đi từ hơn 418 triệu USD lên mục tiêu 1 tỷ USD, ngành chuối Việt Nam không thể chỉ mở rộng diện tích hay gia tăng sản lượng. Điều quan trọng hơn là phải nâng cao giá trị trên mỗi tấn chuối được sản xuất và xuất khẩu.

Điều đó đòi hỏi phải tổ chức lại chuỗi giá trị của toàn ngành, từ giống cây trồng, vùng nguyên liệu, quy trình sản xuất, thu hoạch, bảo quản, chế biến cho đến thị trường tiêu thụ. Trong chuỗi giá trị đó, doanh nghiệp đầu tàu có vai trò đặc biệt quan trọng. Doanh nghiệp không chỉ là người sản xuất hay xuất khẩu mà còn phải là cầu nối giữa khoa học công nghệ với sản xuất, giữa người nông dân với thị trường và giữa lợi thế của đất nước với nhu cầu của người tiêu dùng.

Chỉ khi đó, những lợi thế sẵn có mới thực sự được chuyển hóa thành giá trị cho người nông dân, doanh nghiệp và toàn ngành chuối Việt Nam.

Từ một doanh nghiệp đến một hướng đi cho nông nghiệp Việt Nam

Unifarm không phải là doanh nghiệp duy nhất đang góp phần phát triển ngành chuối Việt Nam. Tuy nhiên, chúng tôi là một ví dụ thực tiễn cho cách tiếp cận dựa trên khoa học công nghệ, liên kết chuỗi và phát triển bền vững.

Từ năm 2009, Unifarm từng bước xây dựng hệ sinh thái nông nghiệp công nghệ cao theo hướng sinh học, bắt đầu từ nghiên cứu giống, phát triển vùng nguyên liệu, tổ chức sản xuất, liên kết chuỗi, chế biến sâu và cung cấp các giải pháp nông nghiệp hiện đại.

Với chúng tôi, giống cây trồng luôn là điểm khởi đầu của chuỗi giá trị. Uni126, dòng chuối có khả năng chống chịu bệnh Panama đạt 95-98%, không chỉ là kết quả của nhiều năm nghiên cứu mà còn cho thấy nông nghiệp Việt Nam hoàn toàn có thể tạo ra những thành tựu khoa học công nghệ có giá trị thực tiễn, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của cả ngành.

Trong lĩnh vực sản xuất, Unifarm hiện quản lý hơn 1.500 ha vùng trồng quy mô lớn và tiếp tục mở rộng các vùng liên kết thông qua chuyển giao giống, quy trình canh tác và tiêu chuẩn chất lượng. Mục tiêu không chỉ là nâng cao hiệu quả sản xuất của doanh nghiệp mà còn giúp người nông dân tham gia sâu hơn vào các chuỗi giá trị hiện đại.

Bên cạnh đó, chúng tôi đầu tư vào chế biến sâu, kinh tế tuần hoàn, tự động hóa tưới tiêu, ứng dụng IoT, số hóa dữ liệu đồng ruộng và phát triển các giải pháp nông nghiệp sinh học nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất và giảm tác động đến môi trường.

Điểm xuyên suốt trong toàn bộ quá trình đó là chất lượng.

Với Unifarm, tiêu chuẩn không bắt đầu từ khâu xuất khẩu mà bắt đầu từ giống cây trồng, vùng nguyên liệu và từng công đoạn trong chuỗi sản xuất. Vì vậy, chúng tôi theo đuổi một nguyên tắc rất đơn giản: một tiêu chuẩn sản phẩm cao nhất cho tất cả thị trường.

Hiện nay, sản phẩm của Unifarm đã có mặt tại Hàn Quốc, Nhật Bản, Trung Quốc, Singapore, Nga và nhiều quốc gia Trung Đông. Điều đáng trân trọng không phải chỉ là số lượng thị trường mà là việc những thị trường có yêu cầu cao vẫn tiếp tục lựa chọn sản phẩm của Việt Nam.

Theo tôi, đó cũng là minh chứng rõ ràng rằng nông nghiệp Việt Nam hoàn toàn có thể cạnh tranh bằng chất lượng, khoa học công nghệ, sự liên kết và trách nhiệm với xã hội và môi trường.

Việt Nam - Trung Quốc: Từ giao thương đến cùng xây dựng chuỗi giá trị

Nhìn từ thực tiễn của ngành chuối, tôi tin rằng tương lai hợp tác nông nghiệp giữa Việt Nam và Trung Quốc không nên chỉ dừng lại ở hoạt động mua bán nông sản. Điều mà cả hai bên cần hướng tới là những mối liên kết sâu hơn và dài hạn hơn, từ nghiên cứu giống cây trồng, phát triển vùng nguyên liệu, ứng dụng khoa học công nghệ đến chế biến, logistics, truy xuất nguồn gốc và xây dựng thị trường ổn định.

Từ câu chuyện của ngành chuối, có thể rút ra một điều khá đơn giản: nông nghiệp Việt Nam không chỉ cần xuất khẩu nhiều hơn mà cần tạo ra nhiều giá trị hơn. Muốn đạt mục tiêu 1 tỷ USD xuất khẩu chuối, Việt Nam không chỉ cần trồng nhiều chuối hơn. Điều quan trọng hơn là phải tạo ra nhiều giá trị hơn trên mỗi quả chuối, trên mỗi hecta canh tác và trên toàn bộ chuỗi cung ứng. Đó cũng chính là thách thức và cơ hội chung của ngành rau quả Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới.

Khi người nông dân có thu nhập tốt hơn, doanh nghiệp có năng lực cạnh tranh cao hơn, người tiêu dùng được sử dụng những sản phẩm an toàn hơn và môi trường được bảo vệ tốt hơn, đó mới là thành công thực sự của nông nghiệp.

Suy cho cùng, giá trị cao nhất của nông nghiệp không nằm ở sản lượng hay kim ngạch xuất khẩu mà ở sức khỏe của con người, hạnh phúc của người nông dân và một hành tinh xanh.