Từ tư duy sản xuất nông nghiệp đến tư duy kinh tế nông nghiệp

Trong bối cảnh hậu chiến và một quốc gia còn đối mặt với thiếu đói, việc ưu tiên “tư duy sản xuất nông nghiệp” là lựa chọn mang tính lịch sử. Hệ thống chính sách tập trung vào mở rộng diện tích canh tác, gia tăng năng suất, thủy lợi hóa, cơ giới hóa, cung ứng giống, vật tư và chuyển giao kỹ thuật đã góp phần đưa Việt Nam từ quốc gia thiếu lương thực trở thành một trong những nước xuất khẩu nông sản lớn trên thế giới.

Tuy nhiên, trong bối cảnh toàn cầu hóa, biến đổi khí hậu, thay đổi hành vi tiêu dùng và cạnh tranh chuỗi giá trị toàn cầu, mô hình phát triển dựa chủ yếu vào tăng sản lượng bắt đầu bộc lộ nhiều giới hạn. Nhiều ngành hàng rơi vào vòng luẩn quẩn “được mùa mất giá”, giá trị gia tăng thấp, phụ thuộc vào xuất khẩu thô và dễ tổn thương trước biến động thị trường. Thực tiễn đó đặt ra yêu cầu chuyển đổi từ *“**tư duy sản xuất nông nghiệp” *sang “**tư duy kinh tế nông nghiệp”.

Sự chuyển đổi này không chỉ là thay đổi ngôn ngữ quản lý, mà đòi hỏi tái cấu trúc toàn bộ hệ thống chính sách hỗ trợ nông nghiệp theo hướng lấy *gi**á *trị gia tăng làm trung tâm thay vì chỉ lấy sản lượng làm mục tiêu.

Bản chất của tư duy sản xuất nông nghiệp

Tư duy sản xuất nông nghiệp xem nông nghiệp chủ yếu là hoạt động tạo ra sản phẩm vật chất nhằm đáp ứng nhu cầu lương thực và nguyên liệu. Trong mô hình này, thành công thường được đo lường thông qua: năng suất, sản lượng, diện tích, số mùa vụ, tốc độ tăng trưởng sản xuất.

Do đó, hệ thống chính sách tập trung mạnh vào hỗ trợ đầu vào sản xuất, thủy lợi, giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, cơ giới hóa, tín dụng sản xuất.

Đây là mô hình phù hợp trong giai đoạn cần nhanh chóng nâng cao sản lượng lương thực. Tuy nhiên, mô hình này thường dẫn đến xu hướng tối đa hóa sản lượng, khai thác quá mức tài nguyên, gia tăng phụ thuộc hóa chất, đồng nhất sản phẩm, cạnh tranh bằng giá thấp.

Quan trọng hơn, trong tư duy này, người nông dân chủ yếu được nhìn nhận như “**người sản xuất”, chứ chưa phải *“*chủ thể kinh tế” của chuỗi giá trị.

Sự hình thành tư duy kinh tế nông nghiệp

Khái niệm “kinh tế nông nghiệp” xuất hiện mạnh mẽ khi nông nghiệp không còn chỉ được xem là lĩnh vực sản xuất lương thực, mà trở thành ngành kinh tế đa giá trị, gắn với thị trường, logistics, chế biến, thương hiệu, dịch vụ, du lịch, công nghiệp văn hóa, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, kinh tế số.

Trong tư duy này, giá trị của nông nghiệp không chỉ nằm ở “sản phẩm bán được bao nhiêu”, mà còn nằm ở câu chuyện sản phẩm, hệ sinh thái tự nhiên, sức khỏe cộng đồng, giá trị văn hóa bản địa, thương hiệu vùng miền, khả năng truy xuất nguồn gốc, trải nghiệm tiêu dùng.

Do đó, mục tiêu không còn đơn thuần là “sản xuất nhiều hơn”, mà là tạo ra nhiều giá trị hơn trên cùng một đơn vị tài nguyên. Đây là sự chuyển dịch từ logic *“nông nghiệp đơn giá *trị” sang “nông nghiệp đa gi**á **trị”.

Yêu cầu chuyển đổi của hệ thống chính sách hỗ trợ

Khi bản chất của nông nghiệp thay đổi, hệ thống chính sách hỗ trợ cũng phải thay đổi tương ứng. Nếu vẫn duy trì hệ thống chính sách thiên về hỗ trợ đầu vào sản xuất trong khi thị trường yêu cầu giá trị gia tăng và phát triển bền vững, sẽ xuất hiện nghịch lý là sản lượng tăng nhưng thu nhập người dân không tăng tương ứng.

Do đó, chính sách nông nghiệp trong giai đoạn mới cần chuyển từ hỗ trợ sản xuất, sang kiến tạo hệ sinh thái giá trị. Điều này bao gồm nhiều chiều cạnh.

**Từ hỗ trợ đầu vào sang hỗ trợ chuỗi gi****á **trị

Nếu trước đây chính sách tập trung vào giống, phân bón, thuỷ lợi, cơ giới hóa, thì hiện nay cần mở rộng sang logistics, kho lạnh, chế biến sâu, truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn chất lượng, nền tảng số, thương mại điện tử, marketing nông sản, xúc tiến thương mại.

Nói cách khác, chính sách không chỉ giúp “**làm ra sản phẩm”, mà phải giúp *“sản phẩm đi được đến thị trường với gi**á *trị cao hơn”.

Từ hỗ trợ sản lượng sang hỗ trợ thương hiệu

Trong nền kinh tế hiện đại, giá trị vô hình ngày càng quan trọng. Một sản phẩm nông nghiệp có thể có giá trị cao không chỉ nhờ chất lượng vật chất, mà còn nhờ thương hiệu, chỉ dẫn địa lý, câu chuyện văn hóa, niềm tin thị trường.

Do đó, chính sách cần hỗ trợ xây dựng thương hiệu ngành hàng, thương hiệu địa phương, bảo hộ chỉ dẫn địa lý, truyền thông nông sản, định vị hình ảnh quốc gia cho nông sản Việt Nam.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy nhiều quốc gia không cạnh tranh bằng sản lượng mà cạnh tranh bằng độ khác biệt, độ tin cậy, bản sắc sinh thái.

Từ khuyến nông kỹ thuật sang khuyến nông phát triển năng lực kinh tế

Trong mô hình cũ, hệ thống khuyến nông chủ yếu tập trung chuyển giao kỹ thuật canh tác. Tuy nhiên, trong tư duy kinh tế nông nghiệp, người nông dân cần được trang bị thêm kỹ năng quản trị, kỹ năng thị trường, kỹ năng số, kỹ năng hợp tác, kỹ năng thương mại, tư duy thương hiệu, tư duy kinh doanh.

Điều này đòi hỏi tái cấu trúc hệ thống đào tạo và khuyến nông theo hướng phát triển năng lực kinh tế cho nông dân, thay vì chỉ chuyển giao kỹ thuật sản xuất.

Từ hỗ trợ hộ riêng lẻ sang hỗ trợ cộng đồng và hệ sinh thái ngành hàng

Một trong những hạn chế lớn của nông nghiệp Việt Nam là sản xuất manh mún và thiếu liên kết. Vì vậy, chính sách mới cần ưu tiên cho kinh tré hợp tác, như tổ hợp tác, hợp tác xã, hội quán nông dân, cụm liên kết ngành hàng, mô hình PPP, mạng lưới đổi mới sáng tạo nông thôn.

Thay vì hỗ trợ riêng lẻ từng hộ, chính sách cần hỗ trợ năng lực liên kết và *điều phối cộng đồng. *Đây là nền tảng để hình thành các hệ sinh thái ngành hàng có sức cạnh tranh bền vững.

**Sự thay đổi của hệ tiêu chí đánh gi****á **phát triển nông nghiệp

Trong tư duy sản xuất, các chỉ tiêu thường thiên về sản lượng, diện tích, năng suất.

Trong tư duy kinh tế nông nghiệp, hệ chỉ tiêu cần mở rộng sang thu nhập nông dân, giá trị gia tăng, tỷ lệ chế biến sâu, chất lượng môi trường, khỏe đất, mức độ liên kết chuỗi, giá trị thương hiệu, mức độ chuyển đổi số, mức độ tham gia của cộng đồng, chỉ số hạnh phúc nông thôn.

Điều này phản ánh sự chuyển đổi từ “tăng trưởng sản xuất” sang “phát triển nông nghiệp bền vững và đa giá trị”.

Hàm ý chính sách cho Việt Nam trong giai đoạn mới

Trong bối cảnh Việt Nam thúc đẩy tăng trưởng xanh, chuyển đổi số, giảm phát thải, phát triển kinh tế tuần hoàn, tái cơ cấu nông nghiệp, việc chuyển đổi chính sách từ tư duy sản xuất sang tư duy kinh tế nông nghiệp là yêu cầu tất yếu.

Một số định hướng quan trọng bao gồm:

*ưu tiên phát triển hệ sinh thái ngành hàng,phát triển công nghiệp chế biến nông sản,thúc đẩy nông nghiệp sinh thái,phát triển du lịch nông nghiệp,hỗ trợ xây dựng thương hiệu quốc gia cho nông sản,**đầu tư hạ tầng logistics nông nghiệp,**thúc đẩy kinh tế số nông thôn,*đào tạo người nông dân chuyên nghiệp.

Đặc biệt, cần nhìn nhận nông nghiệp không chỉ là ngành sản xuất, mà là không gian tích hợp kinh tế, văn hóa, xã hội và sinh thái.

Kết luận

Sự chuyển đổi từ tư duy sản xuất nông nghiệp sang tư duy kinh tế nông nghiệp không chỉ là thay đổi cách gọi hay định hướng quản lý, mà là sự thay đổi căn bản về triết lý phát triển.

Nếu tư duy sản xuất đặt trọng tâm vào *“*làm ra nhiều hơn” , thì tư duy kinh tế nông nghiệp hướng đến

“

tạo ra nhiều gi

á

trị hơn”.

Do đó, hệ thống chính sách hỗ trợ cũng phải chuyển từ logic hỗ trợ đầu vào sản xuất sang logic *kiến tạo hệ sinh thái gi**á *trị. Đây không chỉ là yêu cầu kinh tế, mà còn là yêu cầu của phát triển bền vững trong bối cảnh mới.

Khi đó, nông nghiệp sẽ không còn chỉ là lĩnh vực “sản xuất lương thực”, mà trở thành nền kinh tế sáng tạo dựa trên tài nguyên thiên nhiên, tri thức bản địa và giá trị văn hóa cộng đồng.