UAV mở không gian mới cho nông nghiệp và quản lý tài nguyên

Ngày 2/10, Báo Tiền Phong phối hợp với Đại học Quốc gia Hà Nội tổ chức “Diễn đàn Phát triển kinh tế tầm thấp và Thúc đẩy ứng dụng công nghệ vũ trụ tại Việt Nam”. Diễn đàn diễn ra trong bối cảnh khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang mở ra những không gian phát triển mới, ngày càng gắn trực tiếp với sản xuất, quản trị và đời sống.

Năm 2026 đánh dấu bước chuyển quan trọng về định hướng chính sách khi công nghệ hàng không và vũ trụ được xác định là một trong các nhóm công nghệ chiến lược quốc gia. Chính phủ đồng thời giao các nhiệm vụ cụ thể về phát triển phương tiện bay không người lái (UAV), hệ thống quản lý UAV, vệ tinh, chùm vệ tinh quan sát Trái Đất và hạ tầng dữ liệu không gian. Đây là cơ sở để chuyển từ nhận diện tiềm năng sang tổ chức thử nghiệm, phát triển sản phẩm và hình thành thị trường.

Trong tiến trình đó, nông nghiệp và môi trường là những lĩnh vực có nhu cầu ứng dụng rõ nét. Từ chăm sóc cây trồng, vận chuyển nông sản đến khảo sát địa hình, quản lý đất đai, rừng và hỗ trợ cứu hộ, UAV đang từng bước trở thành công cụ giải quyết những bài toán thực tế.

Những chuyến bay tạo giá trị trên đồng ruộng và trong quản lý tài nguyên

Phát biểu tại diễn đàn, PGS.TS Bùi Thế Duy, Ủy viên dự khuyết Trung ương Đảng, Giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội nhận định, sự phát triển của các công nghệ mới đang mở ra không gian ứng dụng vào đời sống, góp phần phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.

Theo Giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội, kinh tế tầm thấp đã có những ứng dụng thực tế, từ thử nghiệm vận chuyển vật tư y tế đến triển khai UAV trong sản xuất nông nghiệp. Tại Tây Nguyên và một số vùng sản xuất, người dân đã sử dụng UAV ở các vườn sầu riêng, cà phê, đồng thời cử người tham gia đào tạo điều khiển thiết bị.

Đối với nông nghiệp, giá trị của UAV thể hiện ở khả năng thực hiện các công việc cần bao phủ diện tích lớn hoặc tiếp cận địa hình khó khăn. Các nhóm ứng dụng được đề cập tại diễn đàn gồm giám sát mùa vụ, phun thuốc, gieo hạt, vận chuyển vật tư và nông sản sau thu hoạch. Khi được lựa chọn và vận hành phù hợp, công nghệ có thể hỗ trợ giảm công lao động, nâng cao tính chủ động trong chăm sóc cây trồng và tổ chức sản xuất.

Tuy nhiên, hiệu quả phải bắt đầu từ yêu cầu cụ thể của từng công việc. Ông Nguyễn Văn Thuật, Phó Vụ trưởng Vụ Kinh tế và Xã hội số (Bộ Khoa học và Công nghệ) cho biết, cùng là UAV nhưng phun thuốc cho cây trồng, lập bản đồ địa hình hay kiểm tra đường dây điện đòi hỏi tải trọng, cảm biến, độ chính xác định vị, thời gian bay và quy trình vận hành khác nhau.

Chẳng hạn, ứng dụng phun trong nông nghiệp cần hệ thống chứa và phun phù hợp với cây trồng; nhiệm vụ đo đạc cần camera hoặc cảm biến chuyên dụng, định vị chính xác và phần mềm xử lý dữ liệu. Vì vậy, lựa chọn thiết bị phải dựa trên kết quả người sử dụng cần đạt được.

Trong lĩnh vực tài nguyên và môi trường, UAV mở rộng khả năng khảo sát địa hình, thu thập dữ liệu không gian, hỗ trợ quản lý đất đai, rừng và hạ tầng.

Tại diễn đàn, công nghệ viễn thám cũng được đề cập như một công cụ hỗ trợ làm sạch, hoàn thiện cơ sở dữ liệu đất đai. Yêu cầu đặt ra là đưa dữ liệu thu thập được vào quy trình quản lý, giúp cơ quan chuyên môn có thêm căn cứ theo dõi hiện trạng và xử lý các vấn đề phát sinh.

Ở những khu vực bị chia cắt bởi thiên tai, UAV còn có thể hỗ trợ tìm kiếm người bị cô lập, vận chuyển thức ăn và nhu yếu phẩm. Những ứng dụng này cho thấy kinh tế tầm thấp vừa tạo cơ hội phát triển dịch vụ, vừa bổ sung phương tiện phục vụ cộng đồng trong tình huống khẩn cấp.

“Bản thân UAV không trực tiếp tạo ra giá trị. Giá trị nằm ở chuyến bay, dữ liệu được thu thập và khả năng khai thác những dữ liệu đó để giải quyết các bài toán thực tế”, ông Nguyễn Văn Thuật nhấn mạnh.

Đưa công nghệ từ phòng thí nghiệm đến nhu cầu thị trường

Để những ứng dụng trên phát triển bền vững, cần kết nối nghiên cứu với thử nghiệm và nhu cầu sử dụng. Một sản phẩm UAV chỉ có thể đi vào thị trường khi chứng minh được khả năng hoạt động an toàn, đáp ứng nhiệm vụ và có chi phí phù hợp.

Đại diện Đại học Quốc gia Hà Nội cho biết, trong tháng 10, đơn vị đang khẩn trương hoàn tất khu thử nghiệm, nghiên cứu và phát triển UAV tại khu đô thị đại học ở Hòa Lạc. Khu thử nghiệm được xây dựng theo hướng kết hợp nghiên cứu, phát triển, đào tạo và thử nghiệm các giải pháp mới, đồng thời bố trí sân bãi phục vụ hoạt động bay ngoài trời.

Việc hình thành môi trường thử nghiệm có ý nghĩa quan trọng đối với quá trình hoàn thiện sản phẩm. Qua vận hành thực tế, cơ sở nghiên cứu và doanh nghiệp có thể đánh giá khả năng đáp ứng của thiết bị, điều chỉnh giải pháp và đào tạo nhân lực trước khi mở rộng ứng dụng.

Theo ông Nguyễn Văn Thuật, từ nhu cầu sử dụng UAV có thể hình thành nhiều chuỗi giá trị: nghiên cứu, thiết kế, sản xuất và thương mại hóa phương tiện; phát triển thiết bị mang theo, phần mềm, hạ tầng hỗ trợ; tổ chức chuyến bay, xử lý dữ liệu, bảo dưỡng, kiểm thử và đào tạo nhân lực.

Đối với nông nghiệp, cách tiếp cận này mở ra cơ hội phát triển dịch vụ phù hợp với điều kiện của người dân và hợp tác xã. Bên cạnh tự đầu tư thiết bị, người sử dụng có thể thuê dịch vụ từ doanh nghiệp chuyên nghiệp, qua đó tiếp cận công nghệ mà không phải tự tổ chức đội bay và toàn bộ hoạt động bảo dưỡng.

Sự kết hợp giữa UAV, cảm biến, kết nối dữ liệu và trí tuệ nhân tạo tiếp tục mở rộng phạm vi ứng dụng. AI có thể hỗ trợ nhận diện đối tượng, phát hiện dấu hiệu bất thường và xử lý dữ liệu trong hoặc sau chuyến bay.

Tại diễn đàn, doanh nghiệp giới thiệu các hướng kết hợp drone và AI trong nông nghiệp thông minh, giảm phát thải và logistics tầm thấp. Những giải pháp này cần được kiểm thử theo từng nhiệm vụ để xác định hiệu quả thực tế.

Điện Biên là một ví dụ về việc đưa công nghệ đến nhu cầu sản xuất. Theo ông Nguyễn Bá Anh, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Điện Biên, trong tháng 9, hoạt động vận chuyển bằng UAV đã thực hiện 118 chuyến bay chở cà phê tại xã Mường Ảng, với tải trọng 50 kg mỗi chuyến. Các chuyến bay được triển khai tại những khu vực đã được cấp phép.

Kết quả bước đầu tạo cơ sở để tiếp tục đánh giá thời gian vận chuyển, chi phí, độ an toàn và khả năng phục vụ người sản xuất. Đây cũng là những yếu tố quyết định một mô hình thử nghiệm có thể chuyển thành dịch vụ thương mại hay không.