Vì sao hơn 1 triệu thanh niên ‘3 không’ sống ở nông thôn?

Chia sẻ tại tọa đàm về thông tin, kiến thức việc làm cho thanh niên vừa diễn ra tại Hà Nội, bà Nguyễn Thị Thanh Mai, quyền Trưởng ban Thống kê Dân số và Lao động, Cục Thống kê (Bộ Tài chính) cho biết, thanh niên không học tập, không đào tạo, không việc làm (NEET, thường gọi thanh niên “3 không”) ở Việt Nam có xu hướng giảm qua các năm.

Số lượng thanh niên NEET giảm từ 2 triệu người năm 2021 xuống còn 1,4 triệu người vào Quý II/2026. Số lượng này được thống kê từ cuộc điều tra dân số và việc làm, với thanh niên độ tuổi từ 15 đến 24 tuổi.

Phân tích số liệu từ điều tra lao động việc làm, bà Mai chỉ ra thực tế, có tới 69,1% thanh niên NEET sống ở nông thôn. Trong đó, chỉ có 32% đang tìm việc và sẵn sàng làm việc. Có hơn 50% thanh niên NEET chưa tốt nghiệp trung học phổ thông. Sự tồn tại của thanh niên NEET gây lãng phí nguồn nhân lực trẻ, làm giảm hiệu quả sử dụng lao động và tạo áp lực với hệ thống an sinh trong dài hạn.

Theo bà Mai, một trong những nguyên nhân tạo ra nhóm thanh niên NEET do quá trình chuyển tiếp từ học sang làm, thanh niên đã dừng việc học nhưng chưa tìm được việc làm phù hợp. Để giảm tỷ lệ thanh niên NEET, bà Mai đề xuất, cần sự phối hợp đồng bộ giữa chương trình giáo dục, đào tạo nghề, tư vấn hướng nghiệp và chính sách hỗ trợ việc làm cho thanh niên. Trong đó, chương trình giáo dục cần trang bị kiến thức, kỹ năng nền tảng, định hướng học tập suốt đời cho thanh niên. Chương trình đào tạo nghề cần phát triển kỹ năng nghề phù hợp với nhu cầu thị trường lao động.

Trong khi đó, bà Nguyễn Thị Hoàng Nguyên, Phó Giám đốc Trung tâm Thông tin phân tích dự báo chiến lược và dịch vụ công, Viện Khoa học Tổ chức nhà nước và Lao động (Bộ Nội vụ) đánh giá, tỷ lệ NEET của thanh niên nông thôn cao hơn khu vực thành thị. Điều này xuất phát từ thực tế, khu vực nông thôn ít lựa chọn đào tạo, ít việc làm chính thức so với thành thị.

Từ thực tế này, bà Nguyên đề xuất, cần có chính sách hỗ trợ để doanh nghiệp tạo cơ hội việc làm chính thức cho người mới vào nghề. Chính sách an sinh xã hội cho người lao động theo hướng mở rộng bảo hiểm xã hội.

Theo Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO), Việt Nam có lực lượng lao động trẻ, trong khi dân số đang già hóa nhanh. Vì vậy, Việt Nam cần đẩy mạnh học tập suốt đời, nâng cao kỹ năng, thúc đẩy bình đẳng giới và năng suất lao động.

Từ kinh nghiệm quốc tế, ILO cũng khuyến nghị, ngoài kỹ năng cơ bản, thị trường lao động của Việt Nam cũng cần xem xét đến yếu tố liên quan đến chuyển đổi xanh. Hiện nay, việc làm xanh của Việt Nam chỉ chiếm khoảng 3% tổng việc làm thanh niên. Trong tương lai, khoảng 30% việc làm của thanh niên có tiềm năng chuyển đổi thành việc làm xanh.

“Việc làm xanh là việc làm thỏa đáng góp phần bảo vệ, phục hồi môi trường, trong lĩnh vực truyền thống (như sản xuất, xây dựng), lĩnh vực xanh mới nổi (như năng lượng tái tạo, sử dụng năng lượng hiệu quả). Để chuyển đổi hiệu quả, Việt Nam nên lồng ghép kỹ năng xanh vào chương trình học nghề cho thanh niên”, ILO khuyến nghị.