Xuất khẩu nông sản: Chuyển từ tăng sản lượng sang nâng cao giá trị

Xuất khẩu nông sản: Chuyển từ tăng sản lượng sang nâng cao giá trị
Xuất khẩu nông, lâm, thủy sản tiếp tục duy trì đà tăng trưởng, với kim ngạch đạt 63,02 tỷ USD sau 10 tháng. Tuy nhiên, sự phân hóa giữa các ngành hàng, cùng những biến động về giá và yêu cầu ngày càng cao từ thị trường nhập khẩu cho thấy dư địa tăng trưởng không chỉ nằm ở mở rộng sản lượng, mà còn phụ thuộc vào chất lượng, chế biến sâu và khả năng gia tăng giá trị trong toàn chuỗi sản xuất.
Xuất khẩu tăng trưởng tích cực nhưng chưa đồng đều giữa các ngành hàng
Theo báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, tháng 10/2026, kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản ước đạt 6,93 tỷ USD, tăng 7,9% so với tháng trước và tăng 13,4% so với cùng kỳ năm 2025. Tính chung 10 tháng, tổng giá trị xuất khẩu toàn ngành đạt 63,02 tỷ USD, tăng 8%.
Với kết quả này, ngành Nông nghiệp và Môi trường đang tiến gần hơn tới mục tiêu xuất khẩu 74,212 tỷ USD trong năm 2026. Đáng chú ý, tăng trưởng không chỉ đến từ những ngành hàng truyền thống mà còn ghi nhận sự cải thiện ở nhiều nhóm sản phẩm có giá trị xuất khẩu khác nhau.
Trong cơ cấu xuất khẩu, nông sản tiếp tục chiếm tỷ trọng lớn nhất với 32,65 tỷ USD, tăng 3,9% so với cùng kỳ. Lâm sản đạt 16,13 tỷ USD, tăng 7,3%; thủy sản đạt 10,44 tỷ USD, tăng 11,7%. Đặc biệt, sản phẩm chăn nuôi đạt 642,7 triệu USD, tăng 25,1%, trong khi nhóm đầu vào sản xuất đạt 3,15 tỷ USD, tăng 56,4%.
Khu vực nông, lâm, thủy sản cũng tiếp tục duy trì vai trò quan trọng trong cân đối thương mại khi xuất siêu gần 19 tỷ USD sau 10 tháng. Đây không chỉ là nguồn đóng góp ngoại tệ mà còn cho thấy năng lực cung ứng và khả năng tham gia thị trường quốc tế của các ngành hàng nông nghiệp Việt Nam.
Xét theo từng mặt hàng, rau quả đang trở thành một trong những động lực tăng trưởng nổi bật. Tháng 10, kim ngạch xuất khẩu nhóm hàng này ước đạt 1,05 tỷ USD, đưa tổng giá trị xuất khẩu 10 tháng lên 8,32 tỷ USD, tăng 17,8% so với cùng kỳ. Đây là tháng thứ tư liên tiếp xuất khẩu rau quả vượt mốc 1 tỷ USD.
Thủy sản cũng duy trì diễn biến khả quan với kim ngạch 10,44 tỷ USD. Trong đó, xuất khẩu tôm đạt 4,25 tỷ USD, tăng 9,5%; cá tra đạt 1,85 tỷ USD, tăng 11,5%. Ở nhóm sản phẩm chăn nuôi, sữa và sản phẩm sữa đạt 177,1 triệu USD, tăng 59%; thịt và phụ phẩm ăn được đạt 195,4 triệu USD, tăng 17,2%.
Đối với lâm sản, gỗ và sản phẩm gỗ tiếp tục giữ vai trò chủ lực với kim ngạch 15,02 tỷ USD, tăng 6,9%. Hạt điều đạt 4,38 tỷ USD, tăng 2,2% về giá trị dù khối lượng xuất khẩu giảm 2%; hạt tiêu đạt 1,58 tỷ USD, tăng 13,1%.
Tuy nhiên, bức tranh xuất khẩu vẫn tồn tại những điểm nghẽn đáng chú ý. Cà phê đạt 7,09 tỷ USD, giảm 5% về giá trị dù khối lượng xuất khẩu tăng 18,7%. Nguyên nhân chủ yếu đến từ giá xuất khẩu bình quân giảm 19,9%. Tương tự, gạo đạt 3,31 tỷ USD, giảm 9,7%; cao su đạt 2,54 tỷ USD, giảm 2,5%; sắn và sản phẩm từ sắn đạt 1 tỷ USD, giảm 3,6%.
Sự trái chiều giữa sản lượng và kim ngạch cho thấy tăng lượng hàng bán ra chưa chắc mang lại hiệu quả kinh tế cao hơn. Trong bối cảnh giá cả thế giới biến động, sức mua và yêu cầu nhập khẩu thay đổi, khả năng kiểm soát chi phí, nâng cao chất lượng và lựa chọn thời điểm, thị trường tiêu thụ ngày càng có ý nghĩa đối với hiệu quả xuất khẩu.
Điều này cũng cho thấy ngành nông nghiệp cần hạn chế phụ thuộc vào lợi thế sản lượng và giá nguyên liệu, từng bước chuyển sang cạnh tranh bằng chất lượng, tiêu chuẩn sản phẩm, thương hiệu và giá trị chế biến.
Mở rộng thị trường, thúc đẩy chế biến sâu và đổi mới mô hình tăng trưởng
Một trong những yêu cầu quan trọng để duy trì đà xuất khẩu là mở rộng thị trường tiêu thụ, giảm mức độ phụ thuộc vào một số đối tác lớn. Thực tế từ ngành rau quả cho thấy, dù tăng trưởng tích cực, cơ cấu thị trường vẫn có sự tập trung đáng kể.
Ông Nguyễn Thanh Bình, Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam cho biết, Trung Quốc hiện chiếm gần 65% kim ngạch xuất khẩu rau quả của Việt Nam. Vì vậy, bên cạnh việc duy trì thị trường truyền thống, doanh nghiệp cần chủ động khai thác sâu hơn các khu vực có tiềm năng tiêu thụ lớn tại thị trường này như Bắc Kinh, Trùng Khánh, Thượng Hải và Hồ Nam.
Định hướng này không đơn thuần là mở rộng địa bàn phân phối mà còn đòi hỏi doanh nghiệp phải nghiên cứu kỹ nhu cầu, thị hiếu và tiêu chuẩn của từng khu vực. Khi thị trường được đa dạng hóa, doanh nghiệp có thêm cơ hội phân bổ rủi ro, nâng cao khả năng tiêu thụ và hạn chế tác động từ những biến động bất lợi tại một thị trường đơn lẻ.
Cùng với mở rộng thị trường, tổ chức lại sản xuất theo chuỗi và nâng cao chất lượng sản phẩm là những điều kiện quan trọng để duy trì khả năng cạnh tranh. Việc kiểm soát đồng bộ từ vùng nguyên liệu, thu hoạch, sơ chế, bảo quản đến chế biến và phân phối sẽ giúp nâng cao tính ổn định của nguồn cung, đáp ứng tốt hơn yêu cầu truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn chất lượng của các thị trường nhập khẩu.
Ở góc độ quản lý, ông Nguyễn Gia Long, Phó Vụ trưởng Vụ Kế hoạch - Tài chính (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết, để hoàn thành mục tiêu tăng trưởng năm 2026 và đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng hai con số của nền kinh tế, ngành đang tập trung phát huy các nguồn lực về đất đai, tài nguyên nước, rừng, đồng thời khơi thông những động lực mới từ khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
Các nhiệm vụ trọng tâm được đặt ra gồm đẩy mạnh chuyển đổi số, hoàn thành các cơ sở dữ liệu của ngành trong năm 2026, chủ động triển khai các kịch bản tăng trưởng và tiếp tục cơ cấu lại ngành theo hướng nâng cao giá trị gia tăng, phát triển xanh, số, bền vững, hội nhập và công nghệ cao. Cùng với đó là khai thác hiệu quả nguồn lực từ đất, rừng, biển, thúc đẩy tiêu dùng và xuất khẩu.
Đáng chú ý, định hướng chuyển đổi mô hình tăng trưởng từ dựa vào sản lượng sang dựa trên giá trị cũng được Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng nhấn mạnh. Theo đó, động lực phát triển trong giai đoạn tới cần đến từ việc nâng cao năng suất, chất lượng và giá trị trên mỗi đơn vị diện tích; ứng dụng giống mới, công nghệ cao, tự động hóa, chuyển đổi số, đồng thời phát triển nông nghiệp xanh, tuần hoàn và giảm phát thải.
Theo Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số phải thực sự đi vào sản xuất, chế biến và quản trị chuỗi giá trị, theo tinh thần Nghị quyết số 57 của Bộ Chính trị.
Đây được xem là hướng đi có ý nghĩa lâu dài đối với xuất khẩu nông sản. Thay vì chủ yếu xuất khẩu nguyên liệu hoặc sản phẩm sơ chế, việc tăng đầu tư công nghệ bảo quản, chế biến sâu, phát triển sản phẩm có thương hiệu và đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế sẽ giúp nâng cao giá trị thu được trên cùng một đơn vị nguyên liệu. Đồng thời, liên kết chặt chẽ giữa nông dân, hợp tác xã, doanh nghiệp chế biến và đơn vị xuất khẩu cũng góp phần hạn chế tình trạng sản xuất thiếu ổn định, phụ thuộc vào biến động thị trường.
Trong những tháng cuối năm, nhu cầu tiêu dùng tại nhiều thị trường được dự báo tăng lên trong dịp lễ, Tết, tạo thêm cơ hội cho xuất khẩu nông, lâm, thủy sản. Bộ Nông nghiệp và Môi trường xác định tiếp tục duy trì đà tăng trưởng ở các nhóm hàng chủ lực, tháo gỡ khó khăn cho những ngành hàng còn gặp trở ngại; khai thác hiệu quả các thị trường truyền thống như Trung Quốc, Hoa Kỳ, Nhật Bản, châu Âu, đồng thời mở rộng sang Trung Đông và châu Mỹ.
Với kim ngạch 63,02 tỷ USD sau 10 tháng, mục tiêu xuất khẩu 74,212 tỷ USD cả năm vẫn đòi hỏi nỗ lực lớn trong chặng đường còn lại. Về dài hạn, thách thức của ngành không chỉ là duy trì tốc độ tăng trưởng mà còn phải nâng cao chất lượng tăng trưởng. Khi khoa học công nghệ, chế biến sâu, tổ chức chuỗi và đa dạng hóa thị trường trở thành những trụ cột thực chất, nông sản Việt Nam mới có thể khai thác tốt hơn dư địa xuất khẩu và gia tăng vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu.
1
2
Thị trường bán lẻ
Dự trữ khí đốt dồi dào giúp Trung Quốc giảm áp lực nguồn cung mùa đông 5
Giá hàng hóa
Giá heo hơi hôm nay 20/10: Đi ngang trên cả ba miền 8
09:40 17/11/2026
09:39 17/11/2026
09:39 17/11/2026
1
2
Thị trường bán lẻ
Dự trữ khí đốt dồi dào giúp Trung Quốc giảm áp lực nguồn cung mùa đông 5
Giá hàng hóa
Giá heo hơi hôm nay 20/10: Đi ngang trên cả ba miền 8
Theo dõi Nông Dân Việt trên Facebook
Nhận giá cà phê, hồ tiêu, sầu riêng và tin thị trường mới mỗi ngày.