Xuất khẩu rau quả tăng tốc, áp lực đa dạng hóa thị trường ngày càng lớn

Xuất khẩu rau quả Việt Nam tiếp tục duy trì đà tăng trưởng, với ba tháng liên tiếp ghi nhận kim ngạch vượt 1 tỷ USD, giá trị xuất khẩu 9 tháng đạt gần 7,35 tỷ USD, tăng 19,9% so với cùng kỳ. Tuy nhiên, sự phụ thuộc lớn vào thị trường Trung Quốc, yêu cầu kiểm soát chất lượng ngày càng chặt chẽ và những hạn chế trong chế biến, logistics đang đặt ra bài toán phát triển bền vững cho toàn ngành.

Kim ngạch tăng mạnh, nhưng phụ thuộc thị trường vẫn là điểm nghẽn

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, tháng 9/2026, kim ngạch xuất khẩu rau quả của Việt Nam ước đạt 1,19 tỷ USD. Đây là tháng thứ ba liên tiếp xuất khẩu rau quả vượt mốc 1 tỷ USD, sau khi đạt khoảng 1,12 tỷ USD trong tháng 7 và 1,37 tỷ USD trong tháng 8.

Lũy kế 9 tháng năm 2026, kim ngạch xuất khẩu rau quả đạt gần 7,35 tỷ USD, tăng 19,9% so với cùng kỳ năm 2025. Kết quả này cho thấy rau quả đang trở thành một trong những nhóm hàng đáng chú ý của xuất khẩu nông nghiệp, trong bối cảnh nhu cầu đối với trái cây nhiệt đới và sản phẩm chế biến tiếp tục tạo dư địa cho hàng Việt Nam tại nhiều thị trường.

Động lực tăng trưởng đến từ các mặt hàng chủ lực, trong đó sầu riêng giữ vai trò quan trọng, đồng thời có sự đóng góp của dừa, bưởi, chanh leo và các sản phẩm rau quả chế biến. Việc một số thị trường tiếp tục mở cửa cho trái cây Việt Nam cũng tạo thêm cơ hội đa dạng hóa sản phẩm và khách hàng.

Đáng chú ý, từ tháng 7/2026, Ấn Độ chính thức cho phép nhập khẩu sầu riêng tươi của Việt Nam. Cùng với đó, bưởi Việt Nam đã có lô hàng đầu tiên xuất khẩu sang Australia từ tháng 4/2026; Việt Nam và Trung Quốc đã ký nghị định thư về yêu cầu kiểm dịch thực vật đối với bưởi và chanh tươi. Những diễn biến này mở thêm hướng tiếp cận thị trường, dù khả năng khai thác thực tế còn phụ thuộc vào năng lực cung ứng, chất lượng hàng hóa và việc đáp ứng đầy đủ các yêu cầu nhập khẩu.

Tuy nhiên, tăng trưởng kim ngạch vẫn đi cùng một điểm nghẽn đáng lưu ý: mức độ tập trung thị trường còn cao. Theo số liệu của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, trong 9 tháng đầu năm, Trung Quốc chiếm khoảng 63% tổng giá trị xuất khẩu rau quả của Việt Nam; tiếp theo là Hoa Kỳ với 7% và Hàn Quốc với 3,8%. So với cùng kỳ năm trước, giá trị xuất khẩu sang Trung Quốc tăng 38,8%, Hoa Kỳ tăng 17,9% và Hàn Quốc tăng 9,7%.

Tỷ trọng lớn của Trung Quốc cho thấy thị trường này vẫn giữ vai trò quyết định đối với kết quả xuất khẩu chung. Khi một thị trường chiếm phần lớn kim ngạch, bất kỳ thay đổi nào liên quan đến kiểm dịch thực vật, kiểm nghiệm an toàn thực phẩm, hồ sơ truy xuất nguồn gốc hoặc quy trình thông quan đều có thể tác động trực tiếp đến tiến độ giao hàng và chi phí của doanh nghiệp.

Vì vậy, không nên chỉ nhìn vào kim ngạch tăng để đánh giá sức khỏe của ngành hàng. Điều quan trọng hơn là khả năng duy trì đơn hàng trong điều kiện tiêu chuẩn nhập khẩu thay đổi, giảm nguy cơ hàng bị ách tắc và phân bổ doanh thu giữa nhiều thị trường. Việc mở cửa thêm thị trường chỉ phát huy hiệu quả khi doanh nghiệp xây dựng được chuỗi cung ứng đủ năng lực đáp ứng các điều kiện cụ thể của từng nước.

Chuyển từ tăng sản lượng sang nâng giá trị và năng lực cạnh tranh

Một trong những hướng đi quan trọng để giảm rủi ro là phát triển chế biến sâu, thay vì phụ thuộc quá lớn vào xuất khẩu trái cây tươi theo mùa vụ. Theo số liệu được nêu trong các tài liệu về ngành rau quả, tỷ trọng sản phẩm chế biến trong cơ cấu xuất khẩu đã tăng từ 29,33% trong 4 tháng đầu năm 2025 lên 35,82% trong cùng kỳ năm 2026.

Sự dịch chuyển này có ý nghĩa đối với khả năng nâng cao giá trị sản phẩm. Với hàng tươi, doanh nghiệp phải tính toán chặt chẽ thời gian thu hoạch, bảo quản, vận chuyển và giao hàng. Trong khi đó, nước ép cô đặc, puree, trái cây đông lạnh, sấy hoặc các sản phẩm chế biến khác có thể kéo dài thời gian bảo quản, giảm áp lực tiêu thụ ngay trong chính vụ và tiếp cận thêm những phân khúc khách hàng.

Dù vậy, chế biến sâu không phải giải pháp có thể triển khai đồng loạt trong thời gian ngắn. Doanh nghiệp cần nguồn nguyên liệu ổn định, công nghệ phù hợp, hệ thống kiểm soát chất lượng, vốn đầu tư và thị trường đầu ra. Nếu thiếu liên kết giữa vùng trồng, cơ sở chế biến và nhà phân phối, việc mở rộng công suất có thể không tạo ra hiệu quả tương xứng.

Ở khâu sản xuất, quản lý mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói tiếp tục là điều kiện quan trọng để duy trì xuất khẩu chính ngạch. Theo số liệu được công bố trong tài liệu nguồn, đến ngày 30/8/2026, cả nước có gần 10.300 mã số vùng trồng và gần 1.900 mã số cơ sở đóng gói phục vụ xuất khẩu nhiều loại quả tươi sang các thị trường như Trung Quốc, Hoa Kỳ, Australia, New Zealand, Hàn Quốc và Nhật Bản.

Quy mô này cho thấy năng lực tổ chức vùng nguyên liệu phục vụ xuất khẩu đã được mở rộng. Tuy nhiên, số lượng mã số không đồng nghĩa toàn bộ sản phẩm đều đáp ứng tiêu chuẩn hoặc được bảo đảm thông quan. Hiệu quả phụ thuộc vào việc tuân thủ quy trình sản xuất, sử dụng vật tư nông nghiệp đúng quy định, duy trì hồ sơ truy xuất và kiểm soát chất lượng trong suốt quá trình thu hoạch, sơ chế, đóng gói.

Mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói phải được quản lý, sử dụng đúng phạm vi và yêu cầu của thị trường nhập khẩu. Nếu xảy ra vi phạm về dư lượng, kiểm dịch hoặc hồ sơ, rủi ro có thể không chỉ dừng ở một lô hàng mà còn ảnh hưởng đến uy tín của vùng sản xuất và những doanh nghiệp cùng tham gia chuỗi cung ứng. Do đó, trách nhiệm không chỉ thuộc về cơ quan quản lý trong việc cấp, giám sát mã số, mà còn nằm ở doanh nghiệp xuất khẩu và các cơ sở sản xuất trong việc duy trì điều kiện đã đăng ký.

Một thách thức khác là logistics. Đối với trái cây tươi, thời gian vận chuyển kéo dài có thể làm tăng chi phí bảo quản, phát sinh rủi ro suy giảm chất lượng và ảnh hưởng đến thời hạn giao hàng. Những bất ổn địa chính trị hoặc gián đoạn vận tải biển càng khiến doanh nghiệp khó chủ động kế hoạch, đặc biệt khi đưa hàng đến các thị trường xa như châu Âu và bờ Đông Hoa Kỳ.

Bởi vậy, đa dạng hóa thị trường cần được thực hiện song song với đa dạng hóa sản phẩm và phương thức xuất khẩu. Trung Quốc vẫn là thị trường quan trọng, nhưng việc phát triển thêm các thị trường như Hoa Kỳ, Nhật Bản, Hàn Quốc, Australia, châu Âu và Ấn Độ có thể giúp doanh nghiệp phân tán rủi ro nếu được triển khai trên cơ sở đáp ứng tiêu chuẩn, xác định đúng nhu cầu và xây dựng được kênh phân phối phù hợp.

Về phía doanh nghiệp, ưu tiên trước mắt là rà soát tiêu chuẩn kỹ thuật của từng thị trường, kiểm soát dư lượng và an toàn thực phẩm ngay từ vùng nguyên liệu, nâng năng lực kiểm nghiệm, chuẩn hóa hồ sơ truy xuất và chủ động phương án logistics. Về dài hạn, cần tăng cường liên kết giữa nông dân, hợp tác xã, doanh nghiệp xuất khẩu và cơ sở chế biến để tổ chức sản xuất theo đơn hàng, hạn chế tình trạng mở rộng diện tích thiếu căn cứ vào nhu cầu thực tế.

Với cơ quan quản lý, việc tiếp tục minh bạch quy trình cấp và duy trì mã số, tăng cường cảnh báo sớm về thay đổi chính sách nhập khẩu, hỗ trợ thông tin thị trường và thúc đẩy đàm phán mở cửa cho các sản phẩm có lợi thế sẽ góp phần giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp. Tuy nhiên, các biện pháp hỗ trợ cần đi cùng cơ chế giám sát đủ hiệu quả để hạn chế tình trạng sử dụng mã số sai quy định hoặc không duy trì chất lượng như cam kết.

Với kim ngạch gần 7,35 tỷ USD sau 9 tháng, mục tiêu xuất khẩu rau quả đạt 9-10 tỷ USD trong năm 2026 đang có cơ sở để kỳ vọng, dù kết quả cuối cùng vẫn phụ thuộc vào diễn biến thị trường, sản lượng, giá bán và khả năng đáp ứng tiêu chuẩn trong những tháng còn lại.

Chặng đường tăng trưởng tiếp theo sẽ không chỉ được quyết định bởi những mùa vụ bội thu hay một vài mặt hàng có kim ngạch lớn. Năng lực kiểm soát chất lượng, chế biến sâu, đa dạng hóa thị trường và xây dựng thương hiệu mới là những yếu tố quyết định khả năng duy trì đơn hàng và nâng cao giá trị thu về cho ngành rau quả Việt Nam.

Đời sống - Tiêu dùng

Cám tăng, heo giảm: Người nuôi mắc kẹt giữa hai đầu 8

Doanh nghiệp

Kiểm toán lưu ý gì tại Sông Đà 4? 11:47 13/10/2026

09:08 13/10/2026

11:08 11/10/2026

Đời sống - Tiêu dùng

Cám tăng, heo giảm: Người nuôi mắc kẹt giữa hai đầu 8

Doanh nghiệp

Kiểm toán lưu ý gì tại Sông Đà 4?