Xuất khẩu rau quả Việt Nam đạt 8,56 tỷ USD: Giải mã hai điểm nghẽn để tăng trưởng bền vững

Ngành rau quả Việt Nam ghi nhận tốc độ tăng trưởng bình quân 24% mỗi năm trong giai đoạn 2023-2025. Tuy nhiên, rào cản từ sản xuất nhỏ lẻ và tỷ lệ chế biến sâu thấp cần được xử lý triệt để.

Xuất khẩu rau quả Việt Nam đang duy trì đà bứt phá mạnh mẽ với kim ngạch tăng trưởng liên tục qua các năm. Theo số liệu từ Hiệp hội Rau quả Việt Nam, kim ngạch xuất khẩu toàn ngành đã tăng từ 5,6 tỷ USD năm 2023 lên 7,15 tỷ USD năm 2024 và xác lập kỷ lục 8,56 tỷ USD vào năm 2025. Tốc độ tăng trưởng bình quân đạt mức 23-24% mỗi năm, đóng góp đáng kể vào thặng dư thương mại quốc gia.

Trung Quốc tiếp tục là thị trường trọng điểm

Trong cơ cấu thị trường, Trung Quốc vẫn giữ vị trí chi phối khi chiếm 64-65% tổng kim ngạch xuất khẩu. Lợi thế về địa lý giúp quốc gia này trở thành điểm đến lý tưởng cho các loại rau quả tươi có thời gian bảo quản ngắn. Các thị trường lớn khác bao gồm Hoa Kỳ (8,6%), Hàn Quốc (5,3%) và Nhật Bản (3,4%). Đáng chú ý, Malaysia đang nổi lên như một thị trường tiềm năng với tốc độ tăng trưởng nhanh trong thời gian gần đây.

Tại Hội thảo về xuất khẩu nông sản tổ chức ở TP.HCM, ông Nguyễn Văn Mười, Phó Tổng thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam, đánh giá dư địa tại thị trường Trung Quốc vẫn còn rất lớn. Tuy nhiên, doanh nghiệp cần đa dạng hóa danh mục sản phẩm ngay tại các thị trường truyền thống và nghiên cứu kỹ văn hóa tiêu dùng khi tiếp cận các thị trường mới như Ấn Độ.

Hai rào cản lớn cần tháo gỡ

Mặc dù đạt kết quả ấn tượng, ngành rau quả đang đối mặt với hai "điểm nghẽn" mang tính cấu trúc. Thứ nhất là tình trạng sản xuất nhỏ lẻ, manh mún. Hiện nay, chưa đến 5% diện tích sản xuất nông nghiệp cả nước đạt tiêu chuẩn VietGAP. Việc thiếu chuẩn hóa quy trình khiến chất lượng sản phẩm không đồng đều, gây khó khăn cho doanh nghiệp khi thu mua và kiểm soát chất lượng xuất khẩu.

Vấn đề mã số vùng trồng và truy xuất nguồn gốc cũng là một thách thức lớn. Ông Mười nhấn mạnh, nhà nước cần hỗ trợ nông dân trực tiếp trong việc cấp mã số vùng trồng thay vì để doanh nghiệp phải kiêm nhiệm công việc hành chính này, giúp doanh nghiệp tập trung vào nhiệm vụ tìm kiếm thị trường.

Nâng cao tỷ lệ chế biến sâu

Điểm nghẽn thứ hai là tỷ lệ chế biến sâu còn thấp. Năm 2025, hàng chế biến chỉ chiếm khoảng 23% tổng kim ngạch xuất khẩu. Nếu tính trên toàn bộ sản lượng rau quả sản xuất trong nước, tỷ lệ chế biến sâu mới đạt khoảng 17-18%, thấp hơn nhiều so với mức 80% của Đài Loan.

Việc đẩy mạnh chế biến sâu không chỉ giúp nâng cao giá trị gia tăng mà còn là giải pháp điều tiết cung cầu, giải quyết bài toán "được mùa mất giá" khi sản phẩm vào chính vụ từ tháng 4 đến tháng 9. Đây cũng là chìa khóa để thâm nhập sâu hơn vào các thị trường khó tính hoặc các thị trường có khoảng cách địa lý xa, nơi sản phẩm tươi khó tiếp cận do chi phí vận chuyển và thời gian bảo quản.

Trong 5 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu rau quả đạt hơn 2,7 tỷ USD. Để duy trì quỹ đạo tăng trưởng trong dài hạn, các chuyên gia khuyến nghị cần đầu tư có hệ thống vào công nghệ chế biến và thúc đẩy nông dân tham gia các hợp tác xã để chuẩn hóa sản xuất từ gốc.