10 xã ở Quảng Ngãi ‘chạy đua’ hoàn thành mục tiêu đạt chuẩn nông thôn mới

Điểm nghẽn trải rộng nhiều lĩnh vực

Theo kế hoạch thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng NTM năm 2026, tỉnh Quảng Ngãi đặt mục tiêu có 10 xã đạt chuẩn là Đăk Hà, Nghĩa Hành, Sơn Tịnh, Bình Sơn, Vạn Tường, Đăk Mar, Tịnh Khê, Tư Nghĩa, Thọ Phong và An Phú. Đến nay số tiêu chí các xã này đạt được dao động từ 4/10 đến 8/10 tiêu chí.

Theo rà soát, những nội dung mà các địa phương chưa hoàn thành trải rộng ở trên nhiều tiêu chí. Trong đó, quy hoạch là một trong những điểm nghẽn lớn nhất. Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Quảng Ngãi, có 8/10 xã chưa đạt tiêu chí này. Một số địa phương vẫn đang trong quá trình lập, điều chỉnh quy hoạch; một số nội dung còn phụ thuộc vào tiến độ thẩm định, phê duyệt.

Tiêu chí phát triển kinh tế nông thôn cũng là bài toán khó khi có 8 xã chưa đạt. Các nội dung liên quan đến tốc độ tăng thu nhập bình quân đầu người, vùng nguyên liệu tập trung được chứng nhận chất lượng gắn với chế biến và tiêu thụ, nông nghiệp công nghệ cao, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn hay phát triển du lịch nông thôn đều cần thời gian để hình thành mô hình, tổ chức sản xuất và tạo ra kết quả thực tế.

Ông Nguyễn Quang Hòa, Chi cục trưởng Chi cục Phát triển nông thôn tỉnh Quảng Ngãi cho biết, bên cạnh quy hoạch và phát triển kinh tế, hạ tầng kinh tế-xã hội cũng đang tạo áp lực cho một số địa phương. Có 5 xã chưa đạt tiêu chí này, chủ yếu liên quan tỷ lệ cứng hóa đường giao thông nông thôn, hạ tầng thương mại và công tác quản lý, theo dõi hoạt động mua bán nông sản, thực phẩm. Việc đầu tư một số tuyến đường còn phụ thuộc quy hoạch và khả năng cân đối nguồn lực.

“Chuyển đổi số cũng là lĩnh vực mới, khiến nhiều địa phương còn lúng túng. Có 5 xã chưa đạt tiêu chí này. Những hạn chế đó là công tác số hóa dữ liệu, xử lý hồ sơ trên môi trường điện tử, phát triển thương mại điện tử, xây dựng mô hình thôn thông minh. Hạ tầng số, dữ liệu và nhân lực phục vụ chuyển đổi số ở cơ sở còn hạn chế, trong khi một số nội dung mới chưa có cách hiểu, phương pháp đánh giá và hồ sơ minh chứng thống nhất”, ông Hòa cho biết.

Ở nhóm tiêu chí liên quan trực tiếp đến chất lượng đời sống, 4 xã chưa đạt tiêu chí về văn hóa, giáo dục và y tế. Một số nơi còn thiếu hoặc chưa hoàn thiện thiết chế văn hóa, thư viện, nhà văn hóa, khu thể thao; tỷ lệ trường đạt chuẩn quốc gia chưa đáp ứng yêu cầu. Việc sắp xếp, sáp nhập các cơ sở giáo dục cũng đặt ra những vấn đề trong xác định kết quả sau sắp xếp.

Ngoài ra, tiêu chí giảm nghèo và an sinh xã hội đến nay còn 3 xã chưa đạt, trong đó có nội dung liên quan tỷ lệ hộ sử dụng nước sạch theo quy chuẩn hoặc chưa có công trình cấp nước sạch tập trung. Hai xã chưa đạt về môi trường và cảnh quan nông thôn do còn thiếu phương án thoát nước mặt, thu gom, xử lý nước thải sinh hoạt hoặc tỷ lệ hộ có công trình xử lý nước thải phi tập trung chưa đạt yêu cầu.

Huy động nguồn lực, đẩy nhanh tiến độ

Từ thực tế trên và để hoàn thành kế hoạch, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Quảng Ngãi đề nghị các xã rà soát cụ thể từng nội dung chưa đạt, xác định rõ khối lượng công việc, hồ sơ còn thiếu, giải pháp, nguồn lực và thời hạn hoàn thành trong năm 2026. Việc đánh giá phải thực chất, không xác định đạt đối với những nội dung chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu hoặc chưa có hồ sơ minh chứng theo quy định.

Nguồn lực cũng được yêu cầu sử dụng theo hướng tập trung cho những nhiệm vụ thiết yếu, có tác động trực tiếp đến việc hoàn thành tiêu chí, tránh đầu tư dàn trải, manh mún. Tổng nguồn vốn thực hiện năm 2026 của 10 xã được báo cáo là hơn 69,6 tỷ đồng, gồm gần 39,93 tỷ đồng vốn phân bổ năm 2026 và gần 29,68 tỷ đồng vốn chuyển nguồn.

Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Quảng Ngãi cũng đề nghị các địa phương tổ chức thực hiện theo phương châm “6 rõ: rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ sản phẩm, rõ kết quả, rõ thời hạn”, gắn trách nhiệm người đứng đầu với tiến độ và chất lượng hoàn thành mục tiêu xây dựng NTM năm 2026. Các sở, ngành phụ trách từng tiêu chí phải theo dõi, hướng dẫn, kiểm tra và kịp thời tháo gỡ vướng mắc cho từng xã.

Năm 2026 là năm đầu triển khai Bộ tiêu chí xã NTM giai đoạn 2026-2030, trong khi thời gian để 10 xã hoàn thành mục tiêu không còn nhiều. Kết quả rà soát cho thấy, để cán đích đúng kế hoạch, các địa phương không chỉ cần tập trung xử lý những phần việc có thể hoàn thành ngay mà còn phải phân loại rõ những tiêu chí cần thêm thời gian, nguồn lực và hướng dẫn chuyên môn, từ đó xây dựng lộ trình sát thực tế và bảo đảm chất lượng của từng tiêu chí.

Trên cơ sở kết quả đạt được, ông Đỗ Tâm Hiển, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi ghi nhận nỗ lực của các sở, ngành, địa phương trong triển khai chương trình xây dựng NTM, đồng thời yêu cầu tập trung tháo gỡ khó khăn, đẩy nhanh tiến độ hoàn thành các tiêu chí còn lại.

Theo đó, ông Hiển yêu cầu Sở Nông nghiệp và Môi trường thành lập Tổ công tác liên ngành do Sở chủ trì, hỗ trợ 10 xã chưa hoàn thành các tiêu chí; kịp thời tổng hợp, báo cáo UBND tỉnh giải quyết những vướng mắc phát sinh. Chậm nhất ngày 15/10/2026, Sở phải hoàn thiện hồ sơ hướng dẫn triển khai Bộ tiêu chí xã NTM giai đoạn 2026-2030, cung cấp cho các cơ quan, đơn vị và địa phương liên quan.

Đối với 10 xã, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi yêu cầu phân công nhiệm vụ theo hướng rõ người, rõ việc, tập trung hoàn thành các tiêu chí còn thiếu. Bên cạnh nguồn ngân sách nhà nước, các địa phương cần đẩy mạnh xã hội hóa đối với những tiêu chí thành phần có thể huy động nguồn lực ngoài ngân sách.