Ấn Độ - Điểm đến chiến lược của nông sản Việt

Lời tòa soạn: Chuyến thăm cấp cao của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tới Ấn Độ và Sri Lanka (ngày 5-7/5) thắt chặt quan hệ giữa hai nền kinh tế đang phát triển năng động hàng đầu châu Á. Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu tái cấu trúc và nhu cầu tiêu dùng tại các thị trường lớn không ngừng gia tăng, Ấn Độ từng bước trở thành điểm tựa chiến lược dài hạn cho xuất khẩu nông, lâm, thủy sản của Việt Nam. Ấn Độ trong chiến lược mở rộng thị trường Thị trường nông, lâm, thủy sản (NLTS) của Ấn Độ đang nổi lên như một điểm đến chiến lược với quy mô lớn và tốc độ tăng trưởng nhanh, thu hút sự quan tâm ngày càng lớn của các quốc gia xuất khẩu, trong đó có Việt Nam. Với dân số khoảng 1,45 tỷ người, chiếm gần 18% dân số toàn cầu, Ấn Độ không chỉ là thị trường tiêu dùng khổng lồ mà còn là một nền kinh tế đang duy trì đà tăng trưởng ổn định 6-7% mỗi năm. Quy mô tiêu thụ thực phẩm của Ấn Độ khoảng 452 tỷ USD năm 2025 và dự báo có thể tăng lên 563 tỷ USD vào năm 2030. Dù có nền nông nghiệp tự chủ cao, Ấn Độ vẫn duy trì nhập khẩu NLTS ở mức đáng kể, khoảng 34,4 tỷ USD mỗi năm. Cơ cấu nhập khẩu của Ấn Độ gồm nhiều nhóm hàng như dầu thực vật, hạt, gia vị, trái cây, cao su, thủy sản chế biến, sản phẩm gỗ và hàng thủ công mỹ nghệ. Đây là những ngành hàng mà Việt Nam có thế mạnh cạnh tranh rõ rệt. Thị trường Ấn Độ mang những đặc thù tiêu dùng riêng biệt. Yếu tố tôn giáo ảnh hưởng sâu sắc đến hành vi tiêu dùng khi khoảng 38% dân số theo chế độ ăn chay, có nhu cầu cao đối với ngũ cốc, rau củ và trái cây, trong khi tiêu thụ thịt tương đối hạn chế. Khẩu vị ưa chuộng các món ăn đậm gia vị, thực phẩm có độ ngọt cao và các sản phẩm phù hợp với thói quen sử dụng trà. Đặc biệt, sau đại dịch Covid-19, nhu cầu đối với các sản phẩm tăng cường miễn dịch như gừng, tỏi, nghệ, đu đủ, cam tăng mạnh. Song song đó, các loại nông sản giá trị cao và sản phẩm hữu cơ cũng ngày càng được ưa chuộng, phản ánh xu hướng tiêu dùng hiện đại và chú trọng sức khỏe của tầng lớp trung lưu đô thị. Một điểm đáng chú ý khác là hệ thống phân phối tại Ấn Độ mang tính đa tầng rõ nét. Khoảng 80% hàng hóa vẫn được tiêu thụ qua kênh truyền thống, các kênh bán lẻ hiện đại và thương mại điện tử đang trên đà mở ra cơ hội tiếp cận thị trường hiệu quả hơn cho các nhà xuất khẩu. Sự khác biệt giữa các vùng miền cũng rất rõ rệt: miền Tây như Mumbai, Gujarat là trung tâm thương mại và nhập khẩu lớn; miền Nam như Chennai, Bangalore có mức độ tiêu dùng hiện đại cao; trong khi miền Bắc với Delhi là trung tâm tiêu dùng quy mô lớn. Điều này đòi hỏi các chiến lược tiếp cận phải mang tính khu vực hóa thay vì một mô hình chung cho toàn thị trường. Định vị nông sản Việt Dù tiềm năng lớn, xuất khẩu NLTS của Việt Nam sang Ấn Độ hiện vẫn còn khiêm tốn, dưới 500 triệu USD năm 2025, chỉ chiếm 1,4% tổng nhập khẩu NLTS của nước này. Các mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam sang Ấn Độ hiện nay gồm cao su, gỗ và sản phẩm gỗ, hạt tiêu, thức ăn chăn nuôi, mây tre đan, cà phê, thủy sản và hạt điều, nhưng quy mô còn hạn chế so với nhu cầu thị trường. Trong bối cảnh đó, cơ hội mở rộng xuất khẩu NLTS của Việt Nam sang Ấn Độ là rất lớn. Cơ cấu nhập khẩu của Ấn Độ cũng có mức độ tương thích cao với lợi thế của Việt Nam. Việt Nam có năng lực cạnh tranh mạnh trong thị trường nhập khẩu với các mặt hàng hạt điều, gia vị, cao su, trái cây, thủy sản và sản phẩm gỗ. Đặc biệt, xu hướng tiêu dùng sản phẩm hữu cơ, đặc sản, sản phẩm chế biến và có chứng nhận chất lượng tại Ấn Độ đang gia tăng, mở ra cơ hội cho các sản phẩm OCOP và nông sản giá trị cao của Việt Nam thâm nhập sâu hơn vào các phân khúc trung và cao cấp. Ngoài ra, nông nghiệp Việt Nam sở hữu nhiều lợi thế như chi phí sản xuất cạnh tranh, nguồn cung ổn định và kinh nghiệm tham gia chuỗi giá trị toàn cầu với mạng lưới xuất khẩu đến hơn 200 thị trường. Yếu tố địa lý gần gũi cũng giúp tối ưu chi phí logistics và thời gian vận chuyển. Để khai thác hiệu quả thị trường Ấn Độ, xuất khẩu NLTS của Việt Nam cần kết nối với các doanh nghiệp chế biến thực phẩm quy mô lớn để cung cấp nguyên liệu cho phân khúc thị trường thông thường và các kênh phân phối hiện đại để cung cấp thành phẩm chất lượng cao đối với phân khúc cao cấp. Việc tận dụng tốt cơ hội này sẽ góp phần đa dạng hóa thị trường, nâng cao giá trị gia tăng và củng cố vị thế của nông sản Việt Nam trên bản đồ thương mại toàn cầu. Ấn Độ là một trong ba quốc gia đầu tiên mà Việt Nam thiết lập quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện từ năm 2016. Sau một thập kỷ, hợp tác song phương đã đạt nhiều kết quả quan trọng và còn dư địa lớn để khai thác.