Bảo vệ vùng ven biển và phục hồi đai rừng ngập mặn

Bảo vệ vùng ven biển và phục hồi đai rừng ngập mặn

Thứ Năm 29/10/2026 , 17:14 (GMT+7)

Trước tác động của biến đổi khí hậu, sạt lở bờ biển tại ĐBSCL ngày càng nghiêm trọng, đe dọa đất đai, rừng phòng hộ và sinh kế người dân.

Bảo vệ vùng ven biển và phục hồi đai rừng ngập mặn MC: Xin kính chào quý vị! Tác động của biến đổi khí hậu, hiện tượng triều cường và những đợt sóng dữ đang ngày đêm tạo nên áp lực khốc liệt lên dải đất ven biển Đồng bằng sông Cửu Long. Mỗi năm, hàng trăm héc-ta đất thịt cùng rừng phòng hộ biến mất ra biển khơi, đe dọa trực tiếp đến tính mạng, tài sản và sinh kế của vô số hộ dân.

Trước thực trạng này, một ‘cuộc chiến’ giữ đất, giữ rừng đã và đang diễn ra quyết liệt. Không chỉ dừng lại ở những công trình kè bê tông kiên cố hay kè tạm ứng cứu khẩn cấp, giải pháp căn cơ và bền vững nhất chính là sự hồi sinh của những ‘bức tường thành xanh’ đai rừng ngập mặn.

Ngay sau đây, mời quý vị và các bạn cùng theo dõi phóng sự: ‘Bảo vệ vùng ven biển và phục hồi đai rừng ngập mặn’ để thấy rõ những nỗ lực, mô hình linh hoạt cùng sự chung tay của chính quyền, doanh nghiệp và người dân nơi đầu sóng.

OFF:

Sóng dữ, triều cường và những đợt nước dâng bất thường đang ngày đêm tạo nên áp lực nghìn cân lên dải đất ven biển Đồng bằng sông Cửu Long. Khi lớp lá chắn tự nhiên bị bào mòn, những làng mạc, cánh đồng đứng trước ranh giới mong mong giữa còn và mất.

Tại Cà Mau - nơi đầu sóng ngọn gió, có những vị trí sạt lở đã khoét sâu vào đê biển từ 20 đến 30 mét, thậm chí vượt mốc 50 mét. Mỗi năm trôi qua, dải đất tận cùng Tổ quốc lại ngậm ngùi mất đi khoảng 350 héc-ta đất thịt và rừng phòng hộ. Hơn 100 kilômét bờ biển vẫn đang gồng mình trong tình trạng sạt lở đặc biệt nguy hiểm.

Không chỉ xé rách đường bờ, những con sóng dữ còn đe dọa trực tiếp tính mạng và tài sản của người dân phía sau thân đê.

PHÁT BIỂU ÔNG NGUYỄN THANH TÙNG - Chi Cục trưởng Chi cục Thủy lợi tỉnh Cà Mau: “Năm 2022, vào ngày 11 tháng 7 năm 2022 thì đê biển Tây đã bị triều cường, nước lớn do cái tác động của sóng lớn thành ra nó nó gây nguy hiểm tới 5 cái vị trí và Ủy ban tỉnh đã ban bố tình huống khẩn cấp”.

Giữ lấy từng tấc đất quê hương trở thành mệnh lệnh cấp thiết. Tại các điểm xung yếu, những giải pháp kè bê tông ly tâm kiên cố được ví như những ‘lá chắn thép’ giăng ra trước đại dương. Đến nay, hơn 44 km kè ly tâm với tổng kinh phí 1.300 tỷ đồng đã hoàn thành, phát huy vai trò trị sóng, giữ phù sa.

PHÁT BIỂU ÔNG NGUYỄN THANH TÙNG - CHI CỤC TRƯỞNG CHI CỤC THỦY LỢI TỈNH CÀ MAU:“Như chúng ta đã biết thì tuyến đê biển Tây có chiều dài 154 km. Qua nhiều năm từ năm 2010 đến nay thì chúng tôi cũng đã triển khai rất là nhiều giải pháp, nhiều giải pháp công nghệ để bảo vệ bờ biển. Tuy nhiên, qua đánh giá của các cơ quan chuyên môn cũng như các tổ chức quốc tế thì hiện nay chúng tôi ghi nhận rằng là cái giải pháp kè ly tâm bảo vệ bờ biển là đang là hiệu quả nhất và chúng tôi cũng đã làm được khoảng 44 km với tổng mức kinh phí cỡ khoảng là 1.300 tỷ ở tuyến đê biển Tây”.

Tuy nhiên, trước đà tàn phá gấp gáp của thiên nhiên, không thể chỉ trông chờ vào những công trình lớn. Tại các cửa sông, dải bờ biến động, những tuyến kè tạm chi phí thấp nhưng linh hoạt đã lập tức được xông phong ứng cứu.

Tại cửa biển Khánh Hội, mô hình kè đá khan, kè lát mái, kè rọ đá được triển khai như những phòng tuyến dã chiến. Hơn 18 km kè tạm ra đời đã kịp thời ngắt cơn giận dữ của sóng biển. Hiệu quả của những khối đá giăng hàng không đo đếm bằng lý thuyết, mà hiện hữu rõ nhất qua sự an yên trong mỗi ngôi nhà ven bờ.

PHÁT BIỂU BÀ PHAN THỊ KIỀU - Xã Khánh Lâm, tỉnh Cà Mau: “Mọi lần không có bờ kè này thì nước lên dữ lắm, ngập hết trơn luôn. Giờ tấn được bờ kè này thì đỡ nhiều lắm, như trước 10 thì đỡ được 7-8 phần à”.

Những hàng kè dẫu vững chãi cũng chỉ là giải pháp tình thế trước mắt. Để tạo nên giải pháp thích ứng bền vững lâu dài, vùng ven biển cần sự trở lại của một lá chắn mềm đó chính là những vành đai rừng phòng hộ ngập mặn. Sạt lở không riêng của một địa phương. Tại các điểm xung yếu ven bờ, rừng ngập mặn bị thu hẹp dần khiến thân đê trần trụi phơi mình trước từng đợt sóng ngoạm.

PHÁT BIỂU ÔNG TRẦN CHÍ HÙNG - Phó Chủ tịch UBND thành phố Cần Thơ: “Khi xảy ra sạt lở nó sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến hộ dân, ảnh hưởng đến lộ giao thông nông thôn, nên việc sạt lở rất dễ phát hiện và đáng ngại quan tâm”.

Sự hiện diện của những dải rừng phòng hộ ven biển vì vậy không đơn thuần mang ý nghĩa bảo tồn môi trường hay đa dạng sinh học. Trong trận chiến ứng phó với thiên tai, một vành đai rừng ngập mặn đủ dày và vững chãi chính là bức tường thành xanh sinh học có khả năng hấp thụ, triệt tiêu đáng kể năng lượng từ những con sóng dữ.

Lớp lá chắn tự nhiên này không chỉ giảm thiểu sức ép trực tiếp lên thân đê biển, kéo dài tuổi thọ cho các công trình kiên cố mà còn giăng ra một vùng đệm an toàn, che chở trực tiếp cho đời sống dân sinh, các xóm làng và diện tích sản xuất nông - thủy sản ngàn đời phía bên trong.

PHÁT BIỂU ÔNG VÕ VĂN TƯỜNG - PHÓ CHI CỤC TRƯỞNG CHI CỤC PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN VÀ KIỂM LÂM TP CẦN THƠ:“Thì đê biển này có tác dụng là ngăn ngừa nước biển dâng xâm nhập mặn để bảo vệ cái hoa màu đời sống của bà con ở trong phía trong đê. Thì để bảo vệ được cái đê biển thì có phải có một cái đai rừng đủ đủ lớn, đủ độ lớn để nó ngăn chặn các cái sóng biển để đánh vào trực diện vào thân đê”.

Từ yêu cầu đó, phục hồi rừng phòng hộ đang trở thành một phần quan trọng trong chiến lược thích ứng với biến đổi khí hậu tại các khu vực ven biển. Tại xã Lai Hòa, thành phố Cần Thơ, chương trình trồng rừng phòng hộ được triển khai với sự tham gia của chính quyền, cộng đồng và doanh nghiệp. Các đơn vị phối hợp trồng mới 40 ha rừng phòng hộ với tổng số 240.000 cây mắm.

Đây là mô hình cho thấy ứng phó với biến đổi khí hậu không chỉ là trách nhiệm của cơ quan quản lý, mà còn cần sự đồng hành từ khu vực doanh nghiệp.

PHÁT BIỂU ÔNG HOÀNG MINH HẢI - PHÓ TỔNG GIÁM ĐỐC CÔNG TY ĐIỀU HÀNH DẦU KHÍ BIỂN ĐÔNG: “Công ty là có cái thỏa thuận từ năm ngoái. Vậy là chính quyền địa phương xã Lai Hòa trồng 5 ha rừng trong cái chương trình 1 tỷ cây xanh của thủ tướng chính phủ phát động”.

Điểm đáng chú ý của mô hình không chỉ nằm ở diện tích rừng được trồng mới, mà còn ở cam kết duy trì và chăm sóc sau trồng là yếu tố quyết định để những cây rừng non có thể phát triển thành vành đai phòng hộ thực sự.

PHÁT BIỂU ÔNG HOÀNG MINH HẢI – PHÓ TỔNG GIÁM ĐỐC CÔNG TY ĐIỀU HÀNH DẦU KHÍ BIỂN ĐÔNG: “Thì ngoài cái việc trồng 5 ha rừng này thì Biển Đông cũng đã có cái chi phí để mà duy tu và đồng thời là chăm sóc bảo vệ trong 5 năm tới, trong năm năm tới cái diện tích trong này này. Đồng thời thì Biển Đông sẽ tiếp tục dành các cái kinh phí trong những năm sắp tới để mà thêm trồng thêm các cái diện tích nó lớn hơn”.

Tuy nhiên, phục hồi rừng không thể chỉ dừng ở việc xuống giống. Khi rừng được xác lập như một phần của hệ thống phòng hộ, công tác quản lý, tuần tra và bảo vệ phải được thực hiện thường xuyên, với sự tham gia của chính cộng đồng dân cư.

PHÁT BIỂU ÔNG VÕ VĂN TƯỜNG - PHÓ CHI CỤC TRƯỞNG CHI CỤC PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN VÀ KIỂM LÂM TP CẦN THƠ: “Trong thời gian qua thì lực lượng kiểm lâm, đặc biệt là chi cục đã chỉ đạo cho Hạt Kiểm lâm Vĩnh Châu tăng cường cái công tác mà tuần tra bảo vệ rừng thì phối hợp với cộng đồng dân cư bảo vệ rừng đó thì tuyên truyền vận động bà con cùng nhau để bảo vệ rừng thì nhờ đó mà cái cánh rừng thì được bảo vệ vững chắc”.

Thế nhưng, gác lại những mảng xanh mới vun trồng, thực tế khốc liệt tại nhiều điểm nóng ven biển vẫn đang rung lên những hồi chuông cảnh báo. Những gì còn sót lại của vành đai rừng phòng hộ hôm nay chính là minh chứng trần trụi nhất cho thấy sức tàn phá dữ dội của sóng bão và đà xói lở đang vượt xa tầm kiểm soát.

Nhiều thân cây mắm, cây đước cổ thụ bị sóng đánh bật gốc, trôi dạt vô hướng, để lộ ra những mảng bờ trần trụi đang ngày ngày bị biển khơi khoét sâu, ngoạm dần vào đất thịt.

PHÁT BIỂU ÔNG VÕ VĂN TƯỜNG - PHÓ CHI CỤC TRƯỞNG CHI CỤC PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN VÀ KIỂM LÂM TP CẦN THƠ: “Cái đê rừng của toàn cái tuyến Vĩnh Châu á thì nó còn khoảng hơn 4.000 ha. Riêng cái chỗ xã Lạc Hòa này thì do ảnh hưởng sạt lở thì hiện tại cái đê rừng còn khoảng 60 ha thôi. Thì hiện nay các ngành chức năng đang cố gắng để khôi phục lại cái đê rừng. Thì chúng ta đã biết thì cũng vận động các nhà tài trợ tham gia vô để đầu tư trồng rừng”.

Song song với bài toán chống chịu, một hướng đi mang tính thời đại được mở ra: Làm thế nào để người dân sống được, giàu lên từ chính việc giữ rừng? Tại Vườn quốc gia Phú Quốc là ngọc đảo mang trong mình hệ sinh thái vô giá, câu trả lời nằm ở việc gắn kết chặt chẽ giữa bảo tồn đa dạng sinh học và du lịch sinh thái bền vững.

Với hơn 36.000 héc-ta, nơi lưu giữ hơn 1.000 loài thực vật và trên 200 loài động vật, việc giữ rừng Phú Quốc không chỉ bảo vệ nguồn nước ngọt quý giá cho hòn đảo, mà còn giữ lại ‘lá phổi xanh’ độc bản giữa biển Tây Nam.

Trong phương án quản lý rừng bền vững đến năm 2030, nhiều nội dung được đặt ra, từ nghiên cứu khoa học, phục hồi hệ sinh thái rừng suy giảm, bảo vệ động vật hoang dã đến phòng chống cháy rừng.

PHÁT BIỂU ÔNG NGUYỄN VĂN TIỆP - GIÁM ĐỐC VƯỜN QUỐC GIA PHÚ QUỐC: “Thì trong cái phương án quản lý rừng bền vững này thì nó cũng có rất là nhiều cái hạng mục. Trong đó là chủ yếu là cái đầu tư, đầu tư cho các chương trình là nghiên cứu khoa học, các cái chương trình là phục hồi các hệ sinh thái rừng bị suy giảm và bảo vệ cái động vật hoang dã. Đồng thời trong đó có đầu tư vào là vấn đề cái công tác phòng chống cháy rừng hằng năm”.

Cùng với bảo tồn, địa phương cũng đang hướng tới việc phát huy giá trị của rừng theo hướng bền vững, tạo thêm điều kiện để cộng đồng và các nhà đầu tư tham gia vào phát triển du lịch sinh thái, qua đó gắn lợi ích kinh tế với trách nhiệm bảo vệ tài nguyên rừng. Với người dân sống lâu năm tại khu vực rừng ngập mặn, giá trị của hệ sinh thái được nhìn thấy ngay trong cuộc sống hằng ngày. Khi sinh kế gắn với hệ sinh thái, việc bảo vệ rừng cũng trở thành lợi ích thiết thực của chính người dân.

PHÁT BIỂU ANH NGÔ THANH HƯƠNG - XÃ BÃI THƠM, ĐẶC KHU PHÚ QUỐC, TỈNH AN GIANG: “Theo sống ở đây thì dùng hệ sinh thái này tôi phát triển về đặt cua và so cá, nói chung là cũng ổn định cho kinh tế gia đình và cũng theo mấy anh có trách nhiệm như bảo vệ rừng ngập mặn này. Sống ở đây thì mấy anh bảo vệ rừng trong rừng ngập mặn này thì bảo vệ rừng để cho có nguồn thu nhập trong kinh tế trong gia đình hàng ngày và để phát triển hơn là mình bảo vệ rừng đang cho có nguồn hải sản nhiều hơn”.

Từ một công trình kè tạm ở cửa biển Khánh Lâm, những tuyến kè bảo vệ bờ biển, đến những cánh rừng phòng hộ được phục hồi và mô hình bảo tồn hệ sinh thái gắn với sinh kế, mỗi nơi đang có một cách tiếp cận khác nhau trước cùng một sức ép: biến đổi khí hậu.

Thực tế cũng cho thấy, không thể áp dụng một giải pháp duy nhất cho toàn bộ đường bờ biển. Mỗi khu vực có mức độ sạt lở, điều kiện tự nhiên và khả năng đầu tư khác nhau. Vì vậy, việc đánh giá, phân loại và lựa chọn giải pháp phù hợp là yêu cầu mang tính lâu dài.

PHÁT BIỂU ÔNG LÊ VĂN SỬ - PHÓ CHỦ TỊCH UBND TỈNH CÀ MAU:“Hàng năm tỉnh chỉ đạo cho ngành chức năng rà soát, đánh giá tình hình xói lở trên toàn bờ biển qua đó xác định, phân loại những bờ biển trong trạng thái nguy hiểm khác nhau để đưa ra giải pháp phù hợp trong điều kiện nguồn lực hạn chế chính vì thế xuất hiện nhiều giải pháp khác nhau”.

Những con số biết nói về diện tích đất trôi ra biển hay những ranh giới rừng bị thu hẹp không chỉ là lời cảnh báo mà đã trở thành động lực thúc đẩy những tư duy mới: Kè kiên cố trị sóng dữ, kè tạm cắt nguy cơ khẩn cấp, rừng ngập mặn làm lá chắn tự nhiên và sinh kế làm điểm tựa cho lòng dân.

Thích ứng với biến đổi khí hậu không phải là cuộc chiến đối đầu ngạo mạn với thiên nhiên, mà là sự lắng nghe, chủ động hòa hợp và nâng cao sức chống chịu của toàn cộng đồng. Giữ đất là giữ lấy không gian sinh tồn. Giữ rừng là giữ bức tường thành xanh trước biển Tây. Giữ hệ sinh thái là trao tấm hộ chiếu phát triển bền vững cho thế hệ mai sau.

Trước những bất định của khí hậu, sự quyết liệt của chính quyền, sự chung tay của doanh nghiệp và sự gắn bó của mỗi người dân chính là những mắt xích không thể tách rời. Tất cả cùng tạo nên một tâm thế mới vững vàng giữ đất, giữ rừng nơi đầu sóng.

MC: Thưa quý vị!Thích ứng với biến đổi khí hậu là sự chủ động hòa hợp và nâng cao sức chống chịu của toàn cộng đồng. Từ những tuyến kè kiên cố, kè tạm linh hoạt đến việc phục hồi đai rừng ngập mặn gắn với sinh kế, tất cả đang tạo nên lá chắn vững vàng cho vùng ven biển. Giữ đất, giữ rừng hôm nay chính là bảo vệ không gian sinh tồn và tương lai bền vững cho thế hệ mai sau.

Phóng sự của chúng tôi đến đây xin được khép lại. Cảm ơn quý vị đã quan tâm theo dõi, xin kính chào tạm biệt!