Buồn vui trên biển: [Bài cuối] ‘Cuộc chiến’ chưa đến hồi kết

Cồn Cỏ bị uy hiếp

Ông Nguyễn Văn Hòa, Giám đốc Ban Quản lý Khu bảo tồn (BQL KBT) Biển đảo Cồn Cỏ thuộc Chi cục Thủy sản và Kiểm ngư tỉnh Quảng Trị cho hay, thời gian qua, các vụ việc khai thác thủy sản trái phép trong khu vực bảo tồn có chiều hướng giảm, nhưng vẫn phát hiện các vụ việc vi phạm lớn, phức tạp với thủ đoạn ngày càng tinh vi.

Chỉ tính từ đầu năm 2026 đến nay đã có 3 vụ khai thác thủy sản trái phép trong khu bảo tồn. Lực lượng chức năng đã xử phạt các đối tượng với số tiền 39 triệu đồng, thu nhiều dụng cụ kích điện.

KBT Biển đảo Cồn Cỏ nằm ở vị trí giao thoa giữa 2 dòng hải lưu Nam Trung Bộ và Bắc Bộ, là nơi sinh sản của nhiều loài thủy sản đặc hữu. Tại đây, nhiều loài thủy sản có giá trị kinh tế, khoa học cao như tôm hùm, cá mú, bào ngư, rùa biển, ốc mặt trăng, nhuyễn thể hàu răng cưa, với kích thước to hơn ở các vùng biển khác. Điều này tạo ra tính đa dạng sinh học cao nhưng cũng là khu vực thường xuyên phát sinh những vụ việc khai thác thủy sản trái phép.

Các hành vi khai thác thủy sản trái phép, đặc biệt là việc sử dụng thuốc nổ trong khai thác tác động tiêu cực đối với hệ sinh thái biển như hủy diệt thủy hải sản và cả các rạn san hô trong khu bảo tồn.

Tuy nhiên, việc xử lý gặp rất nhiều khó khăn. Các đối tượng thường dấu thuốc nổ trên đảo, khi cần sẽ sử dụng thuyền nhỏ ra giao cho thuyền lớn. Khi bị phát hiện, các đối tượng ném xuống biển, đánh dấu vị trí sau đó quay lại lấy.

“Chúng tôi chưa ghi nhận sự tổn thương như tẩy trắng các rạn san hô trong khu bảo tồn. Nhưng nếu tình trạng khai thác tận diệt không sớm chấm dứt thì không chỉ san hô mà các loài thủy sản trong khu bảo tồn sẽ hị hủy diệt, đa dạng sinh học tại vùng biển này sẽ bị ảnh hưởng rất lớn”, ông Hòa cho hay.

Từ năm 2024 đến nay, lực lượng chức năng đã xử lý vi phạm hành chính 358 tàu cá, với tổng số tiền xử phạt 8,7 tỷ đồng; chuyển cơ quan điều tra xử lý 4 tàu cá, trong đó khởi tố 2 vụ/2 đối tượng/2 tàu cá.

Theo ông Hòa, thuốc nổ được các đối tượng đưa từ đất liền ra cho các thuyền lớn thông qua thuyền nhỏ tại các khu vực bãi ngang, rất khó kiểm soát. Vì vậy, các ngành chức năng, chính quyền địa phương ở những khu vực này cần có phương án ngăn chặn triệt để.

Trung tá Lê Quốc Học, Đồn trưởng Đồn Biên phòng Cồn Cỏ cho hay, chỉ tính từ tháng 10/2025 đến nay, đơn vị đã xử lý 15 vụ việc liên quan vi phạm pháp luật triên biển, xử phạt gần 1 tỷ đồng và phát hiện xử lý 1 vụ tàng trữ, vận chuyển trái phép vật liệu nổ. Các vụ việc tuy có giảm nhưng khai thác bằng giã cào trong vùng lộng, sử dụng xung điện, thuốc nổ vẫn diễn ra và diễn biến phức tạp khiến lực lượng chấp pháp trên biển rất trăn trở.

“Không ít trường hợp, khi lực lượng chấp pháp tiếp cận, các đối tượng thiếu hợp tác, thậm chí chống trả quyết liệt gây ra rất nhiều khó khăn cho công tác tuần tra, xử lý”, Trung tá Lê Quốc Học chia sẻ.

Chưa hết lo

Theo báo cáo mới nhất của Ban chỉ đạo Chống khai thác IUU tỉnh Quảng Trị, từ đầu năm 2026 đến cuối tháng 5, lực lượng chức năng trên toàn tỉnh đã xử lý vi phạm hành chính 62 tàu cá, tổng số tiền xử phạt 1,42 tỷ đồng. Trong đó có 18 tàu mất kết nối VMS; 4 tàu cá vượt qua vùng biển được phép khai thác thủy sản; vi phạm hành chính khác 51 tàu cá; chuyển cơ quan cảnh sát điều tra 3 tàu cá, trong đó đã khởi tố để điều tra 1 tàu cá, 2 tàu cá chưa khởi tố.

Khai thác thủy sản trái phép không chỉ có tàu giã cào, sai tuyến, mà còn cả những trường hợp sử dụng thuốc nổ để khai thác, gây ra những hệ lụy vô cùng lớn.

Ông Nguyễn Hữu Vinh, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Quảng Trị cho hay, cả hệ thống chính trị đã vào cuộc chống khai thác thủy sản bất hợp pháp. Việc kiểm soát ra vào cảng hiện nay đã được thực hiện rất nghiêm túc. Nhờ đó, các vấn đề vi phạm trong khai thác thủy sản thời gian qua đã giảm đáng kể. Các tàu cá của ngư dân Quảng Trị hiện nay cơ bản đã đáp ứng các quy định về khai thác thủy sản.

Tuy nhiên, các vụ việc phức tạp vẫn diễn ra, nhiều tàu cá các địa phương khác đến khai thác tại vùng biển Quảng Trị và vi phạm các quy định. Các hoạt động đánh bắt bằng xung điện, giã cào có thể phát hiện thông qua các biện pháp nghiệp vụ. Nhưng việc sử dụng thuốc nổ trong khai thác thủy sản gây ra rất nhiều hệ lụy lại khó phát hiện, xử lý bởi các đối tượng hoạt động ngày càng tinh vi.

“Từ đầu năm 2026 đến nay chưa phát hiện và xử lý trường hợp nào sử dụng thuốc nổ để khai thác thủy sản. Tuy nhiên, các vụ vận chuyển, tàng trữ chất nổ tại các vùng khai thác cho thấy việc khai thác thủy sản bằng thuốc nổ luôn tiềm ẩn nguy cơ”, ông Vinh cho hay.

Cũng theo ông Vinh, các đối tượng thường vận chuyển thuốc nổ lên thuyền từ các vùng bãi ngang, không qua cửa lạch, các cảng cá nên rất khó phát hiện. Khi kiểm tra các thuyền, các đối tượng thường phi tang xuống biển, đánh dấu vị trí sau đó quay lại lấy. Điều này khiến nguy cơ tiềm ẩn về việc khai thác thủy sản bằng thuốc nổ sẽ tiếp tục xẩy ra và gây ra rất nhiều khó khăn cho việc kiểm soát, phát hiện và xử lý.

“Việc kiểm soát khai thác thủy sản bằng thuốc nổ sẽ rất khó khăn. Lực lượng Biên phòng, công an, chính quyền các địa phương có biển cần tăng cường hơn nữa công tác kiểm tra để chặn đứng việc đưa thuốc nổ lên thuyền từ các vùng bãi ngang”, vẫn lời ông Vinh.

Cuối tháng 5/2026, làm việc với UBND tỉnh Quảng Trị về chống khai thác IUU, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Võ Văn Hưng đề nghị địa phương xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm, nhất là xử phạt vi phạm hành chính đối với tàu cá vi phạm quy định khai thác IUU; nghiên cứu đánh giá, xếp loại trách nhiệm các địa phương, đơn vị trong thực hiện nhiệm vụ chống khai thác IUU.