Cà Mau thu hút đầu tư phát triển vùng nuôi tôm gắn bảo vệ môi trường

Giữ rừng, giữ sinh kế

Dưới những tán rừng ngập mặn ở Đất Mũi, những vuông tôm không chỉ mang lại sinh kế cho người dân mà còn trở thành nơi thử nghiệm cách làm mới: nuôi tôm theo hướng sinh thái, thích ứng với biến đổi khí hậu và đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế.

Ông Nguyễn Hoàng Mãi, ở ấp Nguyễn Quyền, xã Đất Mũi, là một trong những hộ tham gia Dự án VM077 “Tăng cường khả năng chống chịu khí hậu và tạo thu nhập bền vững cho các cộng đồng dễ bị tổn thương sống phụ thuộc vào rừng ngập mặn”.

Qua quá trình thực hiện, ông Mãi nhận thấy cách nuôi mới giúp gia đình chủ động hơn trong quản lý vuông tôm, đồng thời nâng hiệu quả sản xuất. “Trong quá trình nuôi tôi quản lý tốt môi trường nước, đầu con, đến thời gian thu hoạch tôi có thể tỉa thưa, bằng cách đặt lú đuôi chuột đủ kích cỡ bán ra thị trường, bình quân mỗi tháng tôi có thu nhập từ 10 triệu đồng trở lên. Tuy nhiên, hiệu quả cả về năng suất và thu nhập đều tăng hơn so với trước”, ông Mãi chia sẻ.

Dự án VM077 được triển khai thí điểm trên 20 hộ dân, với 100ha mặt nước thuộc lâm phần Ban Quản lý Rừng phòng hộ Đất Mũi. Mô hình tập trung vào nuôi tôm sú sinh thái dưới tán rừng theo hướng đạt chứng nhận quốc tế.

Kết quả bước đầu cho thấy hệ sinh thái vuông nuôi được tái tạo, tỷ lệ sống của tôm tăng, chi phí đầu vào giảm, môi trường nước ổn định hơn và nguồn thức ăn tự nhiên dồi dào hơn. Lợi nhuận bình quân đạt 45,3 triệu đồng/hộ trong 6 tháng, sản lượng thủy sản tăng khoảng 20,9% so với trước khi áp dụng mô hình.

Doanh nghiệp dẫn dắt vùng nguyên liệu

Nếu mô hình tôm - rừng cho thấy khả năng kết hợp giữa bảo tồn và sinh kế thì tại các vùng tôm - lúa, vai trò của doanh nghiệp trong tổ chức lại sản xuất ngày càng rõ nét.

Tại xã Hồ Thị Kỷ, Công ty TNHH Xã hội Tôm chứng nhận Minh Phú đang phối hợp với địa phương triển khai dự án xây dựng vùng nuôi tôm sú đạt chứng nhận quốc tế giai đoạn 2026-2030. Theo kế hoạch, tổng diện tích vùng nuôi đạt 1.500ha. Trong năm 2026, dự án triển khai 500ha; giai đoạn 2027-2028 mở rộng lên 1.000ha và giai đoạn 2028-2030 tiếp tục nâng dần lên 1.500ha. Mô hình chủ lực là tôm - lúa luân canh, tận dụng lợi thế sinh thái, giảm rủi ro dịch bệnh và nâng giá trị sản phẩm.

Ông Lâm Thái Xuyên, Giám đốc Công ty TNHH Xã hội Tôm chứng nhận Minh Phú, là đại diện doanh nghiệp tham gia ký kết với địa phương. Điểm đáng chú ý của mô hình là doanh nghiệp không chỉ đứng ở cuối chuỗi để thu mua sản phẩm mà tham gia từ quá trình tổ chức vùng nuôi. Hộ dân được đưa vào tổ hợp tác, hợp tác xã; doanh nghiệp đóng vai trò dẫn dắt thị trường, chuyển giao kỹ thuật và bao tiêu sản phẩm.

Theo kế hoạch của xã Hồ Thị Kỷ, việc xây dựng vùng nuôi đạt các chứng nhận như ASC được gắn với chuỗi liên kết sản xuất - tiêu thụ. Ứng dụng khoa học công nghệ để nâng năng suất, tạo sản phẩm chất lượng cao, giảm giá thành, hướng tới hạn chế hóa chất, kháng sinh và nâng trách nhiệm đối với môi trường, cộng đồng. Đây là sự thay đổi quan trọng trong tư duy phát triển ngành tôm. Người nuôi không còn sản xuất đơn lẻ, còn doanh nghiệp không chỉ mua nguyên liệu khi đến vụ thu hoạch. Hai bên cùng tham gia một chuỗi, trong đó chất lượng được kiểm soát từ con giống, môi trường nước, thức ăn, quy trình nuôi đến thu hoạch và tiêu thụ.

Không đánh đổi môi trường

Cà Mau có lợi thế đặc biệt về quy mô vùng nuôi. Sau hợp nhất, diện tích nuôi trồng thủy sản của tỉnh hơn 450.000ha, trong đó hơn 416.990ha nuôi tôm. Thủy sản hiện chiếm khoảng 89% tỷ trọng trong khu vực I và khoảng 31% GRDP của tỉnh.

Việc tôm có truy xuất nguồn gốc, được nuôi theo tiêu chuẩn quốc tế, giảm sử dụng hóa chất và gắn với bảo vệ hệ sinh thái sẽ có giá trị khác với sản phẩm chỉ được quan tâm ở khâu sản lượng. Do đó, thu hút đầu tư vào vùng nuôi hiện nay không thể chỉ tính bằng số hecta được đưa vào sản xuất. Điều quan trọng hơn là số hecta ấy được tổ chức như thế nào, có doanh nghiệp đồng hành hay không, sản phẩm có truy xuất được nguồn gốc và có đáp ứng được yêu cầu của thị trường hay không. Đây cũng là lý do các mô hình tôm - lúa, tôm - rừng đạt chứng nhận quốc tế đang được quan tâm.

Ở các xã có diện tích tôm - rừng tại Cà Mau cũng đã xác định việc tổ chức lại sản xuất theo chuỗi giá trị sẽ tạo vùng nguyên liệu lớn, truy xuất được nguồn gốc và nâng khả năng cạnh tranh của sản phẩm tôm. Với ngành tôm, môi trường không chỉ là vấn đề cần bảo vệ mà còn là một phần của giá trị sản phẩm.

Một vùng nuôi có nguồn nước ổn định, hệ sinh thái được duy trì, rừng ngập mặn được bảo vệ và quy trình nuôi được kiểm soát sẽ giúp giảm rủi ro dịch bệnh, giảm chi phí đầu vào và tăng khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn của thị trường.

Ông Phan Minh Chí, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Cà Mau mong muốn các đơn vị tiếp tục triển khai những dự án tương tự để người dân nuôi trồng thủy sản trên địa bàn áp dụng, nhằm tăng năng suất và thu nhập. Quan trọng hơn là làm thế nào để những cách làm hiệu quả có thể lan rộng, trở thành phương thức sản xuất phù hợp với từng vùng sinh thái.

Mở đường cho dòng vốn xanh

Trong bối cảnh thị trường thủy sản quốc tế ngày càng chú trọng truy xuất nguồn gốc, trách nhiệm môi trường và phát triển bền vững, những vùng nuôi đạt tiêu chuẩn sẽ trở thành tài sản quan trọng của ngành tôm. Đây cũng là cơ hội để Cà Mau thu hút dòng vốn đầu tư mới, nhất là những dự án gắn với công nghệ xanh, kinh tế tuần hoàn và thích ứng biến đổi khí hậu.

Ông Lê Văn Sử, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau cho biết, là địa phương chịu nhiều tác động của biến đổi khí hậu nhưng cũng là vùng nuôi tôm lớn nhất cả nước với khoảng 418.000ha. Vì vậy, tỉnh luôn xác định phát triển ngành tôm theo hướng xanh, tuần hoàn, phát thải thấp là mục tiêu lâu dài.

Theo ông Sử, Cà Mau tiếp tục mong muốn nhận được sự quan tâm, hỗ trợ của các đối tác Hà Lan trong kết nối các cơ quan, doanh nghiệp và nhà đầu tư với tỉnh; tăng cường hợp tác về quản lý tài nguyên nước, chuyển giao công nghệ, chuyển đổi số, đào tạo nguồn nhân lực, phát triển ngành tôm bền vững và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Định hướng này mở ra một cách tiếp cận mới trong thu hút đầu tư vào ngành tôm. Doanh nghiệp sẽ quan tâm nhiều hơn đến những vùng có quy hoạch rõ ràng, hạ tầng thủy lợi phù hợp, nguồn nguyên liệu ổn định, khả năng truy xuất nguồn gốc và dư địa ứng dụng công nghệ. Người nuôi cũng có thêm động lực thay đổi khi sản phẩm đạt tiêu chuẩn có thị trường và giá trị cao hơn. Khi doanh nghiệp tham gia sâu vào vùng nguyên liệu, yêu cầu về chất lượng, quy trình sản xuất và môi trường được đưa xuống tận ao nuôi.

Để biến định hướng thành thực tế, Cà Mau cần tiếp tục đầu tư hạ tầng vùng nuôi, nhất là thủy lợi, giao thông và điện; hỗ trợ hợp tác xã nâng cao năng lực tổ chức sản xuất; đẩy mạnh chuyển giao khoa học - công nghệ và xây dựng các chuỗi liên kết thực chất. Đặc biệt, thu hút đầu tư phải đi cùng tiêu chí môi trường. Những dự án sử dụng công nghệ tiết kiệm nước, năng lượng, giảm chất thải, tận dụng phụ phẩm và tạo giá trị gia tăng cần được ưu tiên.