Mưa ẩm dài ngày: cảnh báo thán thư cà phê tăng cao

Mưa ẩm dài ngày: cảnh báo thán thư cà phê tăng cao

Đúng vậy — khi trời mưa nhiều, độ ẩm không khí cao liên tục trên 8–10 ngày, đặc biệt trong giai đoạn nuôi trái (tháng 5–9), bệnh thán thư cà phê bùng phát mạnh và gây hại nghiêm trọng hơn bình thường. Nguyên nhân là vì nấm Colletotrichum gloeosporioides rất thích môi trường ẩm ướt, gió nhẹ để lan truyền bào tử; mưa làm vỡ lớp biểu bì non trên quả và cành non, tạo điều kiện cho nấm xâm nhập dễ dàng. Nếu không can thiệp sớm, bệnh sẽ lan nhanh từ quả chín sớm sang quả còn xanh, làm rụng trái, khô đầu cành và suy kiệt cây.

Dấu hiệu nhận biết bệnh thán thư

• Trên quả: xuất hiện những đốm tròn nhỏ màu nâu đậm hoặc đen, sau lan rộng thành vết lõm, nhẵn bóng, có viền hơi nổi, thường tập trung ở đầu quả hoặc nơi bị trầy xước. Khi nặng, quả bị khô đen, teo lại hoặc rụng sớm.
• Trên lá non và cành non: vết bệnh hình oval, màu nâu đỏ, có viền rõ, sau chuyển sang xám trắng ở giữa; cành bị nhiễm nặng có thể bị khô đầu, ngọn chết.
• Trên hoa và trái non: hoa úa vàng, rụng; trái non bị thối mềm rồi đen hóa, rụng hàng loạt.

Cách xử lý và phòng ngừa thực chiến

Khi trời đang mưa kéo dài (giai đoạn nguy cơ cao):

• Giữ thông thoáng vườn:

  • Tỉa bỏ cành vượt, cành sâu bệnh, cành nằm thấp dưới 30 cm mặt đất để tăng lưu thông gió, giúp lá và quả mau ráo nước sau mưa.
  • Dọn sạch cỏ dại, lá rụng và cành khô trong tán — đây là nơi nấm trú ẩn và sinh sản.

• Chủ động phun phòng trước khi bệnh bộc phát:

  • Nếu dự báo mưa kéo dài ≥ 5 ngày, nên phun phòng ngay sau trận mưa đầu tiên khi lá đã ráo (không phun lúc đang mưa hoặc lá còn ướt).
  • Dùng thuốc có nhóm hoạt chất gốc đồng (như copper oxychloride, copper hydroxide) hoặc gốc lân hữu cơ (như mancozeb, propineb) — đây là các nhóm có phổ phòng bệnh rộng, ít gây kháng và an toàn với thiên địch.
  • Kết hợp bổ sung kali dạng dễ hấp thu (qua lá hoặc gốc) để tăng sức đề kháng cho cây — kali giúp tế bào chắc, giảm tổn thương do nấm xâm nhập.

Khi đã thấy dấu hiệu bệnh:

• Xử lý ngay tại vùng bị nhiễm:

  • Cắt bỏ và tiêu hủy hết quả bệnh, cành bệnh (đốt hoặc chôn sâu), tuyệt đối không để lại vườn.
  • Phun thuốc trị bệnh có nhóm hoạt chất triazole (như difenoconazole, tebuconazole) hoặc strobilurin (như azoxystrobin, trifloxystrobin) — các nhóm này có khả năng thấm sâu, diệt nấm trong mô.
  • Phun kỹ 2–3 lần cách nhau 7–10 ngày, ưu tiên vào buổi sáng sớm khi lá khô, tránh giờ nắng gắt hoặc trước mưa.

• Hỗ trợ phục hồi cây:

  • Bón bổ sung phân hữu cơ hoai mục quanh gốc để cải thiện hệ vi sinh đất, giúp rễ khỏe hơn.
  • Tránh bón thừa đạm trong thời kỳ mưa — đạm dư làm cây mềm, lá non nhiều, dễ bị nấm tấn công.

Lưu ý quan trọng khi dùng thuốc và phân

• Luôn đọc kỹ nhãn thuốc, tuân thủ liều lượng, thời gian cách ly và hướng dẫn an toàn lao động.
• Không pha trộn nhiều loại thuốc cùng lúc nếu không rõ tương kỵ — nên thử nghiệm trên vài cây trước.
• Ưu tiên luân phiên nhóm hoạt chất giữa các lần phun để hạn chế kháng thuốc.
• Tất cả khuyến cáo về loại thuốc, liều lượng cụ thể phải được xác nhận bởi cán bộ khuyến nông địa phương, vì điều kiện đất, giống và mật độ bệnh mỗi vùng khác nhau.

Câu hỏi thường gặp

1. Có thể dùng thuốc sinh học để phòng thán thư khi mưa nhiều không?
Có thể dùng, như chế phẩm chứa Trichoderma spp. hoặc Bacillus subtilis, nhưng hiệu lực phòng bệnh trong điều kiện mưa ẩm cao thường kém hơn thuốc hóa học. Nên dùng kết hợp với biện pháp canh tác (tỉa cành, làm thông thoáng) và chỉ coi là hỗ trợ — không thay thế hoàn toàn thuốc phòng bệnh chính.

2. Tại sao bệnh xuất hiện nhiều trên cây già hơn cây trẻ?
Cây già thường có tán dày, ít thông thoáng, cành già dễ bị nứt, vết thương cũ chưa lành — tạo “cửa” cho nấm xâm nhập. Đồng thời, cây già thường thiếu dinh dưỡng cân đối, đặc biệt là kali và vi lượng, nên sức đề kháng yếu hơn.

3. Sau khi phun thuốc, trời tiếp tục mưa thì có cần phun lại không?
Nếu mưa xảy ra trong vòng 4–6 giờ sau khi phun, phần lớn thuốc bị rửa trôi — nên phun lại khi lá ráo. Nếu mưa sau 8–12 giờ, thuốc đã bám và thấm một phần, có thể không cần phun lại ngay, nhưng cần kiểm tra kỹ và phun bổ sung nếu thấy bệnh lan nhanh.

Vui lòng tham khảo thêm ý kiến cán bộ khuyến nông hoặc chuyên gia bảo vệ thực vật địa phương trước khi áp dụng các biện pháp trên.