Cà phê rụng trái sinh lý và rụng do bệnh — phân biệt thế nào?
Rụng trái sinh lý là cây tự bỏ bớt trái vì không đủ sức nuôi: trái rụng còn xanh, cuống sạch, vỏ không có vết bệnh. Rụng do bệnh thì trái hoặc cuống có vết thâm đen, lõm, khô teo hay có côn trùng bám.
Rụng trái sinh lý là cây tự bỏ bớt trái vì không đủ sức nuôi: trái rụng còn xanh, cuống sạch, vỏ không có vết bệnh. Rụng do bệnh thì trái hoặc cuống có vết thâm đen, lõm, khô teo hay có côn trùng bám. Chỉ cần nhặt một nắm trái dưới gốc và quan sát kỹ cuống, vỏ là phân biệt được — và mỗi loại xử lý khác nhau.
Dấu hiệu nhận biết
| Đặc điểm | Rụng sinh lý | Rụng do bệnh, côn trùng |
|---|---|---|
| Màu trái | Xanh tươi hoặc hơi vàng đều | Có đốm thâm, đen, khô teo |
| Cuống | Sạch, chỗ rụng gọn | Thâm đen, khô, có khi còn dính trên cành |
| Vỏ trái | Không vết | Vết lõm, vết nứt, lỗ đục |
| Phân bố | Rải rác khắp vườn | Tập trung theo cây, theo ổ bệnh |
| Côn trùng | Không có | Có rệp sáp, muội đen, lỗ mọt |
Rụng sinh lý thường gặp khi
- Cây đậu quá dày sau mùa hoa tốt.
- Thiếu dinh dưỡng giai đoạn trái lớn nhanh.
- Thời tiết thay đổi đột ngột: nắng hạn rồi mưa lớn, hoặc mưa dầm thiếu nắng.
Rụng do bệnh thường gặp khi
- Thán thư: vết thâm đen lõm trên trái, cuống khô — bùng mạnh khi mưa ẩm dài ngày.
- Khô cành khô quả: cả đoạn cành và chùm trái khô đen dần từ đầu cành — xem chẩn đoán khô cành khô quả.
- Mọt đục quả: lỗ nhỏ ở rốn trái, bổ ra thấy mọt.
- Rệp sáp: bám kín chùm trái, kèm kiến và muội đen.
Cách xử lý theo từng loại
- Sinh lý: bón đủ và chia nhiều lần trong mùa mưa, tăng kali khi trái lớn, bổ sung canxi – bo qua lá, thoát nước khi úng, tủ gốc khi hạn.
- Do nấm: cắt bỏ cành, chùm trái bệnh đem ra khỏi vườn; phun thuốc theo nhóm hoạt chất được đăng ký cho cà phê lúc trời ráo, theo đúng nhãn.
- Do côn trùng: trị rệp kèm diệt kiến, phun tập trung vào chùm trái; với mọt, phải vệ sinh vườn, gom trái rụng.
- Kết hợp cả hai: nhiều vườn rụng vì cả hai lý do cùng lúc — cây yếu do thiếu ăn thì càng dễ nhiễm bệnh. Xử lý bệnh xong vẫn phải bồi dưỡng cây.
Câu hỏi thường gặp
Trái rụng còn xanh nhưng cuống hơi thâm thì do gì? Cuống thâm thường là dấu hiệu nấm đã tấn công, dù vỏ trái còn xanh. Nên kiểm tra thêm các chùm trái còn trên cây, nếu thấy cuống thâm lan rộng thì cần phun phòng nấm.
Rụng sinh lý có cần phun thuốc không? Không cần thuốc trừ bệnh. Việc cần làm là điều chỉnh phân, nước và giảm cạnh tranh dinh dưỡng; phun thuốc khi không có bệnh chỉ tốn tiền.
Làm sao biết vườn đang rụng ở mức bất thường? Khi trái rụng phủ dày dưới gốc trong vài ngày, hoặc chùm trái thưa đi rõ rệt so với tuần trước, là mức cần can thiệp ngay.
Nên tham khảo thêm cán bộ khuyến nông hoặc chuyên gia địa phương khi áp dụng cho vườn của bạn.