Cách giảm độ ẩm nông sản sau thu hoạch?

Giảm độ ẩm nông sản sau thu hoạch (lúa, cà phê, hồ tiêu, bắp, đậu, điều, sắn lát…) chủ yếu bằng phơi tự nhiên hoặc sấy máy, kết hợp làm thoáng, đảo trộn, bảo quản kín ở nơi khô. Phơi tự nhiên rẻ, phù hợp hộ nhỏ, mùa nắng, nhưng phụ thuộc thời tiết, chậm, dễ nhiễm bẩn, khó đồng đều; sấy máy nhanh, chủ động khi mưa, đồng đều, đảm bảo chất lượng, nhưng tốn chi phí đầu tư hoặc thuê. Lựa chọn tùy sản lượng, thời tiết mùa thu hoạch, yêu cầu chất lượng và chi phí; nhiều nơi kết hợp phơi sơ bộ rồi sấy hoàn thiện.

Vì sao phải giảm độ ẩm?

• Nông sản ẩm dễ mốc, lên men, nảy mầm, mọt, sinh độc tố nấm.
• Giảm chất lượng, giá bán; hàng xuất khẩu yêu cầu độ ẩm tối đa.
• Bảo quản được lâu hơn.

Phương pháp phơi tự nhiên

Cách làm đúng

• Sân phơi sạch: sân xi măng, bạt, giàn lưới (cà phê, tiêu phơi giàn cho chất lượng tốt hơn).
• Lớp phơi mỏng, đều; đảo thường xuyên để khô đều.
• Che phủ khi mưa, sương ban đêm.
• Không phơi trực tiếp trên đất, tránh lẫn đất cát, mốc.

Ưu – nhược

• Ưu: rẻ, đơn giản, tận dụng nắng.
• Nhược: phụ thuộc thời tiết; mưa kéo dài gây mốc; tốn diện tích, công đảo; dễ lẫn tạp chất.

Phương pháp sấy máy

Các loại

• Sấy tĩnh (vỉ, buồng): hộ, hợp tác xã nhỏ.
• Sấy tháp, trống quay: công suất lớn.
• Sấy lạnh (bơm nhiệt): sản phẩm giá trị cao.

Lưu ý

• Kiểm soát nhiệt độ phù hợp từng loại (lúa giống, cà phê, hạt giống cần nhiệt thấp hơn để giữ chất lượng, sức nảy mầm).
• Sấy từ từ, tránh nhiệt quá cao làm nứt hạt, cháy, mất mùi.
• Đảo trộn, sấy đều.

Ưu – nhược

• Ưu: nhanh, chủ động, đồng đều, chất lượng ổn định.
• Nhược: chi phí đầu tư, nhiên liệu; cần kỹ thuật vận hành.

Phơi tự nhiên hay sấy máy – chọn thế nào?

Kiểm tra độ ẩm

• Máy đo độ ẩm hạt chính xác nhất.
• Cách kinh nghiệm: cắn hạt thấy cứng giòn, lắc nghe tiếng khô (chỉ tham khảo).
• Đạt độ ẩm an toàn theo yêu cầu từng loại và người mua trước khi đóng bao.

Sau khi làm khô

• Để nguội rồi mới đóng bao.
• Bao sạch, kín; kho khô, thoáng, kê cao.
• Kiểm tra định kỳ, phơi lại nếu thấy ẩm.

Câu hỏi thường gặp

Phơi cà phê trên nền đất có sao không? Dễ lẫn đất, nhiễm mốc, hút ẩm từ nền, giảm chất lượng. Nên phơi trên sân xi măng, bạt hoặc giàn.

Sấy nhiệt cao cho nhanh có được không? Nhiệt quá cao làm hạt nứt, cháy, mất mùi, giảm sức nảy mầm (hạt giống). Nên sấy nhiệt vừa phải, ổn định.

Hạt đã khô để lâu có hút ẩm lại không? Có, nếu kho ẩm, bao bì không kín. Cần bảo quản kín, nơi khô thoáng.

Khi áp dụng, bà con nên tham khảo thêm cán bộ khuyến nông hoặc chuyên gia sau thu hoạch tại địa phương.