Cách làm đất trước khi xuống giống?

Làm đất trước khi xuống giống gồm các bước: dọn sạch tàn dư, cỏ dại, gốc rễ cây cũ; cày – bừa (hoặc xới) làm tơi đất ở độ sâu phù hợp loại cây; phơi ải để diệt mầm bệnh; bón vôi nếu đất chua; san phẳng, lên luống/mô/liếp và đào rãnh thoát nước; bón lót phân hữu cơ hoai, lân; với cây lâu năm thì đào hố, trộn phân lót và để hố ổn định trước khi trồng. Làm đất tốt giúp cây con bén rễ nhanh, phát triển đều, ít sâu bệnh – nền tảng cho cả vụ hoặc cả đời vườn.

Bước 1: Dọn vệ sinh

Gom tàn dư cây trồng vụ trước (đặc biệt cây bệnh) ra khỏi ruộng, xử lý đúng cách.
Nhổ sạch cỏ dại, nhất là cỏ có thân ngầm (cỏ tranh, cỏ gấu).
Với đất trồng cây lâu năm cũ: nhổ gốc, gom tối đa rễ cũ (nơi trú ngụ của nấm, tuyến trùng).

Bước 2: Cày, bừa, làm tơi đất

Cây ngắn ngày (rau, bắp, đậu): cày sâu vừa phải, bừa kỹ cho đất tơi nhỏ.
Lúa: cày, trục, san phẳng mặt ruộng (có thể san phẳng bằng laser) để quản lý nước đều.
Cây lâu năm: cày sâu toàn diện tích hoặc theo băng trồng.
Không cày khi đất quá ướt (đất bí, đóng cục) hoặc quá khô (đất bụi).
Đất phèn: không cày quá sâu đưa tầng phèn lên.
Đất dốc: làm đất theo đường đồng mức, hạn chế cày toàn diện tích để chống xói mòn.

Bước 3: Phơi ải

Phơi đất vài ngày đến vài tuần giúp đất thoáng khí, diệt một phần mầm bệnh, trứng sâu, nhộng, cỏ dại.

Bước 4: Bón vôi (nếu đất chua)

Đo pH đất; đất chua bón vôi khi làm đất.
Vôi bón trước, cách bón phân chuồng, phân đạm khoảng vài tuần.

Bước 5: Thiết kế mặt ruộng, vườn

Rau màu: lên luống cao vừa phải (mùa mưa cao hơn), rãnh thoát nước.
Cây ăn trái, sầu riêng, hồ tiêu (vùng thấp, đất dễ úng): lên liếp, làm mô cao, đào mương.
Đất dốc: thiết kế hàng cây theo đường đồng mức, làm bậc thang hoặc băng chắn.
Thiết kế đường đi, hệ thống tưới, thoát nước trước khi trồng.

Bước 6: Bón lót

Phân hữu cơ hoai mục, phân hữu cơ vi sinh.
Lân (lân nung chảy cho đất chua).
Chế phẩm vi sinh đối kháng (Trichoderma) phòng bệnh rễ.
Cây ngắn ngày: trộn đều với đất luống hoặc bón theo hàng, lấp lớp đất mỏng trước khi gieo.

Bước 7: Đào hố (cây lâu năm)

Đào hố theo khoảng cách, mật độ đã thiết kế.
Trộn đất mặt với phân lót, lấp hố (hoặc đắp mô).
Để hố ổn định vài tuần trước khi trồng để phân hoai thêm, đất lún tự nhiên.
Vùng dễ úng: không đào hố quá sâu, nên trồng trên mô.

Câu hỏi thường gặp

Làm đất xong bao lâu thì gieo trồng được? Cây ngắn ngày thường có thể gieo sau khi phơi ải và bón lót vài ngày. Cây lâu năm nên để hố ổn định vài tuần.

Có cần cày sâu cho mọi loại cây không? Không. Cây lâu năm cần tầng đất tơi sâu hơn; rau màu cần lớp đất mặt tơi, không cần cày quá sâu.

Đất trồng lại cây cũ có cần xử lý thêm không? Có, đặc biệt khi vụ trước bị bệnh rễ: dọn rễ, phơi ải, bón vôi, vi sinh, cho đất nghỉ hoặc luân canh.

Khi áp dụng, bà con nên tham khảo thêm cán bộ khuyến nông hoặc chuyên gia tại địa phương.