Cách phòng nấm bệnh trong vườn ươm?

Phòng nấm bệnh trong vườn ươm cần làm đồng bộ: (1) chọn vị trí cao ráo, thoáng, thoát nước tốt; (2) dùng giá thể, đất ươm sạch bệnh, đã xử lý (phơi, ủ vi sinh, bổ sung nấm đối kháng Trichoderma); (3) chọn hạt giống, cây giống sạch bệnh, xử lý hạt trước khi gieo; (4) tưới đủ ẩm nhưng không úng, tưới buổi sáng để lá khô trước đêm; (5) mật độ vừa phải, thông thoáng; (6) vệ sinh khay, dụng cụ, loại bỏ cây bệnh ngay; (7) che mưa, giảm ẩm độ trong mùa mưa; (8) theo dõi thường xuyên và xử lý sớm bằng biện pháp phù hợp. Bệnh hại phổ biến trong vườn ươm là chết rạp cây con (lở cổ rễ), thối rễ, đốm lá, thán thư, chủ yếu do nấm phát triển mạnh trong điều kiện ẩm ướt, bí, giá thể nhiễm bệnh.

Các bệnh nấm thường gặp trong vườn ươm

Bệnh	Triệu chứng	Điều kiện phát sinh
Chết rạp cây con (lở cổ rễ)	Cổ rễ thâm, teo thắt, cây đổ gục	Giá thể ướt, bí, nhiễm nấm
Thối rễ	Rễ nâu đen, thối; cây vàng, héo	Úng nước, giá thể nặng
Đốm lá, thán thư	Vết đốm nâu, đen trên lá	Ẩm độ cao, tưới lên lá chiều tối
Nấm mốc trên giá thể	Lớp mốc trắng, xanh trên mặt bầu	Ẩm, thiếu thông thoáng

Biện pháp phòng bệnh

1. Vị trí vườn ươm

Cao ráo, thoát nước tốt, không đọng nước.
Thông thoáng, đủ ánh sáng; có lưới che nắng điều chỉnh được.
Cách ly với vườn sản xuất có nguồn bệnh.

2. Giá thể sạch

Không dùng đất vườn cũ, đất ruộng chưa xử lý.
Phơi, ủ giá thể với chế phẩm vi sinh/Trichoderma trước khi dùng (xem nấm đối kháng Trichoderma có phòng bệnh rễ không).
Giá thể tơi xốp, thoát nước (xem giá thể ươm cây cần những thành phần nào).

3. Hạt giống, cây giống

Dùng hạt giống sạch bệnh, rõ nguồn gốc.
Xử lý hạt (ngâm nước ấm hoặc chế phẩm) theo khuyến cáo trước khi gieo.
Mắt ghép, cành ghép lấy từ cây mẹ khỏe.

4. Tưới nước hợp lý

Tưới buổi sáng, tránh tưới chiều tối làm lá ướt qua đêm.
Không tưới quá nhiều; giữ ẩm vừa phải.
Dùng nguồn nước sạch.

5. Mật độ và thông thoáng

Không xếp khay, bầu quá dày.
Giãn bầu khi cây lớn.

6. Vệ sinh

Rửa, khử trùng khay, dụng cụ trước mỗi đợt ươm.
Nhổ bỏ, tiêu hủy cây bệnh ngay khi phát hiện, không để lây lan.
Dọn cỏ, lá rụng quanh vườn ươm.

7. Mùa mưa

Che mưa (mái màng) để giảm ẩm.
Kê cao khay, bầu khỏi mặt đất.

8. Theo dõi và xử lý

Kiểm tra cây hằng ngày, phát hiện sớm.
Ưu tiên chế phẩm sinh học; khi cần dùng thuốc, chọn thuốc có đăng ký cho đối tượng bệnh, theo hướng dẫn nhãn và tư vấn cán bộ kỹ thuật.

Câu hỏi thường gặp

Cây con bị chết rạp có cứu được không? Cây đã gục thường không cứu được; cần loại bỏ ngay, giảm tưới, tăng thông thoáng và xử lý phần còn lại để ngăn lây lan.

Có nên phun thuốc phòng định kỳ trong vườn ươm? Không nên lạm dụng; ưu tiên biện pháp vệ sinh, giá thể sạch, vi sinh đối kháng. Chỉ dùng thuốc khi có nguy cơ cao hoặc phát hiện bệnh, theo tư vấn kỹ thuật.

Vì sao mặt bầu bị mốc trắng? Do ẩm quá, thiếu thông thoáng hoặc phân hữu cơ trong giá thể chưa hoai; giảm tưới, tăng thông gió, xới nhẹ mặt bầu.

Khi áp dụng, bà con nên tham khảo thêm cán bộ khuyến nông hoặc chuyên gia bảo vệ thực vật tại địa phương.