Cách thức nào tạo ra đa giá trị cho nông sản?

Chiều 14/8, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đắk Lắk tổ chức Hội nghị tham vấn ý kiến định hướng cơ cấu lại các ngành sản xuất nông nghiệp theo hướng nâng cao hiệu quả dựa trên công nghệ cao, chuyển đổi số và giá trị gia tăng trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk.

Cơ cấu lại để tăng giá trị

Tỉnh Đắk Lắk có nhiều tiềm năng, lợi thế để phát triển nông, lâm nghiệp và thủy sản. Nhiều sản phẩm chủ lực của tỉnh như cà phê, sầu riêng, hồ tiêu, ca cao, mắc ca, mật ong có quy mô sản xuất lớn, sản lượng và chất lượng thuộc nhóm dẫn đầu cả nước. Tuy nhiên, sản xuất nông nghiệp của tỉnh Đắk Lắk vẫn còn những hạn chế như quy mô sản xuất manh mún, truy xuất nguồn gốc chưa cao, chuyển dịch cơ cấu còn chậm; liên kết chuỗi giá trị yếu và rời rạc.

Việc khai thác, sử dụng tài nguyên đất, nước chưa tối ưu, kinh tế số trong nông nghiệp chưa tương xứng với tiềm năng. Nguồn lực đầu tư cho hạ tầng nông nghiệp còn thấp so với yêu cầu, mô hình tổ chức sản xuất chưa phù hợp và công tác quản lý nhà nước ở một số lĩnh vực còn hạn chế.

Trước thực tế đó, tỉnh Đắk Lắk đặt mục tiêu đến năm 2030, tăng trưởng GRDP ngành nông, lâm nghiệp và thủy sản bình quân đạt 5,56%/năm. Tỉnh cũng phấn đấu giá trị sản xuất nông, lâm nghiệp và thủy sản ứng dụng công nghệ cao đạt trên 30%; trên 40% nông sản chủ lực được chế biến sâu. Đồng thời, tỉnh đặt mục tiêu thành lập mới trên 50 tổ hợp tác, hợp tác xã và có ít nhất 300 sản phẩm OCOP mới từ 3 sao.

Để thực hiện các mục tiêu trên, tỉnh Đắk Lắk xác định hoàn thiện cơ chế, chính sách về tập trung đất đai, sản xuất quy mô lớn, công nghệ cao, tín dụng, thuế, thu hút doanh nghiệp, hỗ trợ hợp tác xã và phát triển liên kết chuỗi giá trị là một trong những nhiệm vụ trọng tâm.

Cùng với đó, tỉnh sẽ tổ chức lại sản xuất, nâng cao hiệu quả hoạt động của hợp tác xã, thành lập các hợp tác xã chuyên ngành, tổ hợp tác; tạo điều kiện để doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp và hình thành liên kết giữa doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân trong sản xuất, chế biến, tiêu thụ sản phẩm.

Tỉnh Đắk Lắk cũng định hướng đẩy mạnh tích tụ, tập trung đất nông nghiệp để phát triển những sản phẩm có dư địa và giá trị gia tăng cao; ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo và tự động hóa trong sản xuất. Cùng với đó là xây dựng cơ sở dữ liệu nông nghiệp, hệ thống truy xuất nguồn gốc và thúc đẩy thương mại điện tử.

Các mô hình nông nghiệp công nghệ cao, nông nghiệp hữu cơ sẽ được phát triển gắn với hợp tác, liên kết và chuỗi giá trị. Tỉnh cũng định hướng hình thành các trung tâm logistics, chế biến, phân phối và liên kết tiêu thụ sản phẩm nhằm nâng cao giá trị nông sản, ổn định đầu ra cho người sản xuất.

Đặc biệt, tỉnh Đắk Lắk xác định tập trung phát triển 5 ngành hàng chủ lực gồm cà phê, sầu riêng, chăn nuôi trang trại, nuôi trồng thủy sản và lâm nghiệp bền vững gắn với thị trường tín chỉ carbon. Qua đó, từng bước chuyển từ phát triển sản xuất theo chiều rộng sang nâng cao chất lượng, hiệu quả và giá trị gia tăng, hướng đến nền nông nghiệp hiện đại, xanh, bền vững và có sức cạnh tranh.

‘Tái sinh’ phụ phẩm

Nguyên Phó Chủ tịch Quốc hội Lê Minh Hoan cho rằng, để nâng cao giá trị nông sản, trước hết cần thay đổi tư duy từ sản xuất và bán nguyên liệu sang tạo ra nhiều giá trị từ cùng một sản phẩm. Trong đó, cần khai thác tối đa giá trị sử dụng của nông sản, không chỉ tập trung vào sản phẩm chính mà tận dụng toàn bộ các thành phần để phát triển sản phẩm mới, sản phẩm chế biến có giá trị gia tăng cao.

Theo nguyên Phó Chủ tịch Quốc hội Lê Minh Hoan, trong một sản phẩm nông nghiệp, phần được sử dụng làm nguyên liệu chính nhiều khi chỉ chiếm khoảng 10%. Phần còn lại nếu không được nghiên cứu, chế biến và khai thác hợp lý sẽ trở thành phụ phẩm, thậm chí là chất thải. Vì vậy, vấn đề cần đặt ra không chỉ là bán được bao nhiêu nguyên liệu, mà là tạo ra được bao nhiêu giá trị từ một nguyên liệu.

Từ cách nhìn này, mỗi bộ phận của nông sản đều cần được xem như một nguồn tài nguyên để nghiên cứu, chế biến và hình thành những sản phẩm khác nhau. Với các ngành hàng chủ lực của Đắk Lắk như cà phê, sầu riêng, hồ tiêu, ca cao, mắc ca… bên cạnh sản phẩm chính, tỉnh Đắk Lắk cần nghiên cứu sâu hơn việc tận dụng vỏ, hạt, bã, thân, lá và các phần còn lại sau sơ chế, chế biến để tạo ra sản phẩm phục vụ thực phẩm, đồ uống, mỹ phẩm, dược liệu, phân bón, thức ăn chăn nuôi hoặc các ngành công nghiệp khác.

Nguyên Phó Chủ tịch Quốc hội Lê Minh Hoan cho rằng, giá trị của nông sản không chỉ nằm ở sản lượng mà còn ở câu chuyện, công nghệ, cách chế biến và khả năng tạo ra nhiều sản phẩm từ cùng một nguồn nguyên liệu. Vì vậy, Đắk Lắk cần xây dựng hệ sinh thái chế biến và liên kết giữa nông dân, hợp tác xã, doanh nghiệp, nhà khoa học và thị trường; khuyến khích doanh nghiệp đầu tư nghiên cứu, đổi mới công nghệ để biến những phần trước đây được xem là phụ phẩm thành nguyên liệu cho các ngành sản xuất khác.

Khi đó, một sản phẩm nông nghiệp không chỉ tạo ra một nguồn thu mà có thể tạo ra nhiều dòng sản phẩm, nhiều giá trị và nhiều cơ hội việc làm hơn. Đây cũng là hướng góp phần giảm chất thải, sử dụng hiệu quả tài nguyên và mở rộng không gian tăng trưởng cho ngành nông nghiệp.

Theo hướng tiếp cận này, cơ cấu lại ngành nông nghiệp không chỉ là chuyển đổi cây trồng, vật nuôi hay mở rộng quy mô sản xuất, mà quan trọng hơn là cơ cấu lại cách thức tạo ra giá trị. Mục tiêu là mỗi đơn vị đất đai, mỗi cây trồng, vật nuôi và mỗi sản phẩm nông nghiệp đều được khai thác hiệu quả nhất, tạo ra giá trị cao nhất và hạn chế tối đa sự lãng phí tài nguyên.