Canh tác lúa giảm phát thải

Hướng đi này đang tiết kiệm chi phí và nâng cao giá trị hạt gạo. Phóng viên báo *Nông nghiệp và Môi trường *đã có cuộc trao đổi với ông Nguyễn Hoàng Trung, Chủ tịch Hội Nông dân tỉnh Bắc Ninh, xung quanh quá trình triển khai cũng như định hướng trồng lúa giảm phát thải trong tương lai.

Thưa ông, những năm qua Bắc Ninh đã triển khai canh tác lúa thân thiện với môi trường, hướng đến giảm phát thải khí nhà kính. Ông đánh giá thế nào về sự thay đổi trong nhận thức và phương thức sản xuất của nông dân?

Nhận thức của nông dân về canh tác lúa thân thiện với môi trường đã có chuyển biến rõ nét. Qua tuyên truyền, tập huấn và hướng dẫn trực tiếp tại các mô hình, bà con hiểu rằng giảm phát thải bắt đầu từ những thay đổi cụ thể trên đồng ruộng và mang lại lợi ích thiết thực về kinh tế. Bón phân hợp lý, tưới nước tiết kiệm, quản lý rơm rạ đúng cách vừa góp phần hạn chế phát thải khí nhà kính, vừa giảm chi phí đầu vào và cải thiện đất.

Giai đoạn 2022 - 2025, dự án được triển khai tại 18 xã, thu hút hơn 70.000 lượt nông dân tham gia. Toàn tỉnh có trên 6.100 ha áp dụng đồng bộ 3 nhóm kỹ thuật thân thiện với môi trường và gần 7.000 ha áp dụng ít nhất một kỹ thuật.

Trong đó, 3.919 ha áp dụng bón phân hợp lý; 2.630 ha thực hiện tưới ướt - khô xen kẽ; 2.427 ha xử lý rơm rạ bằng chế phẩm sinh học. Tính chung, diện tích áp dụng các phương thức sản xuất tiên tiến như SRI và gói kỹ thuật thân thiện với môi trường đạt gần 22.000 ha.

Một số địa phương như Cảnh Thụy, Tự Lạn, Hiệp Hòa, Hợp Thịnh, Quang Trung… đã chủ động nhân rộng cách làm phù hợp với điều kiện đồng đất. Qua đó, sản xuất lúa giảm phát thải từng bước được đưa vào thực tiễn thay vì chỉ dừng ở mô hình điểm.

Từ kết quả của giai đoạn trước, đâu là yêu cầu đặt ra khi Bắc Ninh triển khai Dự án “Tuyên truyền, vận động nông dân áp dụng canh tác lúa thân thiện với môi trường, góp phần thực hiện mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050” giai đoạn 2026* - *2027, thưa ông?

Giai đoạn 2026 - 2027 phải tạo được bước chuyển rõ hơn, đó là từ nhận thức sang hành động, từ mô hình sang nhân rộng và từ sản xuất riêng lẻ sang liên kết theo chuỗi.

Giai đoạn trước tập trung nhiều vào tuyên truyền, hướng dẫn kỹ thuật và hình thành nhận thức. Đây là nền tảng quan trọng để bước sang giai đoạn mới. Tuy nhiên, yêu cầu hiện nay là phải đi sâu hơn vào hiệu quả thực tế trên đồng ruộng.

Người nông dân cần thấy rõ áp dụng phương thức canh tác thân thiện với môi trường mang lại lợi ích gì cho chính mình. Đó có thể là giảm lượng phân bón, tiết kiệm nước, giảm chi phí sản xuất, nâng chất lượng nông sản và từng bước cải thiện giá trị sản phẩm.

Vì vậy, Hội Nông dân tỉnh sẽ phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường, chính quyền cơ sở và các đơn vị liên quan lựa chọn địa bàn, vùng sản xuất, mô hình và đối tượng phù hợp; tăng cường hướng dẫn kỹ thuật, theo dõi, đánh giá kết quả và nhân rộng những cách làm hiệu quả.

Quan điểm của chúng tôi là không chạy theo số lượng mô hình mà phải chú trọng chất lượng, hiệu quả và khả năng nhân rộng.

N**hững giải pháp kỹ thuật nào sẽ được Hội Nông dân tỉnh tập trung vận động nông dân áp dụng trong thời gian, thưa ông?

Trước hết là sử dụng phân bón hợp lý, đúng nhu cầu của cây lúa, hạn chế tình trạng lạm dụng phân bón. Tiếp đó là quản lý nước theo hướng tiết kiệm, trong đó có kỹ thuật tưới ướt - khô xen kẽ. Giải pháp này vừa giúp sử dụng hiệu quả nguồn nước, vừa góp phần hạn chế phát sinh khí nhà kính trong ruộng lúa.

Quản lý rơm rạ sau thu hoạch cũng rất quan trọng. Thay vì đốt hoặc xử lý không phù hợp gây ảnh hưởng đến môi trường, người nông dân cần áp dụng các phương pháp thu gom, tận dụng hoặc phân hủy rơm rạ đúng kỹ thuật. Qua đó vừa hạn chế ô nhiễm, vừa góp phần bổ sung hữu cơ cho đất.

Cùng với đó chúng tôi hướng dẫn người dân lựa chọn giống phù hợp, áp dụng các phương thức canh tác tiên tiến, giảm vật tư đầu vào không cần thiết và tăng cường các biện pháp sản xuất an toàn.

Điều quan trọng là kỹ thuật phải được hướng dẫn cụ thể, dễ hiểu, dễ thực hiện và phù hợp với điều kiện của từng vùng sản xuất.

Không thể chỉ tuyên truyền rằng giảm phát thải là cần thiết, mà phải để người dân trực tiếp nhìn thấy sự khác biệt giữa phương thức sản xuất truyền thống và cách làm mới. Khi nông dân thấy rõ việc áp dụng kỹ thuật giúp giảm chi phí phân bón, tiết kiệm nước, cây lúa phát triển tốt, chất lượng sản phẩm được nâng lên thì họ sẽ có động lực tiếp tục thực hiện.

Vì vậy, Hội Nông dân sẽ chú trọng xây dựng các mô hình với sự tham gia của những hộ có điều kiện, có tinh thần tiên phong và sẵn sàng đổi mới. Từ kết quả thực tế, tổ chức tham quan, trao đổi kinh nghiệm để nông dân ở những khu vực khác có thể học tập và áp dụng.

Theo tôi, một mô hình có hiệu quả thực chất sẽ có sức thuyết phục hơn rất nhiều so với tuyên truyền đơn thuần.

Thưa ông, một trong những điểm mới của Dự án giai đoạn 2026* - *2027 là gắn giảm phát thải với nâng cao giá trị sản phẩm. Hội Nông dân tỉnh sẽ thực hiện nội dung này như thế nào?

Đây là nội dung chúng tôi đặc biệt quan tâm. Giảm phát thải phải đi cùng nâng cao giá trị sản phẩm và thu nhập của người nông dân. Nếu chỉ yêu cầu thay đổi phương thức sản xuất nhưng sản phẩm không có đầu ra ổn định, giá trị không được nâng lên thì rất khó duy trì lâu dài.

Do đó, bên cạnh vận động áp dụng kỹ thuật, dự án hướng tới tăng cường liên kết giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp. Mục tiêu là từng bước xây dựng vùng sản xuất, nâng chất lượng gạo và hình thành chuỗi sản xuất, tiêu thụ đối với sản phẩm được canh tác theo hướng thân thiện với môi trường.

Khi thị trường nhận diện được sản phẩm, người tiêu dùng quan tâm hơn đến chất lượng và yếu tố môi trường, doanh nghiệp có nhu cầu liên kết tiêu thụ thì giá trị hạt gạo sẽ được nâng lên.

Khi đó, sản xuất giảm phát thải không còn là một yêu cầu riêng về môi trường mà trở thành một yếu tố góp phần tạo giá trị cho sản phẩm và nâng thu nhập của người sản xuất.

Mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 là một chặng đường dài. Với sản xuất lúa, mỗi thay đổi trên đồng ruộng hôm nay đều có ý nghĩa. Từ thay đổi nhận thức đến thay đổi hành động, từ một mô hình đến nhiều vùng sản xuất, đó là cách để mục tiêu giảm phát thải trở thành việc làm cụ thể của người nông dân Bắc Ninh.

Xin cảm ơn ông!