Chăn nuôi trước áp lực môi trường: [Bài cuối] Bền vững từ gốc

Chăn nuôi tại Nam Trung Bộ và Tây Nguyên đang từng bước chuyển sang sản xuất tập trung, ứng dụng công nghệ và hình thành các chuỗi liên kết. Cùng với mở rộng quy mô đàn, yêu cầu đặt ra không chỉ là nâng năng suất, chất lượng sản phẩm mà còn phải kiểm soát chất thải, sử dụng hiệu quả tài nguyên và hạn chế tác động đến môi trường.

Biến chất thải chăn nuôi thành tài nguyên

Thay vì chỉ tập trung xử lý chất thải sau khi phát sinh, nhiều địa phương và doanh nghiệp đang tìm cách tận dụng phụ phẩm chăn nuôi làm nguyên liệu phục vụ sản xuất nông nghiệp, giảm áp lực lên các công trình xử lý môi trường.

Tại Khánh Hòa, bên cạnh duy trì các chuỗi liên kết chăn nuôi heo, gà, ngành nông nghiệp đang định hướng ứng dụng công nghệ chuồng kín, hệ thống cho ăn, uống tự động và máy ép tách phân nhằm giảm tải cho hầm biogas.

Ông Phan Đình Thịnh, Chi cục trưởng Chi cục Chăn nuôi và Thú y Khánh Hòa, cho biết địa phương chú trọng phát triển chăn nuôi công nghệ cao, an toàn sinh học, gắn với liên kết sản xuất và bảo vệ môi trường. Tuy nhiên, việc lựa chọn công nghệ phải phù hợp với điều kiện từng cơ sở, nhất là khả năng thu gom, xử lý chất thải trong quá trình hoạt động.

Với công nghệ tách phân, chất thải rắn được thu gom riêng, giảm lượng chất hữu cơ đưa vào hệ thống xử lý nước thải. Phần phụ phẩm này, sau khi được xử lý đáp ứng yêu cầu kỹ thuật, có thể sử dụng làm nguyên liệu sản xuất phân bón hữu cơ, phục vụ trở lại cho cây trồng.

Ở quy mô công nghiệp, Japfa Việt Nam cho biết đã ứng dụng hệ thống tách phân, xử lý nước thải và khí sinh học tại các trang trại. Việc kết hợp các giải pháp này nhằm tận dụng nguồn chất thải phát sinh, đồng thời giảm áp lực cho hệ thống xử lý môi trường.

Cùng với xử lý chất thải, tổ chức sản xuất theo chuỗi cũng là hướng được nhiều doanh nghiệp lựa chọn. Tại Tổ hợp nông nghiệp công nghệ cao DHN Đắk Lắk, Hùng Nhơn và De Heus đầu tư hệ thống quản lý chuồng trại, kiểm soát con giống, an toàn sinh học, đồng thời hướng đến liên kết từ sản xuất thức ăn, chăn nuôi đến giết mổ, chế biến và tiêu thụ.

Tuy nhiên, đầu tư công nghệ mới chỉ là điều kiện ban đầu. Hiệu quả bảo vệ môi trường còn phụ thuộc vào quá trình vận hành các công trình xử lý, kiểm soát mùi hôi, chất lượng nước thải và việc tuân thủ các yêu cầu môi trường trong suốt thời gian trang trại hoạt động.

Tại Lâm Đồng, ngành nông nghiệp đang định hướng phát triển chăn nuôi tập trung gắn với an toàn dịch bệnh, quản lý chất thải phù hợp quy mô đàn và tăng cường kiểm tra điều kiện chăn nuôi.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Lâm Đồng, hoạt động kiểm tra chuyên ngành không chỉ nhằm phát hiện, xử lý vi phạm mà còn hướng dẫn các cơ sở khắc phục tồn tại, nâng cao ý thức chấp hành pháp luật.

Cùng với đó, việc tận dụng phụ phẩm, kết nối chăn nuôi với trồng trọt, sử dụng hiệu quả nguồn tài nguyên được ngành chuyên môn xác định là những hướng cần tiếp tục nghiên cứu, triển khai phù hợp điều kiện sản xuất.

Chăn nuôi xanh từ quy hoạch đến sản xuất

Để phát triển lâu dài, yêu cầu bảo vệ môi trường cần được tính toán ngay từ khâu quy hoạch, lựa chọn địa điểm đầu tư, bảo đảm nguồn nước đến tổ chức sản xuất và tiêu thụ sản phẩm.

Theo báo cáo tháng 10/2026 của Sở Nông nghiệp và Môi trường Gia Lai, toàn tỉnh hiện có 7 chuỗi liên kết chăn nuôi với 212 trang trại và 13 hợp tác xã liên kết với các hộ sản xuất. Việc hình thành chuỗi tạo điều kiện tổ chức sản xuất tập trung, kiểm soát dịch bệnh và nâng cao giá trị sản phẩm.

Ông Đoàn Ngọc Có, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Gia Lai, cho biết ngành nông nghiệp đang rà soát quy mô đàn, đôn đốc các dự án chăn nuôi sớm đi vào hoạt động, đồng thời tăng cường tiêm phòng, vệ sinh tiêu độc, giám sát dịch bệnh, nhất là dịch tả heo châu Phi.

“Cùng với đó, tỉnh tiếp tục hướng dẫn các cơ sở thực hiện chăn nuôi an toàn sinh học, bảo vệ môi trường và phát triển chuỗi liên kết. Chính sách khuyến khích chăn nuôi ứng dụng công nghệ cao giai đoạn 2026-2030 cũng đang được hoàn thiện, hướng đến nâng hiệu quả sản xuất và tạo điều kiện phát triển chăn nuôi lâu dài”, ông Có thông tin.

Bên cạnh các chuỗi liên kết, mô hình kết hợp chăn nuôi với trồng trọt cũng được quan tâm. Theo hướng này, phụ phẩm cây trồng có thể tận dụng làm thức ăn chăn nuôi, trong khi chất thải từ trang trại sau xử lý được sử dụng làm nguyên liệu sản xuất phân hữu cơ. Qua đó, giảm lượng phụ phẩm thải bỏ và nâng hiệu quả sử dụng tài nguyên trong sản xuất.

Tại Đắk Lắk, yêu cầu phát triển chăn nuôi theo hướng tuần hoàn, công nghệ cao và sử dụng tiết kiệm tài nguyên cũng được đặt ra trong quá trình rà soát các dự án đầu tư.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Đắk Lắk, các dự án mới cần có phương án thu gom, xử lý chất thải, kiểm soát mùi tại khu vực quạt hút, bảo đảm nguồn nước và điều kiện an toàn sinh học ngay từ khi lập dự án, thay vì chỉ tính toán giải pháp khắc phục khi trang trại đã đi vào hoạt động.

Sở Khoa học và Công nghệ Đắk Lắk cũng ghi nhận một số trang trại quy mô lớn đã đầu tư chuồng kín, hệ thống cung cấp thức ăn, nước uống tự động và công trình xử lý nước thải từ khâu thu gom, tách chất thải đến kiểm soát đầu ra. Tuy nhiên, cơ quan này kiến nghị cần đánh giá quá trình vận hành thực tế, bảo đảm công nghệ được sử dụng đúng phương án đã đăng ký.

Ông Nguyễn Văn Minh, Chi cục trưởng Chi cục Chăn nuôi và Thú y Đắk Lắk, cho biết chăn nuôi hiện chiếm khoảng 20% giá trị ngành nông nghiệp của tỉnh. Định hướng thời gian tới là phát triển theo quy hoạch, ứng dụng công nghệ cao, xử lý nước thải đạt quy chuẩn và nâng cao giá trị sản phẩm.

Theo ông Minh, ngoài tăng năng suất, công nghệ chăn nuôi cần hướng đến tận dụng phụ phẩm làm phân bón, khai thác năng lượng sạch và giảm phát thải. “Mục tiêu là nâng cao giá trị ngành chăn nuôi, phát triển bền vững gắn với bảo vệ môi trường”, ông Minh nhấn mạnh.

Để thực hiện, ngành chăn nuôi sẽ chú trọng thu hút các dự án có công nghệ xử lý môi trường phù hợp, phát triển liên kết từ trang trại đến giết mổ, chế biến, đồng thời tăng cường kiểm tra nhằm hạn chế tác động đến đời sống người dân.

Quan điểm này cũng được ông Đỗ Hữu Huy, Chủ tịch UBND tỉnh Đắk Lắk, nhấn mạnh tại cuộc họp rà soát các dự án chăn nuôi đầu tháng 10/2026.

Theo ông Huy, việc lựa chọn dự án không chỉ căn cứ vào quy mô đầu tư mà còn phải xem xét công nghệ, khả năng bảo vệ nguồn nước, kiểm soát chất thải và giá trị mang lại cho địa phương. Các dự án cần có phương án liên kết giữa doanh nghiệp, hợp tác xã và người chăn nuôi, đồng thời chứng minh được đóng góp thực tế cho phát triển kinh tế. “Các dự án cũng phải đảm bảo được ba yếu tố: về an ninh, nguồn nước và môi trường”, ông Huy nhấn mạnh.

Ở cấp ngành, yêu cầu đặt ra không chỉ là tăng quy mô đàn mà còn phải nâng chất lượng sản phẩm, hiệu quả sản xuất và kiểm soát những tác động đến môi trường.

Phát biểu tại Hội nghị Khoa học Chăn nuôi Á - Úc lần thứ 21 ngày 28/10, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp nhấn mạnh cần đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số, tổ chức sản xuất theo chuỗi giá trị và phát triển chăn nuôi tuần hoàn, giảm phát thải. Trong đó, sự liên kết giữa cơ quan quản lý, nhà khoa học, doanh nghiệp và người chăn nuôi có vai trò quan trọng trong đưa tiến bộ kỹ thuật vào sản xuất.

Từ những yêu cầu này, hiệu quả của các dự án chăn nuôi không thể chỉ nhìn vào quy mô đầu tư hay công nghệ được giới thiệu. Điều cần được kiểm chứng là chất thải được xử lý ra sao, nguồn nước có được bảo vệ và các công trình môi trường có vận hành đúng yêu cầu hay không. Đó cũng là cơ sở để đánh giá hiệu quả phát triển chăn nuôi bền vững, thay vì chỉ dựa vào số lượng trang trại hay quy mô đàn.

Ngày 6/11, tại Đắk Lắk, Báo Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường Đắk Lắk, Cục Chăn nuôi và Thú y, Cục Môi trường và Hội Chăn nuôi Việt Nam tổ chức Diễn đàn “Phát triển chăn nuôi an toàn, bền vững gắn với bảo vệ môi trường khu vực Nam Trung Bộ và Tây Nguyên”.

Diễn đàn diễn ra theo hình thức trực tiếp và trực tuyến với sự tham gia của đại diện các cơ quan quản lý, chuyên gia, nhà khoa học, UBND các xã, hợp tác xã, chủ trang trại, người dân và cộng đồng doanh nghiệp chăn nuôi, xử lý môi trường chăn nuôi. Chương trình tập trung trao đổi, tìm kiếm giải pháp xử lý môi trường chăn nuôi, giảm ô nhiễm và giải pháp phát triển chăn nuôi an toàn, bền vững.

Thời gian: 08h00 ngày 6/11/2026. Địa điểm: Khách sạn Sài Gòn - Ban Mê, phường Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk.

Tham gia cuộc họp Zoom: ID cuộc họp Zoom: 965 1869 0746; Mật mã: N6

Quý độc giả cũng có thể theo dõi trực tiếp tại nongnghiepmoitruong.vn.

Thông tin liên hệ: Nhà báo Thiều Ngọc Khanh, Trưởng Văn phòng đại diện Nam Trung Bộ và Tây Nguyên, Báo Nông nghiệp và Môi trường. Điện thoại: 0914 143 560. Hoặc Nhà báo Trần Thọ, Phóng viên Báo Nông nghiệp và Môi trường thường trú tại Đắk Lắk. Điện thoại: 0964 149 798.