Hà Tĩnh chi 123 tỷ đồng nâng chuỗi giá trị hươu sao

Thu 337 tỷ đồng mỗi năm từ hươu sao

Hương Sơn là vùng miền núi, bán sơn địa phía tây tỉnh Hà Tĩnh, có hệ thực vật phong phú, tạo điều kiện tận dụng nguồn thức ăn xanh tại chỗ phục vụ chăn nuôi đại gia súc nói chung, hươu sao nói riêng. Theo các tài liệu ghi chép, khởi phát nghề chăn nuôi hươu nơi đây ước từ 300 năm trước.

Hiện tổng đàn hươu toàn tỉnh Hà Tĩnh đạt gần 52.000 con, sản lượng nhung khoảng 27 tấn mỗi năm, doanh thu trên 337 tỷ đồng với 19 sản phẩm chế biến từ nhung hươu đạt chứng nhận OCOP 3, 4 sao, tập trung ở các xã như Sơn Giang, Hương Sơn, Tứ Mỹ, Sơn Tây, Sơn Hồng, Hương Khê, Hương Phố…, gắn với chỉ dẫn địa lý “Nhung hươu Hương Sơn”.

Ông Trần Hùng, Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Chăn nuôi Hà Tĩnh khẳng định, trong các đối tượng vật nuôi chủ lực trên địa bàn tỉnh, hươu đem lại hiệu quả kinh tế cao nhất. Quan trọng hơn, nghề nuôi hươu giải quyết được việc làm cho lực lượng lao động lớn tuổi, khai thác triệt để quỹ đất nông nghiệp kém hiệu quả. Đây là giá trị không phải vật nuôi, cây trồng nào cũng có được.

Tại xã Sơn Giang, cái tên Chu Thị Hồng Hà đã gắn với danh hiệu hiệu nông dân xuất sắc nhiều năm liền. Bà Hà là Giám đốc Doanh nghiệp tư nhân Nhung hươu Thuận Hà, người có hơn 30 năm gắn bó với nghề nuôi hươu sao.

Xuất thân từ gia đình thuần nông, bà Hà bén duyên với nghề nuôi hươu năm 1993 khi kết hôn với ông Phạm Đức Thuận, quê xã Sơn Giang. Từ những ngày đầu học cách chăm sóc, chọn giống và kinh doanh sản phẩm từ hươu, bà dần nhận ra muốn phát triển nghề bền vững thì không thể chỉ bán nhung tươi hay ngâm rượu theo phương thức truyền thống mà cần đầu tư chế biến, đa dạng hóa sản phẩm để đáp ứng nhu cầu thị trường.

Hành trình lập nghiệp của bà Hà trải qua không ít khó khăn. Khoảng năm 1995, giá hươu sao giảm mạnh khiến gia đình bà thiệt hại hàng trăm triệu đồng, trong khi nợ ngân hàng còn lớn. Không bỏ cuộc, vợ chồng bà vừa duy trì đàn hươu, vừa làm thêm nhiều nghề như nấu rượu, nuôi lợn, bán tạp hóa để trang trải cuộc sống. Những thăng trầm ấy giúp bà tích lũy kinh nghiệm và kiên định hơn với hướng phát triển nghề nuôi hươu gắn với chế biến.

Năm 2007, vợ chồng bà thành lập Doanh nghiệp tư nhân Thuận Hà, chuyên kinh doanh các sản phẩm từ hươu sao. Cuối năm 2015, cơ sở đổi tên thành Doanh nghiệp tư nhân Nhung hươu Thuận Hà do bà Hà làm Giám đốc.

Từ phương thức sản xuất thủ công, doanh nghiệp từng bước đầu tư máy móc, thiết bị, hoàn thiện quy trình chế biến và mở rộng danh mục sản phẩm. Đến nay, doanh nghiệp có nhiều sản phẩm cung ứng ra thị trường toàn quốc như nhung hươu tươi, nhung hươu thái lát, nhung hươu khô xay bột, rượu nhung hươu, cao xương hươu, cao nhung hươu và cao ban long. Trong đó, Nhung hươu xay bột Thuận Hà và Rượu nhung hươu Thuận Hà đạt chứng nhận OCOP 3 sao.

Cơ sở hiện duy trì đàn hươu hơn 130 con trên diện tích 6.000m2, nhà xưởng chế biến rộng 350m2, tạo việc làm thường xuyên cho 10 lao động.

Đột phá từ nhiệm vụ khoa học, công nghệ cấp quốc gia

Dư địa phát triển sản xuất, cung ứng con giống, chế biến và tiêu thụ sản phẩm từ hươu sao Hương Sơn đang rất lớn. Tuy nhiên tiềm năng quy mô đàn, nguồn gen, kinh nghiệm chăn nuôi lâu đời chưa được chuyển hóa đầy đủ thành lợi thế cạnh tranh. Chất lượng giống, dinh dưỡng, công nghệ sinh sản, quy trình chăn nuôi - thú y, tiêu chuẩn hóa, chế biến sâu, quản trị dữ liệu và liên kết chuỗi còn những hạn chế cần được giải quyết bằng các nhiệm vụ khoa học và công nghệ có tính hệ thống, liên ngành và dài hạn.

Để nâng cao chất lượng đàn hươu, hiệu quả chăn nuôi và giá trị sản phẩm, cần phát triển bền vững chuỗi giá trị sản phẩm hươu sao Hà Tĩnh, gắn bảo tồn, khai thác nguồn gen với vùng nguyên liệu, chế biến sâu, truy xuất nguồn gốc và thị trường. Ngày 28/10/2026, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Hà Tĩnh Hồ Huy Thành đã ký văn bản đặt hàng cụm nhiệm vụ khoa học và công nghệ cấp quốc gia “Nghiên cứu phát triển bền vững chuỗi giá trị sản phẩm hươu sao tại Hà Tĩnh”.

Việc thực hiện nhiệm vụ khoa học công nghệ trên sẽ đánh giá đúng thực trạng và tiềm năng chăn nuôi hươu sao tại Hà Tĩnh, tạo bộ dữ liệu nền dùng chung cho nghiên cứu, quản lý và tổ chức sản xuất. Tạo lập cơ sở khoa học và công cụ cho chọn giống theo hệ gen, hình thành hệ thống nhân giống 3 cấp ở mức nền tảng, gồm đàn hạt nhân và thế hệ F1 đầu tiên, làm tiền đề cho đàn/dòng hươu sao Hương Sơn - Hà Tĩnh có năng suất và chất lượng nhung cao. Từng bước làm chủ công nghệ khai thác, bảo quản tinh đông lạnh và thụ tinh nhân tạo, nghiên cứu thử nghiệm công nghệ phôi ở mức chứng minh khả thi, xây dựng năng lực tiếp nhận, ứng dụng tại Hà Tĩnh.

Đồng thời đánh giá nguồn thức ăn, thiết lập cơ sở dữ liệu dinh dưỡng, tiêu chuẩn ăn và khẩu phần cho từng nhóm hươu trong điều kiện sản xuất tại Hà Tĩnh. Hoàn thiện quy trình kỹ thuật chăn nuôi, thú y, an toàn sinh học, khai thác, sơ chế và bảo quản nhung; xây dựng mô hình chăn nuôi hươu sao công nghệ cao, bền vững, phù hợp với điều kiện địa phương.

Ngoài ra, tiếp nhận, thích nghi và hoàn thiện công nghệ chế biến sâu nhung hươu; chuẩn hóa nguyên liệu, bán thành phẩm và phát triển một số sản phẩm giá trị gia tăng có khả năng công bố, chuyển giao và thương mại hóa. Hình thành mô hình liên kết chuỗi giá trị nguyên liệu - chế biến - thị trường, xây dựng cơ sở dữ liệu và nền tảng số phục vụ quản lý chuỗi, truy xuất nguồn gốc.

3 cụm nhiệm vụ được đề xuất nhằm giải quyết đồng bộ các vấn đề khoa học và công nghệ phục vụ phát triển bền vững hươu sao Hương Sơn gồm: Nghiên cứu bảo tồn, khai thác và phát triển nguồn gen hươu sao tại Hà Tĩnh; nghiên cứu xây dựng quy trình kỹ thuật và mô hình chăn nuôi công nghệ cao, bền vững hươu sao Hương Sơn tại Hà Tĩnh, nghiên cứu phát triển, ứng dụng công nghệ chế biến sâu tiên tiến và xây dựng chuỗi giá trị sản phẩm hươu sao bền vững gắn với chuyển đổi số. Tổng kinh phí dự kiến hơn 123 tỷ đồng.