Chủ động phòng trừ dịch hại trong trong điêu kiện nắng nóng kéo dài

Nguy cơ bùng phát nhiều đối tượng dịch hại nguy hiểm

Vụ hè thu năm 2026, Hà Tĩnh đối mặt với nhiều thách thức khi thời tiết nắng nóng xuất hiện sớm, gay gắt và kéo dài. Trước những diễn biến bất lợi này, ngành nông nghiệp địa phương đã và đang tập trung triển khai công tác dự tính, dự báo sâu bệnh và hướng dẫn nông dân thực hiện đồng bộ các biện pháp phòng trừ nhằm bảo vệ an toàn sản xuất, đặc biệt đối với cây lúa.

Theo Đài Khí tượng Thủy văn Hà Tĩnh, từ tháng 6 đến tháng 9/2026, nền nhiệt độ trung bình trên địa bàn tỉnh phổ biến cao hơn từ 1 - 1,5 độ C so với trung bình nhiều năm. Lượng mưa đầu vụ ít, các đợt mưa lớn tập trung vào cuối tháng 9, làm gia tăng nguy cơ hạn hán cục bộ trên nhiều diện tích sản xuất. Đây cũng là điều kiện thuận lợi để nhiều đối tượng sâu bệnh phát sinh, phát triển và gây hại trên cây trồng.

Bà Hồ Thị Thủy, Trưởng phòng Bảo vệ thực vật (Chi cục Trồng trọt và Chăn nuôi Hà Tĩnh) thông tin, trên cây lúa vụ hè thu năm nay sẽ xuất hiện nhiều đối tượng dịch hại nguy hiểm như: bọ trĩ, ốc bươu vàng, sâu cuốn lá nhỏ, rầy nâu, rầy lưng trắng, nhện gié, bệnh khô vằn, bệnh bạc lá, bệnh lùn sọc đen phương Nam và chuột.

Trong đó, sâu cuốn lá nhỏ được xác định là đối tượng có nguy cơ gây hại lớn nhất. Sâu lứa 1 xuất hiện từ trung tuần tháng 6 trên các diện tích gieo cấy sớm. Lứa 2 dự báo nở rộ từ đầu đến giữa tháng 7, trùng với giai đoạn lúa đứng cái, làm đòng. Đây là thời điểm sâu có thể gây hại trên bộ lá công năng, đặc biệt là lá đòng, ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình quang hợp và năng suất cây trồng. Lứa 3 tiếp tục xuất hiện vào đầu tháng 8 khi lúa chuẩn bị trổ bông.

Hiện sâu cuốn lá lứa 1 đã xuất hiện và gây hại tại một số xã như: Cẩm Hưng, Thạch Xuân, Yên Hòa, Thiên Cầm với diện tích nhiễm khoảng 25 ha. Mật độ phổ biến từ 5 - 7 con/m², nơi cao từ 10 - 15 con/m²; cục bộ trên những chân ruộng gieo cấy sớm, sinh trưởng xanh tốt lên tới 30 - 40 con/m².

Bên cạnh sâu cuốn lá, rầy nâu và rầy lưng trắng cũng được dự báo phát sinh mạnh trong thời gian tới. Trên các diện tích gieo cấy dày, vùng trũng thấp hoặc những nơi từng bị rầy gây hại nặng trong các năm trước, rầy có khả năng xuất hiện thành từng ổ ngay từ đầu vụ. Từ đầu tháng 7, khi lúa bước vào giai đoạn đứng cái - làm đòng, quần thể rầy sẽ tăng nhanh về mật độ. Cao điểm gây hại dự kiến từ đầu tháng 8 trở đi, thời điểm lúa trổ bông đến chín, nếu không phát hiện và xử lý kịp thời, rầy có thể gây hiện tượng cháy rầy trên diện rộng, làm giảm năng suất và sản lượng lúa.

Đáng lo ngại hơn, rầy lưng trắng còn là môi giới truyền bệnh lùn sọc đen phương Nam - một trong những bệnh nguy hiểm chưa có thuốc đặc trị…

Riêng nhện gié, trong điều kiện nắng nóng, khô hạn kéo dài đối tượng này có thể gây hại trên nhiều bộ phận của cây lúa, làm giảm khả năng vận chuyển dinh dưỡng, khiến lúa trổ không thoát, hạt lép hoặc biến dạng.

“Ngoài các đối tượng sâu bệnh hại trên lúa, bà con cần cảnh giác cao độ với châu chấu tre, bởi đây là loài đa thực, có khả năng di chuyển nhanh, sức phá hại lớn, khó kiểm soát, thường phát sinh, gây hại từ tháng 5 đến tháng 9 hàng năm, trong điều kiện nóng ẩm, có mưa; xuất hiện tại các khu vực ven rừng (rừng tre, giang,…), khi nguồn thức ăn khan hiếm chúng di chuyển ra các khu vực khác và có nguy cơ gây hại trên cây trồng cạn, hoa màu, cây lúa, mía”, bà Thủy nhấn mạnh.

Chủ động phòng trừ từ sớm

Trước nguy cơ dịch hại gia tăng, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Tĩnh đã đề nghị UBND các xã, phường tập trung chỉ đạo sản xuất và triển khai đồng bộ các biện pháp phòng trừ. Trong đó, công tác điều tra, dự tính, dự báo được xác định là nhiệm vụ trọng tâm nhằm phát hiện sớm, xử lý kịp thời các ổ dịch ngay từ khi mới xuất hiện.

Các địa phương được yêu cầu tăng cường kiểm tra đồng ruộng, theo dõi sát mật độ sâu bệnh, đặc biệt đối với sâu cuốn lá và rầy nâu, rầy lưng trắng. Khi sâu cuốn lá đạt mật độ từ 10 con/m² trở lên cần tổ chức phun phòng trừ đúng thời điểm bằng các hoạt chất như: Indoxacarb, Emamectin benzoate hoặc Chlorantraniliprole. Đối với rầy nâu, rầy lưng trắng, cần xử lý khi rầy tuổi 1, tuổi 2 bằng các hoạt chất Triflumezopyrim, Pymetrozine hoặc Fenobucarb để đạt hiệu quả cao nhất.

Bên cạnh sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, ngành chuyên môn khuyến cáo nông dân áp dụng đồng bộ các biện pháp quản lý dịch hại tổng hợp (IPM). Theo đó, cần vệ sinh đồng ruộng sạch sẽ, thu gom tàn dư cây trồng sau thu hoạch, làm đất kỹ, gieo cấy đúng thời vụ và mật độ hợp lý. Việc sử dụng giống ngắn ngày, có khả năng chống chịu sâu bệnh tốt, phù hợp với từng vùng sinh thái cũng là giải pháp quan trọng giúp hạn chế nguy cơ phát sinh dịch hại.

Bà con cần thực hiện chế độ bón phân cân đối, không bón thừa đạm, điều tiết nước hợp lý và tăng cường áp dụng các tiến bộ kỹ thuật như cấy lúa thâm canh SRI, tưới ngập khô xen kẽ AWD nhằm nâng cao sức chống chịu của cây lúa.

Đối với các bệnh virus nguy hiểm như lùn sọc đen phương Nam và vàng lá di động, ngành chuyên môn yêu cầu chủ động lấy mẫu rầy môi giới truyền bệnh và mẫu lúa để giám sát nguồn virus ngay từ đầu vụ. Đây là cơ sở quan trọng để xây dựng phương án phòng trừ kịp thời, hạn chế bệnh lây lan trên diện rộng.

Trong bối cảnh thời tiết tiếp tục diễn biến phức tạp, nắng nóng kéo dài xen kẽ các đợt mưa rào, nguy cơ sâu bệnh phát sinh và gây hại trên cây lúa là rất lớn. Vì vậy, việc chủ động dự báo, giám sát đồng ruộng và triển khai các biện pháp phòng trừ ngay từ đầu vụ sẽ là yếu tố quyết định giúp bảo vệ năng suất, sản lượng lúa hè thu 2026, góp phần ổn định sản xuất nông nghiệp trên địa bàn tỉnh.