Chủ động ứng phó nguy cơ thiếu nước mùa khô năm 2027

Nguồn nước suy giảm

Chia sẻ tại họp báo thường kỳ do Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức sáng 16/9, Phó Cục trưởng Cục Quản lý tài nguyên nước Ngô Mạnh Hà cho biết, Việt Nam có khoảng 6.733 hồ chứa thủy lợi với tổng dung tích khoảng 15,2 tỷ m³ và khoảng 705 hồ chứa thủy điện với tổng dung tích khoảng 55 tỷ m³. Trong số này, 137 hồ chứa lớn vận hành theo quy trình vận hành liên hồ chứa trên 11 lưu vực sông, với tổng dung tích khoảng 54,6 tỷ m³, dung tích hữu ích khoảng 37,2 tỷ m³.

Nguồn nước dưới đất có tổng trữ lượng tiềm năng khoảng 91 tỷ m³/năm, trong đó nước ngọt khoảng 69 tỷ m³/năm và trữ lượng có thể khai thác khoảng 22 tỷ m³/năm. Đây là nguồn nước có ý nghĩa dự phòng trong thời kỳ nguồn nước mặt suy giảm, nhưng cần được khai thác hợp lý để bảo đảm an toàn, bền vững.

Hiện cả nước có khoảng 96.500 công trình khai thác, sử dụng nước. Nước mặt vẫn là nguồn cung cấp chủ yếu, với khoảng 113 tỷ m³/năm, chiếm 96,5% tổng lượng nước khai thác; nước dưới đất khoảng 3,8 tỷ m³/năm.

Tổng nhu cầu nước của các ngành khoảng 117 tỷ m³/năm. Trong đó, nông nghiệp chiếm tới 86%, công nghiệp, kinh doanh dịch vụ 8% và sinh hoạt 6%. Nhu cầu sử dụng nước tập trung lớn tại lưu vực sông Cửu Long, Hồng-Thái Bình và Đồng Nai.

Đáng lưu ý, từ tháng 5/2026, nguồn nước trên đa số sông, suối đã bắt đầu chịu ảnh hưởng của El Niño và có xu thế thấp hơn trung bình nhiều năm. Trong giai đoạn tháng 6-8/2026, dòng chảy trên hầu hết các sông, suối thuộc 12 lưu vực sông lớn thấp hơn từ 10-75% so với trung bình nhiều năm, trừ lưu vực sông Hồng và dòng chính sông Mã.

Dự báo lượng mưa có thể thiếu hụt 10-40%, trong khi xâm nhập mặn có khả năng xuất hiện sớm và lấn sâu. Xu hướng thiếu hụt nguồn nước hiện nay tương đồng với diễn biến trong các năm 2015 và 2019, là những năm chịu ảnh hưởng lớn của El Niño.

Dẫn bài học từ các mùa hạn 2015-2016 và 2019-2020, ông Hà cho biết rủi ro bắt đầu từ cuối mùa lũ và nguồn nước các sông, suối, hồ chứa trên các lưu vực sông lớn có nguy cơ xảy ra thiếu hụt lượng nước tích trữ các hồ. Trong đó, với mức thiếu hụt dòng chảy trong các tháng mùa lũ so với trung bình nhiều năm, đặc biệt là trên các lưu vực sông khu vực miền Trung, Tây Nguyên và Nam Bộ thì nguy cơ cao các hồ chứa sẽ không thể tích đủ nước để cấp cho mùa cạn.

Rủi ro tiếp theo là thiếu hụt dòng chảy trên các sông. Việc thiếu hụt lượng mưa và mùa mưa kết thúc sớm còn gây suy giảm dòng chảy trên các sông, suối trong các tháng mùa cạn. Trong đó, các sông, suối khu vực miền Trung, Nam Trung Bộ, Tây Nguyên, Nam Bộ có mức thiếu hụt cao (trên 40%); đặc biệt một số sông, suối có mức thiếu hụt rất cao (trên 60%) như sông Kôn, sông Ba.

Ông Hà cũng lưu ý, khi El Nino xảy ra, với mức thiếu hụt dung tích tích trữ cuối mùa lũ tại các hồ chứa (74% hồ thủy điện thiếu hụt từ 15-80% và 40% hồ thủy lợi thiếu hụt từ 20-87%) và kết hợp với suy giảm dòng chảy các tháng mùa cạn (nguy cơ thiếu hụt 15-78% so với trung bình nhiều năm) sẽ càng làm gia tăng nguy cơ mất an ninh nguồn nước trên các lưu vực sông và trên phạm vi cả nước.

Chủ động điều hòa, phân phối nguồn nước

Trước nguy cơ hạn hán và thiếu nước, ông Ngô Mạnh Hà cho rằng, yêu cầu đặt ra là phải chủ động ứng phó từ sớm, từ xa, điều hòa và phân phối tài nguyên nước theo từng lưu vực sông, không chờ đến khi xảy ra thiếu nước mới triển khai giải pháp.

Trước hết, cần theo dõi chặt chẽ, cập nhật thường xuyên các bản tin dự báo, cảnh báo khí tượng thủy văn; tăng cường dự báo cho các khu vực có nguy cơ hạn hán, thiếu nước, nhất là miền Trung, Tây Nguyên và Đồng bằng sông Cửu Long.

Các địa phương cần chủ động tích nước sớm tại các hồ chứa thủy lợi, thủy điện ngay từ mùa lũ, phù hợp đặc điểm từng lưu vực, nhằm bảo đảm nguồn nước điều tiết cho mùa khô năm 2027. Việc vận hành hồ chứa, vận hành liên hồ cần linh hoạt, vừa bảo đảm an toàn hạ du, phòng lũ, vừa tận dụng khả năng tích nước trong mùa lũ.

Cùng với đó, cần sớm công bố kịch bản nguồn nước trên các lưu vực sông theo quy định của Luật Tài nguyên nước, làm cơ sở xây dựng và triển khai phương án phòng, chống hạn hán, thiếu nước, xâm nhập mặn. Đối với các lưu vực được nhận diện thiếu nước hoặc thiếu nước nghiêm trọng, cần xây dựng phương án điều hòa, phân phối tài nguyên nước phù hợp.

Đồng thời chủ động xây dựng kế hoạch chuyển đổi cơ cấu cây trồng, mùa vụ, cắt giảm diện tích canh tác; điều chỉnh chế độ khai thác nước đối với các công trình ở hạ du các hồ chứa thủy điện nhằm tận dụng tối ưu nguồn nước trong trường hợp các hồ chứa thủy điện phải vận hành đảm bảo an ninh, an toàn hệ thống điện; điều chỉnh nhiệm vụ đối với các hồ chứa thủy lợi hiện có mà chưa khai thác hết khả năng tích trữ nước của công trình, ưu tiên cấp nước phục vụ sản xuất, dân sinh trong khu vực...

“Đặc biệt là xây dựng phương án chủ động ứng phó với nguy cơ thiếu hụt nguồn nước về các hồ chứa thủy điện trong các tháng cuối năm 2026, đầu năm 2027, để điều tiết cấp nước hạ du trong mùa khô năm 2027, nhất là nước sinh hoạt ở khu vực miền Trung và Đông Nam Bộ,” đại diện Cục Quản lý tài nguyên nước chia sẻ.