“Cởi trói” mã số vùng trồng: Rộng cửa cho xuất khẩu nông sản Việt - Tạp chí Kinh tế

Thứ năm 06/08/2026 07:33

e-ISSN 3093-3501

Việc cắt giảm thành phần hồ sơ, chuyển toàn bộ quy trình lên môi trường số và trao quyền tự kê khai cho tổ chức, cá nhân đang mở ra một cách tiếp cận mới trong quản lý mã số vùng trồng. Theo ông Nguyễn Ngọc Linh, Giám đốc Thương hiệu Easy Export, Chuyên gia Viện Phát triển bền vững và Kinh tế số, đây không đơn thuần là cải cách thủ tục hành chính mà là nền tảng để nâng cao năng lực cạnh tranh, tăng tính minh bạch và củng cố vị thế của nông sản Việt trên thị trường xuất khẩu.

| Ảnh minh họa có sự hỗ trợ bởi AI. |

Phóng viên:* Nghị quyết số*

Ông Nguyễn Ngọc Linh: Tôi cho rằng, điểm đột phá không nằm ở việc cắt giảm giấy tờ, mà ở sự thay đổi tư duy quản lý.

|

Trước đây, khi xin cấp mã số vùng trồng hoặc mã số cơ sở đóng gói, người dân và doanh nghiệp thường phải chuẩn bị nhiều loại tài liệu, trong đó có bản thuyết minh kỹ thuật khá mất thời gian. Nay, hồ sơ được rút gọn chỉ còn đơn đề nghị theo mẫu, nộp trực tuyến qua Cổng Dịch vụ công quốc gia đến UBND cấp xã nơi có vùng trồng hoặc cơ sở đóng gói.

Điều này đồng nghĩa với việc chi phí tuân thủ được giảm đáng kể. Người sản xuất không còn phải mất nhiều ngày để hoàn thiện hồ sơ giấy trước khi được xem xét.

Quan trọng hơn, Nghị quyết chuyển từ cơ chế “tiền kiểm là chính” sang “hậu kiểm là chính”.

Nhà nước cho phép tổ chức, cá nhân tự kê khai và tự chịu trách nhiệm về thông tin đã khai báo; cơ quan quản lý tập trung kiểm tra sau khi cấp mã, chỉ tiền kiểm khi nước nhập khẩu có yêu cầu.

Theo tôi, đây là cách tiếp cận phù hợp với xu hướng cải cách hành chính hiện nay. Cơ quan quản lý giảm bớt những thủ tục không cần thiết, còn người dân, doanh nghiệp được trao nhiều quyền chủ động hơn nhưng cũng phải nâng cao trách nhiệm.

Phóng viên:* Theo*

**Ông Nguyễn Ngọc Linh: **Lợi ích có thể nhìn thấy ngay ở ba yếu tố: nhanh hơn, đơn giản hơn và minh bạch hơn. Đó là những cải cách rất thiết thực.

Theo quy định mới, nếu không đăng ký xuất khẩu sang thị trường yêu cầu mã số, thời gian cấp chỉ còn tối đa 3 ngày làm việc. Với những thị trường có yêu cầu về mã số vùng trồng hoặc mã số cơ sở đóng gói, thời gian giải quyết tối đa là 10 ngày làm việc, bao gồm cả kiểm tra điều kiện kỹ thuật.

Đây là sự thay đổi rất đáng kể nếu đặt trong bối cảnh mùa vụ nông sản diễn ra rất nhanh. Có những mặt hàng chỉ cần chậm vài ngày là doanh nghiệp có thể lỡ đơn hàng hoặc phải điều chỉnh kế hoạch logistics.

Quan trọng hơn, toàn bộ quá trình được thực hiện trên môi trường số. Hồ sơ được tiếp nhận, xử lý và quản lý trực tuyến; dữ liệu mã số vùng trồng và mã số cơ sở đóng gói được quản lý tập trung, công khai trên hệ thống của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, đồng thời kết nối với hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản. Điều này giúp doanh nghiệp tra cứu thuận lợi hơn, hạn chế tình trạng hồ sơ đi lòng vòng giữa nhiều cấp như trước.

Không chỉ vậy, trường hợp muốn bổ sung thêm thị trường xuất khẩu, doanh nghiệp không phải xin mã số mới mà vẫn giữ nguyên mã số đã được cấp. Khi thay đổi tên đơn vị đại diện hoặc điều chỉnh địa giới hành chính, việc cấp lại cũng được giải quyết trong thời hạn chỉ 2 ngày làm việc.

Phóng viên:* Việc chuyển mạnh sang hậu kiểm liệu có làm gia tăng rủi ro gian lận hay ảnh hưởng đến uy tín nông sản Việt Nam trên thị trường quốc tế*

**Ông Nguyễn Ngọc Linh: **Đây là điều khiến dư luận băn khoăn, nhưng theo tôi không nên hiểu rằng hậu kiểm là buông lỏng quản lý.

Ngược lại, hậu kiểm chỉ hiệu quả khi trách nhiệm của người kê khai được nâng lên và cơ quan quản lý có hệ thống dữ liệu đủ mạnh để giám sát.

Nghị quyết số 36/2026/NQ-CP quy định rất rõ, việc cấp mã số phải gắn với kiểm tra, giám sát, truy xuất nguồn gốc và xử lý vi phạm. Đồng thời, chỉ những trường hợp thị trường nhập khẩu yêu cầu mới thực hiện tiền kiểm.

Có nghĩa là người sản xuất được tạo thuận lợi hơn, nhưng nếu khai không đúng thực tế hoặc không duy trì điều kiện của vùng trồng, cơ sở đóng gói thì vẫn phải chịu trách nhiệm.

Ở góc độ xuất khẩu, mã số vùng trồng không phải là “tấm giấy thông hành” cấp một lần rồi sử dụng mãi mãi. Đó là cam kết về chất lượng, khả năng truy xuất nguồn gốc và sự tuân thủ các yêu cầu của nước nhập khẩu.

Chúng ta từng chứng kiến không ít trường hợp một vài mã số bị cảnh báo đã ảnh hưởng tới cả ngành hàng. Vì vậy, doanh nghiệp cần xem việc duy trì mã số quan trọng không kém việc được cấp mã số.

Phóng viên: Với các doanh nghiệp xuất khẩu nông sản, theo** ông, yêu cầu mới cần đặc biệt lưu ý là gì?**

**Ông Nguyễn Ngọc Linh: **Điều đầu tiên theo tôi là doanh nghiệp cần thay đổi tư duy. Doanh nghiệp không nên chỉ quan tâm làm sao để “xin được mã số”, mà phải xây dựng hệ thống quản lý nội bộ đủ tốt để duy trì mã số lâu dài.

Mặc dù hồ sơ được đơn giản hóa, nhưng khi đăng ký xuất khẩu sang thị trường có yêu cầu, nội dung kiểm tra vẫn bao gồm tính chính xác của thông tin kê khai và việc đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật của nước nhập khẩu. Điều đó có nghĩa, hồ sơ ít đi nhưng yêu cầu về chất lượng không hề giảm.

Doanh nghiệp cần đầu tư bài bản vào quy trình sản xuất, nhật ký canh tác, truy xuất nguồn gốc, kiểm soát thuốc bảo vệ thực vật, quản lý cơ sở đóng gói và đào tạo người lao động.

Một điểm mới rất tích cực đó là Nghị quyết số 36/2026/NQ-CP khuyến khích các tổ chức, hợp tác xã và hộ dân liên kết hình thành vùng nguyên liệu tập trung để được cấp mã số.

Theo tôi, đây là hướng đi tất yếu. Thị trường xuất khẩu ngày càng yêu cầu sản lượng lớn, chất lượng đồng đều và truy xuất minh bạch. Những vùng sản xuất nhỏ lẻ sẽ rất khó đáp ứng nếu không liên kết.

Doanh nghiệp vì vậy cần đóng vai trò “đầu tàu”, cùng nông dân xây dựng vùng nguyên liệu thay vì chỉ thu mua sản phẩm vào cuối vụ.

Phóng viên: Theo ông, để Nghị quyết số 36/2026/NQ-CP thực sự phát huy hiệu quả, các bên liên quan cần tập trung vào những giải pháp nào trong thời gian tới?

Ông Nguyễn Ngọc Linh: Theo tôi, cải cách thủ tục hành chính mới chỉ là điểm khởi đầu. Điều quyết định thành công của Nghị quyết không nằm ở việc cắt giảm bao nhiêu giấy tờ, mà ở cách tổ chức thực hiện trên thực tế.

Xa hơn mục tiêu rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ, Nghị quyết số 36/2026/NQ-CP đang đặt nền móng cho một phương thức quản lý mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói theo hướng hiện đại, minh bạch và số hóa. Nếu được triển khai đồng bộ từ Trung ương đến địa phương, đây sẽ là động lực quan trọng giúp nông sản Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh, mở rộng thị trường xuất khẩu và củng cố uy tín trên chuỗi cung ứng toàn cầu.

Để đạt được mục tiêu đó, mỗi chủ thể đều phải thay đổi tư duy và nâng cao trách nhiệm.

Đối với chính quyền địa phương, đặc biệt là UBND cấp xã, đơn vị trực tiếp tiếp nhận và giải quyết hồ sơ, cần nhanh chóng làm chủ quy trình xử lý trên môi trường điện tử, bảo đảm giải quyết thủ tục đúng thời hạn, công khai, minh bạch và thực hiện hậu kiểm khách quan, hiệu quả. Song song với đó là việc cập nhật đầy đủ dữ liệu lên hệ thống để phục vụ quản lý và truy xuất nguồn gốc.

Về phía cơ quan quản lý chuyên ngành, cần tiếp tục hoàn thiện cơ sở dữ liệu, tăng cường kết nối với các hệ thống liên quan, đồng thời thường xuyên hướng dẫn, cập nhật cho doanh nghiệp những yêu cầu kỹ thuật mới từ các thị trường nhập khẩu. Đây là yếu tố rất quan trọng để doanh nghiệp hạn chế rủi ro trong quá trình xuất khẩu.

Riêng đối với doanh nghiệp, có ba yêu cầu mang tính cốt lõi cần chú trọng như:

Thứ nhất, trung thực trong kê khai.

Thứ hai, chuyên nghiệp trong quản trị vùng nguyên liệu và cơ sở đóng gói. xuất nguồn gốc bài bản.

Thứ ba, chủ động cập nhật quy định của thị trường xuất khẩu.

Khi thủ tục hành chính đã được đơn giản hóa, lợi thế sẽ không còn thuộc về doanh nghiệp làm hồ sơ nhanh hơn, mà thuộc về những doanh nghiệp có năng lực quản trị tốt, tuân thủ đầy đủ quy định và biết tận dụng cơ hội để nâng cao sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Phóng viên: Trân trọng cảm ơn ông!

| Nguồn: Nghị quyết số 36/2026/NQ-CP; Đồ họa: HB; Infographic có sự hỗ trợ bởi AI. |

Việc cải cách thủ tục sẽ tạo thuận lợi cho người dân, hợp tác xã và doanh nghiệp trong đăng ký, cấp và quản lý mã số, đồng thời đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước, truy xuất nguồn gốc và mở rộng thị trường xuất khẩu nông sản.

Hoạt động xuất nhập khẩu hàng hóa của Đà Nẵng duy trì đà tăng trưởng trong 7 tháng năm 2026, phản ánh sức phục hồi của sản xuất, thương mại và hiệu quả kết nối với thị trường quốc tế. Kim ngạch xuất nhập khẩu tăng hơn 12% so với cùng kỳ, tạo nền tảng để Thành phố duy trì động lực tăng trưởng trong những tháng cuối năm.

Luật Thương mại điện tử (TMĐT) và Nghị định số 248/2026/NĐ-CP không chỉ thay đổi cách bán hàng trên nền tảng số, mà đang định hình lại năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Sau hơn một tháng triển khai, những yêu cầu về minh bạch dữ liệu và truy xuất nguồn gốc đã trở thành nền tảng để hàng Việt tham gia xuất khẩu số. Đó là nhận định của TS Ngô Thị Hương Giang, Phó Trưởng khoa Kinh doanh và Logistics, Trường Đại học Kinh tế và Quản trị Kinh doanh.

Việt Nam có thêm 18 phòng thử nghiệm được Tổng cục Hải quan Trung Quốc (GACC) xác nhận và chính thức tham gia hệ thống kiểm nghiệm phục vụ xuất khẩu nông sản sang Trung Quốc.

Trong bối cảnh thương mại toàn cầu nhiều biến động, Hà Nội vẫn duy trì đà tăng trưởng xuất khẩu, đồng thời chuyển mạnh sang xúc tiến thương mại có trọng tâm theo từng ngành hàng, từng thị trường. Đây được xem là nền tảng quan trọng để Hà Nội mở rộng dư địa xuất khẩu, hướng tới phát triển bền vững.

Việc nhiều thị trường lớn như EU, Hoa Kỳ, Nhật Bản đồng loạt cập nhật quy định về vệ sinh dịch tễ và kiểm dịch động, thực vật (SPS) đặt ra yêu cầu doanh nghiệp xuất khẩu phải chủ động thích ứng, kiểm soát chất lượng, đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật nhằm duy trì năng lực cạnh tranh bền vững.

Triển vọng xuất khẩu thủy sản Việt Nam cả năm vẫn có thể vượt mốc 12 tỷ USD, song những tín hiệu mới cho thấy đà tăng trưởng đang chậm lại. Đặc biệt, tác động từ việc Mỹ áp thuế Section 301 ở mức 12,5% đối với thủy sản Việt Nam được dự báo sẽ bộc lộ rõ hơn từ tháng 8 và quý IV, gây thêm sức ép lên nhiều mặt hàng xuất khẩu chủ lực.

Từ ngày 10/8/2026, toàn bộ hoạt động xuất nhập khẩu hàng hóa, xuất nhập cảnh người và phương tiện qua lối thông quan cầu đường bộ Kim Thành (Cửa khẩu quốc tế Lào Cai) sẽ được theo dõi, quản lý trên nền tảng cửa khẩu số.

Số lượng đơn đặt hàng xuất khẩu mới tăng với tốc độ nhanh nhất trong một năm qua, chuyên gia S&P Global nhận định, nửa cuối năm 2026 sẽ phát triển mạnh khi dữ liệu chỉ số PMI tháng 7 cho thấy động lực tăng trưởng cải thiện trong ngành sản xuất của Việt Nam.

Tham dự Hội nghị Thương mại - Đầu tư ASEAN lần thứ 10 tại Singapore và ký kết Biên bản ghi nhớ hợp tác với Tập đoàn Meta, Bộ Công Thương tiếp tục mở rộng không gian xúc tiến thương mại số, tạo nền tảng hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh, kết nối thị trường bền vững trong bối cảnh hội nhập sâu rộng.

Xuất khẩu nông, lâm, thủy sản của Việt Nam tiếp tục duy trì tăng trưởng, song cũng đối mặt với nhiều rào cản về logistics, thị trường và nguồn nguyên liệu. Vì vậy, khơi thông những điểm nghẽn này sẽ tạo động lực mới, nâng cao sức cạnh tranh, hướng tới hoàn thành mục tiêu kim ngạch xuất khẩu đạt trên 74 tỷ USD trong năm 2026.

Trước mục tiêu đưa kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản năm 2026 vượt 74 tỷ USD, Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam đặt mục tiêu xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ đạt 18,5 tỷ USD, phấn đấu vượt 19 tỷ USD nếu thị trường thuận lợi. Để hiện thực hóa mục tiêu này, Hiệp hội cùng cộng đồng doanh nghiệp xác định triển khai đồng bộ 5 nhóm giải pháp trọng tâm, đồng thời kiến nghị nhiều chính sách hỗ trợ về thuế, tín dụng, xúc tiến thương mại và cải cách thủ tục.

Ngày 1/8/2026 đánh dấu cột mốc tròn 6 năm Hiệp định Thương mại Tự do Việt Nam - EU (EVFTA) chính thức đi vào hiệu lực. Dù 6 năm chỉ là một chương ngắn ngủi trong hành trình 36 năm thiết lập quan hệ ngoại giao chính thức giữa Liên minh châu Âu và Việt Nam, Hiệp định này đã tạo ra những tác động đáng kể đối với hành lang kinh tế song phương. EVFTA đã thành công biến chuyển những thiện chí chính trị thành hội nhập thương mại giá trị cao, củng cố niềm tin của cộng đồng doanh nghiệp và đưa Việt Nam cắm mốc vững chắc vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Thuế mới theo Mục 301 Đạo luật Thương mại Hoa Kỳ năm 1974, áp dụng từ ngày 24/7/2026 (theo giờ Hoa Kỳ), đang tạo thêm sức ép lên nhiều ngành xuất khẩu chủ lực của Việt Nam. Trong đó, dệt may và gỗ đứng trước yêu cầu cấp thiết phải nâng cao năng lực cạnh tranh và thích ứng.

Ngày 31/7, tại Hà Nội, Hiệp hội Hồ tiêu và Cây gia vị Việt Nam (VPSA) tổ chức hội nghị Sơ kết 6 tháng đầu năm, triển khai nhiệm vụ 6 tháng cuối năm 2026. Hội nghị đánh giá toàn diện kết quả ngành hàng, nhận diện thách thức và đề ra giải pháp phát triển bền vững.