Công nghệ chỉnh sửa gen mở hướng phát triển nông nghiệp bền vững

Thúc đẩy nghiên cứu chỉnh sửa gen trong nông nghiệp Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, dịch bệnh cây trồng và vật nuôi ngày càng diễn biến phức tạp, việc ứng dụng công nghệ sinh học hiện đại vào sản xuất nông nghiệp đang trở thành xu hướng tất yếu nhằm bảo đảm an ninh lương thực và nâng cao giá trị nông sản. Ngày 8/5, tại Hà Nội diễn ra hội thảo với chủ đề “CRISPR-Cas9 & PCR-SPOTCHECK: Ứng dụng chỉnh sửa gen và chẩn đoán nhanh bệnh trong nông nghiệp”, do Công ty Cổ phần Phù Sa Genomics tổ chức với sự tham gia của các nhà khoa học đến từ Đại học Khoa học và Công nghệ Hà Nội, trường Khoa học sức khỏe (VinUniversity) và Viện Sinh học (VAST) thu hút hơn 60 chuyên gia, nhà khoa học và đại diện doanh nghiệp trong lĩnh vực nông nghiệp công nghệ cao tham dự. Sự kiện là diễn đàn chia sẻ các nghiên cứu mới về chỉnh sửa gen và chẩn đoán phân tử, đồng thời mở ra nhiều cơ hội hợp tác nhằm thúc đẩy phát triển hệ sinh thái sinh học phân tử tại Việt Nam Theo các chuyên gia, trong nhiều năm qua, công nghệ chỉnh sửa gen bằng hệ thống CRISPR-Cas9 đã được ứng dụng rộng rãi trên thế giới trong chọn tạo giống cây trồng và vật nuôi có khả năng kháng bệnh, chống chịu điều kiện bất lợi và nâng cao năng suất. Tại Việt Nam, đây được xem là lĩnh vực có tiềm năng lớn, đặc biệt trong bối cảnh ngành nông nghiệp đang đối mặt với nhiều thách thức do hạn hán, xâm nhập mặn và dịch hại. Các chuyên gia nhận định, việc kết hợp nghiên cứu khoa học với hệ thống thiết bị sinh học phân tử nội địa sẽ góp phần rút ngắn thời gian nghiên cứu, giảm chi phí và nâng cao khả năng ứng dụng thực tiễn trong sản xuất nông nghiệp quy mô lớn. PGS.TS Đỗ Tiến Phát - Viện Sinh học (VAST) cho biết, công nghệ chỉnh sửa gen đang mở ra cơ hội lớn cho ngành nông nghiệp Việt Nam trong việc tạo ra các giống cây trồng thích ứng với biến đổi khí hậu và giảm thiểu nguy cơ dịch bệnh. Theo ông, nếu được đầu tư bài bản và có sự phối hợp chặt chẽ giữa viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp, Việt Nam hoàn toàn có khả năng làm chủ công nghệ chỉnh sửa gen trong tương lai gần. “Điểm quan trọng là cần hình thành hệ sinh thái nghiên cứu - ứng dụng đồng bộ, từ phòng thí nghiệm đến sản xuất thực tế. Khi đó, các kết quả nghiên cứu mới có thể nhanh chóng đi vào thực tiễn, phục vụ hiệu quả cho sản xuất nông nghiệp bền vững”, PGS.TS Đỗ Tiến Phát nhấn mạnh. Bên cạnh đó, nhiều ý kiến tại hội thảo cũng đánh giá cao việc Chính phủ thời gian qua đã ban hành các cơ chế, chính sách nhằm tạo hành lang pháp lý cho hoạt động nghiên cứu và ứng dụng công nghệ gen. Đáng chú ý, Nghị định số 43/2026/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung các quy định liên quan đến quản lý tiếp cận nguồn gen và chia sẻ lợi ích từ việc sử dụng nguồn gen được xem là bước tiến quan trọng trong việc thúc đẩy nghiên cứu khoa học. Đồng thời, Quyết định số 21/2026/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ ban hành Danh mục công nghệ chiến lược và sản phẩm công nghệ chiến lược, trong đó có nhóm giống cây trồng, vật nuôi, thủy sản thế hệ mới được tạo ra từ công nghệ tế bào và chỉnh sửa gen, đang mở ra cơ hội lớn cho ngành công nghệ sinh học trong nước. Hướng tới tự chủ hệ sinh thái sinh học phân tử Một trong những nội dung được quan tâm tại hội thảo là quá trình phát triển hệ sinh thái sinh học phân tử nội địa tại Việt Nam. Theo đại diện Công ty Cổ phần Phù Sa Genomics, doanh nghiệp đang từng bước làm chủ nhiều công nghệ cốt lõi nhằm giảm dần sự phụ thuộc vào nguồn thiết bị và sinh phẩm ngoại nhập. Hiện nay, Phù Sa Genomics đã làm chủ quy trình sản xuất Oligo và các dòng sinh phẩm Master Mix; đồng thời phát triển các thiết bị sinh học phân tử nội địa như máy PCR, máy điện di và bộ thiết bị xét nghiệm di động. Đặc biệt, hệ thống PCR SPOTCHECK do doanh nghiệp triển khai đang được kỳ vọng trở thành công cụ hỗ trợ hiệu quả cho việc định danh phân tử và chẩn đoán nhanh bệnh trong nông nghiệp ngay tại hiện trường. Công nghệ này giúp rút ngắn đáng kể thời gian phân tích, tạo điều kiện phát hiện sớm dịch bệnh trên cây trồng và vật nuôi. Ông Ngô Quốc Nam, Giám đốc Công ty Cổ phần Phù Sa Genomics cho biết, doanh nghiệp xác định việc phát triển hệ sinh thái sinh học phân tử nội địa là chiến lược lâu dài nhằm góp phần nâng cao năng lực tự chủ công nghệ của Việt Nam. Theo ông Nam, trong năm 2026 và chiến lược dài hạn, ngoài việc mở rộng hệ sinh thái hiện có Phù Sa Genomics sẽ tập trung nguồn lực để tự chủ sản xuất hai thành phần cốt lõi của hệ thống CRISPR-Cas là Protein Cas và RNA guide. Đây được xem là bước đi quan trọng giúp giảm chi phí nghiên cứu, đồng thời tạo điều kiện để các nhà khoa học trong nước tiếp cận công nghệ biên tập gen với chi phí phù hợp hơn. “Chúng tôi mong muốn xây dựng nền tảng công nghệ sinh học do người Việt làm chủ, từ sinh phẩm, thiết bị đến quy trình ứng dụng thực tế. Khi chủ động được nguồn nguyên liệu và công nghệ lõi, Việt Nam sẽ có thêm cơ hội tạo ra các giống cây trồng, vật nuôi chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu phát triển nông nghiệp hiện đại và bền vững”, ông Ngô Quốc Nam chia sẻ. Theo các chuyên gia, cùng với xu hướng chuyển đổi xanh và phát triển nông nghiệp công nghệ cao, việc ứng dụng công nghệ chỉnh sửa gen và chẩn đoán nhanh bệnh sẽ ngày càng đóng vai trò quan trọng trong nâng cao năng suất, chất lượng nông sản và bảo đảm an toàn thực phẩm.