Công nghệ mới trên rẫy sắn: [Bài 1] Điện mặt trời 'phủ sóng'

Không còn phụ thuộc điện lưới, nhiên liệu

Giữa nắng nóng kéo dài, trên những ruộng sắn ở xã Tân Hội (Tây Ninh) không còn âm thanh gầm gừ quen thuộc của những chiếc máy bơm chạy dầu. Thay vào đó, những tấm pin mặt trời đang âm thầm hấp thu ánh sáng, chuyển hóa thành dòng điện phục vụ tưới cho cây sắn.

Tân Hội là một trong những vùng trồng sắn trọng điểm của tỉnh Tây Ninh với diện tích hơn 3.400ha. Những năm gần đây, nơi đây không chỉ giữ vai trò là vùng nguyên liệu lớn mà còn trở thành điểm sáng trong ứng dụng tiến bộ kỹ thuật, đặc biệt là việc đưa điện năng lượng mặt trời vào hệ thống tưới.

Trong ký ức của nhiều nông dân, mùa khô luôn gắn với áp lực chi phí. Sắn là cây chịu hạn tốt, song để có năng suất cao thì cần phải chủ động tưới. Để duy trì độ ẩm cho ruộng sắn, người dân phải phụ thuộc vào điện lưới hoặc dầu diesel. Trong mùa khô, mỗi ha sắn tiêu tốn từ 1 đến 1,5 triệu đồng tiền điện mỗi tháng cho việc tưới. Với thời gian tưới tập trung khoảng 4 tháng, chi phí có thể lên đến 7 - 10 triệu đồng/ha. Những hộ trồng vài chục ha, chi phí tưới trở thành gánh nặng không nhỏ.

Chưa kể, giá nhiên liệu luôn biến động. Mỗi lần giá dầu tăng là mỗi lần nông dân phải tính toán tưới ít đi hay chấp nhận chi phí cao hơn. Trong phép tính ấy, nhiều người chấp nhận chi phí tăng cao để giữ năng suất cây trồng.

Ông Dương Thanh Phương, phụ trách Trạm khuyến nông xã Tân Hội cho biết vào mùa khô, khi nhu cầu nước tưới và điện phục vụ sản xuất cùng tăng cao, việc tìm kiếm giải pháp thay thế trở nên hết sức cấp thiết. Từ thực tế đó, các hệ thống điện mặt trời bắt đầu được đưa vào ruộng sắn, dù ban đầu còn khá phức tạp. Một hệ thống với 9 - 10 tấm pin kèm bộ biến tần có chi phí gần 40 triệu đồng, đủ phục vụ tưới cho khoảng 5ha.

“Dù vốn đầu tư không nhỏ, hiệu quả mang lại rất rõ rệt. Chỉ cần có nắng, hệ thống vận hành, người dân không còn phải lo chi phí tiền điện hay biến động giá dầu. Nhờ đó, nông dân chủ động hơn trong sản xuất, không còn phụ thuộc vào điện lưới hay nhiên liệu”, ông Phương chia sẻ.

Công nghệ được “bản địa hóa”

Từ hiệu quả bước đầu của việc ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật, một làn sóng mới đang dần lan tỏa trên những cánh đồng sắn. Không chỉ là giải pháp tình thế trước nắng hạn, công nghệ đang từng bước giúp nông dân chuyển từ bị động sang chủ động trong sản xuất, biến thách thức của tự nhiên thành lợi thế canh tác.

Điểm dễ nhận thấy nhất là sự thay đổi của các hệ thống điện mặt trời thế hệ mới. Nếu trước đây việc đầu tư còn vướng bởi chi phí cao và thiết bị cồng kềnh thì nay công nghệ bơm tích hợp đã giúp đơn giản hóa đáng kể.

Chỉ với 2 - 4 tấm pin, hệ thống có thể vận hành trực tiếp, đáp ứng nhu cầu tưới cho diện tích lớn, trong khi chi phí chỉ còn ở mức 12 triệu đồng/hệ thống. Với thời gian hoàn vốn khoảng 2 - 3 vụ, mô hình này đang trở thành lựa chọn khả thi đối với nhiều hộ trồng sắn.

Theo anh Bùi Công Ngọc, một nông dân nhiều năm gắn bó với cây sắn tại địa phương, khi áp lực chi phí được giảm bớt, nông dân mạnh dạn hơn trong việc tiếp cận cái mới. Việc tích hợp sẵn biến tần trong máy bơm không chỉ giúp giảm giá thành mà còn giúp thiết bị gọn nhẹ, dễ sử dụng. Nhờ đó, công nghệ không còn là điều xa vời mà trở nên gần gũi, phù hợp với điều kiện sản xuất thực tế.

Song song với nguồn năng lượng, phương thức tưới cũng có sự chuyển dịch rõ nét. Từ kiểu tưới phun truyền thống, bà con đã chuyển sang tưới nhỏ giọt, đưa nước trực tiếp đến vùng rễ. Cách làm này giúp giảm thất thoát, tiết kiệm nước và nâng cao hiệu quả sử dụng. Trong điều kiện nguồn nước ngày càng hạn chế, đây là giải pháp mang tính lâu dài.

Thực tế trên đồng ruộng cho thấy những chuyển biến tích cực. Đất giữ được độ tơi xốp, không bị nén chặt, tạo điều kiện cho củ sắn phát triển. Năng suất theo đó được cải thiện, có thể tăng khoảng 20% tùy điều kiện canh tác. Bên cạnh đó, do nước không lan rộng, cỏ dại cũng giảm đáng kể, giúp nông dân tiết kiệm công chăm sóc.

Đáng chú ý, hệ thống tưới còn cho phép kết hợp bón phân, phun thuốc, đưa trực tiếp đến vùng rễ. Giải pháp này vừa giảm chi phí nhân công, vừa hạn chế lãng phí vật tư, nâng cao hiệu quả sử dụng vật tư đầu vào.

Tạo niềm tin để người dân mạnh dạn đầu tư

Tại Tân Hội, mô hình điện mặt trời phục vụ tưới tiêu đang lan tỏa mạnh. Đến nay, toàn xã đã có hơn 10 hộ trồng sắn đưa công nghệ mới vào sản xuất. Sự thay đổi này không chỉ giúp người dân ổn định sản xuất mà còn tạo hiệu ứng lan tỏa rõ rệt. Người này làm trước, người kia đến xem rồi học hỏi và đầu tư theo. Cách “mắt thấy, tai nghe” ấy đang trở thành động lực chính để công nghệ đi vào sản xuất một cách tự nhiên.

Tuy nhiên, để quá trình này diễn ra nhanh và bền vững hơn, vai trò của Nhà nước vẫn hết sức quan trọng. Từ thực tiễn ở cơ sở, địa phương đã chủ động đưa ứng dụng năng lượng mặt trời vào định hướng phát triển sản xuất, gắn với chương trình khuyến nông.

Theo kế hoạch năm 2026, xã Tân Hội sẽ hỗ trợ lắp đặt hệ thống điện mặt trời mới cho khoảng 6 hộ dân với quy mô 12ha. Dù diện tích chưa lớn, nhưng trong bối cảnh chi phí đầu vào nhiều biến động, đây được xem là bước hỗ trợ thiết thực. Không chỉ giúp giảm áp lực vốn ban đầu, chương trình còn tạo thêm niềm tin để người dân mạnh dạn đầu tư, từng bước chuyển sang hướng sản xuất hiện đại, tiết kiệm và bền vững hơn.

Từ thực tiễn ở cơ sở, câu chuyện đặt ra không chỉ dừng lại ở từng mô hình riêng lẻ mà mở rộng ra yêu cầu hoàn thiện cơ chế chính sách. Ông Nguyễn Đình Xuân, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Tây Ninh cho rằng, điểm sáng lớn nhất hiện nay chính là sự chủ động của nông dân. Từ cơ giới hóa đến ứng dụng năng lượng tái tạo, người dân đã chứng minh khả năng tiếp cận và làm chủ kỹ thuật khi nhìn thấy hiệu quả cụ thể.

Theo ông Nguyễn Đình Xuân, để các mô hình như điện mặt trời tưới sắn phát triển nhanh hơn, cần tháo gỡ những điểm nghẽn về thủ tục hỗ trợ. Dù chính sách hỗ trợ đã có nhưng quy trình triển khai còn phức tạp khiến việc tiếp cận nguồn lực chưa thực sự thuận lợi. Khi rào cản hành chính được giảm bớt, công nghệ sẽ có điều kiện lan tỏa mạnh mẽ hơn trong sản xuất.