Đưa rác thải phân bón, thuốc bảo vệ thực vật ra khỏi đồng ruộng

Đầu tháng 10/2026, trên cánh đồng Quảng Điền, xã Krông Ana, tỉnh Đắk Lắk, bà Lê Thị Lan gom những chai lọ thuốc bảo vệ thực vật đã qua sử dụng, bỏ vào bể chứa rác thải đặt ven đường nội đồng.

Từ những bể chứa rác thải trên đồng ruộng

Những chai nhựa, lọ thuốc sau khi sử dụng được bà Lan thu gom rồi mang đến bể chứa. Chiếc bể đặt ngay bên đường nội đồng rất thuận tiện để nông dân bỏ bao bì sau mỗi lần phun thuốc. “Dùng xong thì bỏ vào đây, chứ để ngoài ruộng vừa mất vệ sinh, vừa dễ theo nước xuống mương”, bà Lan nói. Cách thu gom này giúp bao bì thuốc bảo vệ thực vật không bị vứt lại trên ruộng. Tuy nhiên, xử lý lượng chất thải phát sinh trong sản xuất vẫn là bài toán lớn.

Đắk Lắk có hơn 845.000ha đất nông nghiệp, lượng bao bì thuốc bảo vệ thực vật phát sinh trên địa bàn ước hơn 200 tấn/năm. Báo cáo công tác bảo vệ môi trường năm 2025 của tỉnh ghi nhận 963 bể chứa trên đồng ruộng, thu gom 15,105 tấn bao gói thuốc bảo vệ thực vật sau sử dụng; trong đó 11,127 tấn được đưa đi xử lý theo quy định.

Theo bà Đào Thị Kim Chi, Chi cục trưởng Chi cục Bảo vệ môi trường tỉnh Đắk Lắk, bao bì thuốc bảo vệ thực vật sau khi thu gom phải được chuyển giao cho các đơn vị đủ điều kiện để vận chuyển, xử lý. “Việc thu gom tại một số nơi còn gặp khó khăn do hệ thống bể chứa chưa đồng bộ, một số bể xuống cấp, việc thu gom chưa được thực hiện thường xuyên”, bà Chi cho biết.

Nếu bao bì sau sử dụng là phần chất thải có thể nhìn thấy trên đồng ruộng thì một phần phân bón, thuốc bảo vệ thực vật không được cây trồng hấp thu lại khó nhận biết hơn. Lượng vật tư này có thể bị rửa trôi theo nước mưa, nước tưới trong quá trình canh tác. Từ thực tế đó, bảo vệ môi trường trong sản xuất không chỉ dừng ở việc thu gom chai lọ đã qua sử dụng mà còn bắt đầu từ lượng vật tư được đưa xuống đồng ruộng.

Giảm phân, giảm thuốc từ đồng ruộng

Để giảm chất thải phát sinh ngay trong quá trình sản xuất, ngành nông nghiệp đang triển khai các mô hình hướng dẫn nông dân sử dụng vật tư phù hợp với nhu cầu của cây trồng.

Tại một số vùng sản xuất cà phê, Sở Nông nghiệp và Môi trường Đắk Lắk triển khai các mô hình quản lý sức khỏe cây trồng tổng hợp (IPHM). Nông dân được hướng dẫn theo dõi sâu bệnh, chăm sóc cây và sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật phù hợp với tình trạng vườn. Từ cách tiếp cận này, một số mô hình áp dụng quy trình “3 giảm, 3 tăng”, tập trung giảm thuốc bảo vệ thực vật, phân bón và chi phí đầu tư, đồng thời hướng đến tăng năng suất, chất lượng và hiệu quả kinh tế.

Với cây sầu riêng, trong năm 2026, Sở Nông nghiệp và Môi trường phối hợp Viện Bảo vệ thực vật tập huấn quản lý dịch hại tổng hợp theo VietGAP cho 90 nông dân. Nội dung tập huấn tập trung vào nhận diện sâu bệnh, theo dõi vườn và sử dụng biện pháp phòng trừ khi cần thiết.

Không chỉ cây lâu năm, cách giảm vật tư đầu vào cũng được thử nghiệm trên cây lúa. Tại xã Krông Ana, mô hình sản xuất lúa ST24 trên diện tích 0,5ha sử dụng phân bón hữu cơ, sinh học, giảm khoảng 30% lượng phân hóa học. Năng suất dự kiến khoảng 9 tấn/ha.

Trong khi đó, tại Cư M’gar, chính quyền địa phương vận động nông dân thu gom bao bì thuốc bảo vệ thực vật sau sử dụng, phối hợp doanh nghiệp hướng dẫn sử dụng phân bón, thuốc đúng liều lượng và thời điểm. Một số hộ đã chuyển sang sử dụng chế phẩm hữu cơ. Khi lượng vật tư đầu vào được giảm, việc xử lý phần còn lại của quá trình sản xuất cũng được đặt ra. Một số mô hình đang tận dụng phụ phẩm nông nghiệp để xử lý, tạo sản phẩm phục vụ trở lại sản xuất.

Những chiếc bể chứa giữa cánh đồng mới giải quyết phần bao bì đã sử dụng. Để giảm chất thải phát sinh ngay trong quá trình sản xuất, ngành nông nghiệp đang hướng nông dân sử dụng vật tư phù hợp hơn, đồng thời xử lý và tận dụng những phụ phẩm còn lại.

Nói về vấn đề này, ông Nguyễn Thái Hòa, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đắk Lắk nhấn mạnh, việc hướng dẫn nông dân thu gom, phân loại, xử lý chất thải nông nghiệp; khuyến khích sản xuất hữu cơ, nông nghiệp tuần hoàn.

“Tăng cường hướng dẫn nông dân thu gom, phân loại, xử lý chất thải nông nghiệp; từng bước thay thế hóa chất độc hại bằng các chế phẩm sinh học thân thiện với môi trường”, ông Hòa nêu định hướng.

Theo ông Hòa, cùng với giảm lượng hóa chất sử dụng trong sản xuất, ngành nông nghiệp tiếp tục khuyến khích sử dụng hiệu quả tài nguyên đất, nước, giảm phát thải khí nhà kính và nhân rộng các mô hình sản xuất thích ứng với biến đổi khí hậu.

Ở khâu sản xuất, việc giảm vật tư đầu vào được đặt song song với tận dụng những gì còn lại sau quá trình canh tác. Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đắk Lắk Nguyễn Thiên Văn yêu cầu quy trình canh tác hạn chế tối đa việc sử dụng hóa chất và dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, đồng thời tính đến việc tận dụng phế phẩm ngay trong chuỗi sản xuất.

Theo đó, phế phẩm nông nghiệp được thu gom, xử lý để tạo sản phẩm phục vụ trở lại sản xuất. Cách làm này góp phần giảm lượng chất thải phải xử lý, giảm chi phí đầu vào và tạo thêm giá trị từ phụ phẩm.

“Từ kiểm soát vật tư đầu vào đến tận dụng phụ phẩm, hướng đi đang được đặt ra là giảm lượng hóa chất đưa xuống đồng ruộng, sử dụng đúng nhu cầu và đưa những gì còn giá trị trở lại chu trình sản xuất”, ông Văn nói.

Giảm thuốc hóa học, tăng xử lý chất thải nông nghiệp

UBND tỉnh Đắk Lắk ban hành Kế hoạch sản xuất giảm phát thải lĩnh vực trồng trọt giai đoạn 2026–2035, tầm nhìn đến năm 2050. Theo đó, đến năm 2035, tỉnh đặt mục tiêu giảm ít nhất 15% phát thải khí nhà kính từ trồng trọt, giảm 45% phát thải từ trồng trọt và sau thu hoạch; giảm tối thiểu 30% thuốc bảo vệ thực vật hóa học, nâng tỷ lệ thuốc sinh học lên trên 30%.

Tỉnh phấn đấu 90% diện tích lúa, rau, cây ăn quả và 70% diện tích sầu riêng, cà phê, hồ tiêu, bơ, mắc ca áp dụng quản lý sức khỏe cây trồng tổng hợp (IPHM); trên 80% chất thải nông nghiệp được thu gom, tái sử dụng. Đồng thời, xây dựng ít nhất 2 mô hình giảm phát thải để nhân rộng và 12 mô hình có khả năng phát triển tín chỉ carbon, hướng đến sản xuất tuần hoàn, sử dụng hiệu quả đất, nước và vật tư đầu vào.