Đắk Lắk kiến nghị sửa Nghị định 38 gỡ khó mã vùng trồng

Trồng xen cần cơ chế linh hoạt

Chiều 7/7, tại buổi làm việc giữa lãnh đạo tỉnh Đắk Lắk với đoàn công tác Bộ Nông nghiệp và Môi trường do Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp dẫn đầu, bà Nguyễn Thị Thủy (Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh) đã kiến nghị Bộ xem xét sửa đổi, bổ sung một số quy định của Nghị định 38/2026/NĐ-CP nhằm tháo gỡ những điểm nghẽn trong công tác cấp, quản lý mã số vùng trồng (MSVT) và cơ sở đóng gói (CSĐG) phục vụ xuất khẩu sầu riêng.

Theo bà Thủy, Đắk Lắk hiện có khoảng 41.000 ha sầu riêng, sản lượng năm 2025 đạt khoảng 446.000 tấn. Đây là cây trồng mang lại giá trị kinh tế cao, góp phần quan trọng vào kim ngạch xuất khẩu của địa phương. Riêng niên vụ vừa qua, xuất khẩu sầu riêng ước đạt trên 1,1 tỷ USD, trong đó thị trường Trung Quốc chiếm từ 90-95% tổng giá trị xuất khẩu.

Đến nay, toàn tỉnh đã được phê duyệt 280 mã số vùng trồng sầu riêng với diện tích khoảng 7.500ha và 42 mã số cơ sở đóng gói. Đồng thời, địa phương đã hoàn thiện hồ sơ đề nghị phía Trung Quốc phê duyệt thêm 165 vùng trồng và 66 cơ sở đóng gói.

Tuy nhiên, theo lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường, tiến độ cấp mã số vẫn chưa đáp ứng yêu cầu phát triển của ngành hàng khi diện tích đủ điều kiện mới đạt khoảng 41,7% tổng diện tích sầu riêng đang cho thu hoạch.

Một trong những nguyên nhân lớn nhất là quy định về vùng trồng còn chưa phù hợp với thực tiễn sản xuất tại Tây Nguyên. Phần lớn diện tích sầu riêng được trồng xen với cà phê, hồ tiêu hoặc các loại cây lâu năm khác nên gặp khó khăn trong việc đáp ứng điều kiện cấp mã số.

"Đề nghị Bộ báo cáo Chính phủ xem xét sửa đổi khoản 1 Điều 3 Nghị định 38 theo hướng cho phép cấp mã số vùng trồng đối với diện tích cây ăn quả trồng xen bền vững, nếu chứng minh được việc áp dụng thống nhất quy trình kiểm soát sinh vật gây hại và an toàn thực phẩm", bà Thủy nói.

Gỡ nút thắt để thúc đẩy xuất khẩu

Bên cạnh vấn đề trồng xen, Đắk Lắk cũng đề xuất Bộ sớm ban hành hướng dẫn cụ thể về quy trình phục hồi hoạt động đối với mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói sau khi khắc phục các lỗi cảnh báo; đồng thời làm rõ cơ chế xử lý đối với những trường hợp hệ thống dữ liệu hiển thị trạng thái tạm dừng hoặc thu hồi nhưng địa phương chưa nhận được thông báo chính thức.

Theo bà Nguyễn Thị Thủy, hiện hoạt động xuất khẩu sầu riêng đang chịu áp lực rất lớn từ các quy định kiểm soát của nước nhập khẩu, đặc biệt là các chỉ tiêu về Cadimi, chất Vàng O, dư lượng thuốc bảo vệ thực vật và kiểm dịch thực vật.

Trong khi đó, một container sầu riêng xuất khẩu thường được thu mua từ 10-15 hộ dân với quy trình canh tác khác nhau. Chỉ cần một lô hàng vi phạm, không chỉ doanh nghiệp chịu thiệt hại lớn mà toàn bộ mã số vùng trồng có nguy cơ bị đình chỉ, ảnh hưởng đến nhiều nông hộ sản xuất đúng quy định.

Ngoài ra, việc tất cả các lô hàng đều phải kiểm nghiệm trước khi xuất khẩu cũng đang tạo áp lực lớn cho doanh nghiệp bởi Đắk Lắk chưa có phòng thử nghiệm được phía Trung Quốc công nhận. Các doanh nghiệp phải gửi mẫu đến TP.HCM, Cần Thơ, Đà Nẵng hoặc Hà Nội, làm tăng đáng kể chi phí và thời gian thông quan.

Để nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành hàng, tỉnh kiến nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường hỗ trợ xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc đồng bộ, ưu tiên chuyển giao nền tảng số phục vụ quản lý mã số vùng trồng; hỗ trợ xúc tiến thương mại, mở rộng thị trường xuất khẩu và rút ngắn thời gian thẩm định các dự án kho lạnh, chế biến sâu tại khu vực Tây Nguyên.

Đồng thời, địa phương cũng đề nghị sớm ban hành chế tài xử phạt riêng đối với các hành vi gian lận liên quan đến mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói; tăng cường quản lý việc cho mượn, sử dụng trái phép mã số nhằm bảo vệ uy tín nông sản Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Theo lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường Đắk Lắk, việc hoàn thiện cơ chế quản lý, tháo gỡ những bất cập của Nghị định 38 sẽ góp phần đẩy nhanh tiến độ cấp mã số vùng trồng, mở rộng vùng nguyên liệu đạt chuẩn và tạo nền tảng để ngành hàng sầu riêng phát triển bền vững, đáp ứng yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường xuất khẩu.